75IR and Governance

Ανδρούτσου 150 185 34 Πειραιάς 6^ος όροφος γρ. 601, τηλ. 30 210 414 2725

Η σελίδα θα ενημερώνεται διαρκώς κατά την διάρκεια του εξαμήνου

ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ 3ο εξάμηνο

Διδάσκοντες Καθηγητής Παναγιώτης Ήφαιστος, Λέκτορας Ανδρέας Λιαρόπουλος

Περιεχόμενα (για μετάβαση κλικ προς και από τον τίτλο)

Διδασκαλία: Θα διεξάγεται στην βάση προαναγγελθείσης ύλης για κάθε μάθημα και με σεμιναριακή συζήτηση που προϋποθέτει την συμμετοχή των φοιτητών. Οι φοιτητές θα καλούνται να συμμετέχουν με σχόλια, ερωτήσεις και κριτικές επισημάνσεις που θα σχολιάζονται (και τα ονόματά τους θα σημειώνονται για να συνεκτιμηθεί θετικά). Το πρώτο μάθημα θα αφιερωθεί σε εισαγωγική ανάλυση, προβολή επιφανειών και απαντήσεις σε ερωτήματα των φοιτητών για τον τρόπο διεξαγωγής του μαθήματος. Ζητήματα που αφορούν εργασίες, προόδους και οτιδήποτε άλλο αφορά το μάθημα θα συζητούνται στην τάξη με τους φοιτητές. Τονίζεται ότι θεωρώ άχαρο τον μονόλογο σε σπουδές πανεπιστημιακού επιπέδου. Βασική επιδίωξή μου είναι να υπάρχει προετοιμασία πριν από κάθε μάθημα, διαρκής επικοινωνία και συζήτηση με τους φοιτητές και ανάπτυξη των γνώσεων σε βαθμό και έκταση που θα καθιστούν το διάβασμα στην φάση του τελικού ελέγχου γνώσεων ευκολότερο ή και περιττό. Θα ζητηθεί από τους φοιτητές, για το δικό τους συμφέρον, να συμπλεύσουν με αυτή την ακαδημαϊκή λογική.

Κατ' αρχάς οι θέσεις στις παρούσες σελίδες που λανθασμένα ενδέχεται να εκληφθούν ως παραινέσεις σκοπό έχουν να συνεισφέρουν στον σκοπό που αμφότερες οι πλευρές υπηρετούν (δηλαδή οι καθηγητές και οι φοιτητές). Εκφράζονται θεωρώντας τους φοιτητές ισότιμους, συνεργάτες και συναδέλφους. Μια τέτοια δομή σχέσεων προϋποθέτει συνεργασία εκ μέρους των φοιτητών και κυρίως κατανόηση του συμφέροντός τους.

Η διδασκαλία είναι αξιολογικά ελεύθερη, με την έννοια ότι εστιάζεται στην αυστηρή περιγραφή και ερμηνεία των διεθνών και ευρωπαϊκών φαινομένων αποστερώντας την από κάθε έμμεσο ή άμεσο αξιολογικό-υποκειμενικό κριτήριο ή παράγοντα, ιδεολογική εισροή και άλλη υποκειμενική στάση ή κρίση. Ασφαλώς, οι δεξιότητες κάθε ακαδημαϊκού για τις δυνατότητές του προσκόλληση σε κώδικες περιγραφικότητας και αξιολογικής ελευθερίας, κρίνονται. Όσον με αφορά, κατά την διάρκεια της διδασκαλίας ή την ανάγνωση κειμένων του υποφαινόμενου ή άλλων, τα ζητήματα αξιολογικής ελευθερίας πρέπει να τίθενται, να κρίνονται χωρίς αναστολές και να συζητούνται στην αίθουσα διδασκαλίας. Ζητώ από τους φοιτητές να ελέγχουν τον υποφαινόμενο σε κάθε βήμα του στην διδασκαλία ή άλλη επικοινωνία μαζί τους και να ασκούν κριτική εάν εκτραπεί σε αξιολογικές κρίσεις. Έτσι αντιλαμβάνομαι τον ρόλο του ακαδημαϊκού, τις ενδο-ακαδημαϊκές σχέσεις, την ακαδημαϊκή ελευθερία και την ακαδημαϊκή ανεξαρτησία. Οι φοιτητές πρέπει να διακρίνουν την ισοτιμία, την αξιολογική ελευθερία, τους επιστημονικούς ελέγχους και παρωχημένες στάσεις δεσποτικής ασυμμετρίας μεταξύ καθηγητών και φοιτητών. Οι τελευταίες απορρίπτονται και καλούνται οι φοιτητές σε ελεύθερη και επιχειρηματολογικά βάσιμη συζήτηση επί παντός θέματος που αφορά κάθε συγκεκριμένο μάθημα και τις διεθνείς και ευρωπαϊκές ευρύτερα στις οποίες όλα τα μαθήματα ανήκουν. Το πιο ζωτικό ζήτημα μέσα στον πυρήνα της ακαδημαϊκής ζωής, εξ αντικειμένου, είναι οι τίμιοι, επιχειρηματολογικά βάσιμοι και ειλικρινείς επιστημονικοί έλεγχοι και δεοντολογικοί έλεγχοι. Έτσι αντιλαμβάνομαι την ακαδημαϊκή ζωή και αδιαπραγμάτευτα αυτή την στάση υιοθετώ σε όλες τις ακαδημαϊκές μου εκδηλώσεις. Με διαφορετικά λόγια, με κλασικούς όρους και στην βάση παγίων ακαδημαϊκών κωδίκων δεν θεωρώ την ακαδημαϊκή ανεξαρτησία ως ευκαιρία δεσποτικών στάσεων, ευκαιρία ιδεολογικής εκτόνωσης ή ευκαιρία ανεξέλεγκτης ακαδημαϊκής ασυναρτησίας που ανακυκλώνεται μεταξύ ομοϊδεατών και καταληκτικά από καθέδρας μονόλογο ή αντίστροφα φτηνή και αναξιοπρεπή "συνδικαλιστικό" εκμαυλισμό των φοιτητών για να αποφυγή του βασάνου δύσκολων πλην χρήσιμων επιστημονικών εμβαθύνσεων και εξειδικεύσεων. Η γνώση κερδίζεται και ποτέ δεν αποκτάται εύκολα, και αποστολή του πανεπιστημίου είναι η καλλιέργεια γνώσης των πιο υψηλών βαθμίδων. Όσον αφορά τον υποφαινόμενο, αυτές οι κατά τα άλλα αυτονόητες οροθετήσεις και οριοθετήσεις που απαιτείται να διέπουν την ακαδημαϊκή ζωή καθίστανται απολύτως αναγκαίες εκ του γεγονός ότι η ακαδημαϊκή ζωή αναπτύσσεται στο εσωτερικό του ασύλου-οχυρού της ακαδημαϊκής κρίσης η οποία δεν υπόκειται κοινωνικοπολιτικούς ελέγχους, ένας ακόμη λόγος για τον οποίο απαιτείται διάκριση μεταξύ γνώσης και γνώμης και μεταξύ προπαγάνδας και επιστημονικής καλλιέργειας ενός γνωστικού πεδίου. Χωρίς συμμόρφωση σε δεοντολογικούς κώδικες και χωρίς δεοντολογικούς ελέγχους σε όλα τα επίπεδα, εξάλλου, η ακαδημαϊκή ανεξαρτησία αχρηστεύεται.. Μια ύβρη κατά ενός προσώπου στην δημόσια ζωή ελέγχεται ποινικά ενώ αντίθετα μιας ύβρις κατά της λογικής στο εσωτερικό της ακαδημαϊκής ζωής είναι ανεξέλεγκτη και η "εκδίωξή της" (δηλαδή ο επιστημονικός της έλεγχος) συναρτάται με τις ποιοτικές προδιαγραφές διδασκόντων και διδασκομένων, τους επιστημονικούς ελέγχους, τους δεοντολογικούς ελέγχους και την διαρκή συζήτηση μεταξύ όλων των συντελεστών της ακαδημαϊκής ζωής.

Ακόμη, ενώ στις θετικές επιστήμες πολλά ζητήματα που "εύκολα" ποσοτικοποιούνται εμπειρικά, η δική μας επιστήμη όριο έχει τον ουρανό και ξεδιπλώνεται στον απέραντο και ρευστό κόσμο που εμπερικλείει τον άνθρωπο, το κράτος και το διεθνές σύστημα και για τον οποίο το σημαντικότερο ζήτημα που επιζητούμε να μάθουμε, όπως υποστήριξα εκτενώς στην τελευταία μου δημοσίευση, το «τι συγκροτεί και συγκρατεί το κράτος, την Ευρώπη και τον κόσμο». Μια χειραφετημένη ανάλυση που εμείς επιδιώκουμε, προσδοκώντας ότι θα υπάρξει θετική ανταπόκριση εκ μέρους των φοιτητών, είναι αντικειμενικές περιγραφές και ερμηνείες σε όλο το φάσμα των επιστημονικών συζητήσεων τις οποίες ιεραρχούμε εκλεκτικά. Η μια διάσταση μιας τέτοιας προσπάθειας είναι η πλουραλιστική περιγραφή των κυριότερων θεωριών (τις ασήμαντες και επουσιώδεις, υποθέτω κανείς δεν θέλει να χάνει τον χρόνο του). Η άλλη διάσταση είναι η ιεράρχησή τους στην κλίμακα των σημασιών που ορίζεται από την ερμηνευτική ευρωστία μιας θεωρίας. Δηλαδή τον βαθμό πιστότητας με την οποία αποτυπώνει την ανθρώπινη κατάσταση σε όλα τα (αλληλένδετα) επίπεδα ανάλυσης που εμπερικλείει η επιστημονική μελέτη των διεθνών και ευρωπαϊκών φαινομένων (θεσμικών, οικονομικών, δικαιακών και ιστορικοπολιτικών, καθώς και των συναφών φιλοσοφικών διλημμάτων που θέτουν διαφορετικές προσεγγίσεις και διαφορετικές επιλογές). Πλουραλισμός δεν είναι το αδιάκριτο τσουβάλιασμα ασυναρτησιών, ιδεολογημάτων και γνωμών για "να ακούονται όλες οι γνώμες" αλλά άθλημα γνώσης, ποιοτικών ιεραρχήσεων. Το αποτέλεσμα κρίνεται, δεν μπορεί να είναι το ίδιο σε όλες τις περιπτώσεις και όπως προανέφερα κρίνεται. Με τον όρο χειραφετημένη ανάλυση, εδώ, εννοώ: α) Πρωτοπόρα γνώση που καθιστά τις σπουδές ολοένα και πιο περιεκτικές, ολοένα και πιο συναφείς με τον Υπαρκτό κόσμο και τα ζητήματα που τον αφορούν στα τρία επίπεδα ανάλυσης των διεθνών σπουδών και ολοένα πιο επαγγελματικά χρήσιμες στα επόμενα βήματα των φοιτητών όταν αποφοιτήσουν. β) Γνώση που δεν πιθηκίζει ξένα πρότυπα με εξεζητημένες αντιγραφές και ανούσια-άσκοπα αναμασήματα. γ) Γνώση που συνεισφέρει ουσιαστικά στην επιστημονική ανάπτυξη στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. δ) Γνώση που κτίζει πάνω στα πελώρια και οικουμενικής σημασίας γνωστικά θεμέλια των καθόλα επίκαιρων κλασικών στοχαστικών επιτευγμάτων των οποίων οι παροικούντες στην δική μας περιφέρεια επειδή δεν ανήκουν σε ισχυρά κράτη δεν είναι πειθαναγκαστικό να περιορίζονται στον ρόλο του αχθοφόρου της πλούσιας επιστημονικής κληρονομιάς. Θα μπορούσα επιπλέον να παρατηρήσω ότι: Η επιστήμη είναι η θεωρία, η καλή θεωρία είναι οι υποθέσεις που επαληθεύονται πραγματολογικά, αληθές είναι ότι είναι πραγματικό (οντολογικά θεμελιωμένο) και η επιστημονική δεοντολογία απαιτεί συμβατότητα του στοχασμού με την ανθρώπινη οντολογία και την ανθρώπινη ετερότητα. Θα νοιώσω πολύ ικανοποιημένος αν μεταξύ άλλων στα δικά μου μαθήματα μέσα από ένα αυστηρά περιγραφικό πρίσμα κατανοήσετε το πόσο σύνθετα είναι τα απροσμέτρητης ποικιλομορφίας τρία επίπεδα ανάλυσης (άνθρωπος, κράτος, διεθνές σύστημα) και πόσο σύνθετα και δυναμικά συνδέονται και εξελίσσονται.

Εκ πείρας μιλώντας, ίσως θα πρέπει να σκεφτείτε ότι υψηλών προδιαγραφών επιστημονική κατάρτισή σας θα αποβεί εξαιρετικά επωφελής όταν στην επαγγελματική πορεία που θα επιλέξετε -για παράδειγμα, μια δική σας επιχείρηση, απασχόληση σε μια εταιρεία, ένα υπουργείο ή ένα διεθνή θεσμό και κάθε άλλη δυνατή απόληξη ενός αποφοίτου του Τμήματός μας- θα είστε υποχρεωμένοι να επιδείξετε οξυδέρκεια, ερευνητικές δεξιότητες και γνωστική προσαρμοστικότητα στο τεχνικό και πρακτικό περιβάλλον οπουδήποτε και αν βρεθείτε επαγγελματικά. Όταν για παράδειγμα θα διερωτηθείτε για το επίπεδο και τις απαιτήσεις των σπουδών σας στα μαθήματα στρατηγικής, είναι χρήσιμο να γνωρίζετε πως οι επιχειρήσεις προτιμούν να επιλέγουν επιτελικά στελέχη με επάρκεια σε γνώσεις στρατηγικής και ότι η στρατηγική ενός κράτους ή μιας συμμαχίας δεν είναι άσχετη με την επιχειρηματική στρατηγική. Για να μην αναφέρω την ατομική στρατηγική στις προσωπικές επιλογές του κάθε αποφοίτου όταν αποφοιτώντας το Πανεπιστήμιο Πειραιώς θα βρεθεί στον επαγγελματικό κόσμο όπου επικρατούν συνθήκες ανταγωνισμού, επιλογών βέλτιστης αποδοτικότητας και όπου το κριτήριο εξέλιξης στην ιεραρχία είναι οι ποιοτικές προδιαγραφές του καθενός στο επίπεδο γενικότερης μόρφωσης, γνωστικής εποπτείας σε ένα μεγάλο φάσμα της κοινωνικοοικονομικής ζωής και δεξιότητα προσαρμογής των πανεπιστημιακών γνώσεων στις πρακτικές ανάγκες του περιβάλλοντος που θα βρεθείτε (και οι οποίες ποτέ και πουθενά δεν είναι η ίδιες και στις οποίες προσαρμόζονται αποδοτικά όχι όσοι γνωρίζουν πόσα κάνει 1+1 αλλά όσοι έχουν ευρύτητα γνώσεων επιτελικού χαρακτήρα πραγματολογικά εμπεδωμένων (δηλαδή, γνωρίζουν καλή θεωρία). Θα μπορούσα ακόμη να σταθώ στις καθαρά ατομικές επιλογές του κάθε αποφοίτου ο οποίος καλείται διαρκώς να παίρνει βέλτιστες ορθολογιστικές αποφάσεις που διαμορφώνουν την προσωπική του ζωή. Αυτά ακριβώς καλλιεργεί η στρατηγική ανάλυση.

Τα μαθήματα του προγράμματος σπουδών που διδάσκεστε κατά την διάρκεια του τετραετούς κύκλου σπουδών στο Τμήμα ΔΕΣ του Πανεπιστημίου Πειραιώς κτίζουν μια γνωστική πυραμίδα αλληλένδετων και συχνά αλληλοεπικαλυπτομένων γνωστικών πεδίων. Το πρόγραμμα σπουδών -που διαρκώς αγωνιζόμαστε να βελτιώνουμε- σκοπό έχει να διαμορφώσει συνθήκες διαρκούς επαύξησης των γνωστικών δεξιοτήτων των φοιτητών και προετοιμασία τους για μια ευδόκιμη επαγγελματική σταδιοδρομία. Όσον με αφορά, αυτό είναι το πνεύμα που απαιτείται να διέπει την αναγκαία και μη εξαιρετέα συνεισφορά των φοιτητών στην βελτίωση των προδιαγραφών του προγράμματος σπουδών. Το λέω αυτό έχοντας γνώση του γεγονότος ευρέως διαδεδομένων αντιλήψεων εστίασης μιας βολικής για όλους "ευκολίας" απόκτησης ενός διπλώματος το γνωστικό αντίκρισμα του οποίου αν συρρικνωθεί σε ελάσσονα ζητήματα, καμιά αξία δεν θα έχει στην προσωπική πορεία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των φοιτητών. Επιπλέον, είναι χρήσιμο να γνωρίζετε ότι τέτοιες στάσεις του είδους "ένα χαρτί θέλω που θα θέλω να πάρω με την μεγαλύτερη δυνατή ευκολία" δημιουργούν μια καταναγκαστική και "τρομοκρατική" κατάσταση για νεότερα στελέχη των πανεπιστημίων, η οποία ενδέχεται να τους οδηγεί σε ευχάριστες πρακτικές που ευνοούν μια διόλου συμφέρουσα (για τους φοιτητές) περιρρέουσα ατμόσφαιρα που δεν συνάδει με τον σκοπό φοίτησής σας στο πανεπιστήμιο.

[Για το τελευταίο ζήτημα, δηλαδή το περιεχόμενο της επιστημονικής μελέτης των διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών και τις ποιοτικές προδιαγραφές που καθιστούν το πανεπιστημιακό δίπλωμα επαγγελματικά χρήσιμο στους αποφοίτους, καθώς και για τα κριτήρια που διέπουν τις μεταπτυχιακές σπουδές, ο υποφαινόμενος έχει καταθέσει τις θέσεις του στο κεφάλαιο 8 του βιβλίου Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, Διαδρομή, αντικείμενο, περιεχόμενο και γνωσιολογικό υπόβαθρο, το οποίο έχει δηλωθεί ως ένα εκ των συγγραμμάτων.

Σχετικά με τα πιο πάνω, θα ήθελα να σας κάνω σαφές ότι η αναβάθμιση του Τμήματός μας και η αλματώδης αύξηση των μονίμων μελών ΔΕΠ -εκτιμώ με αξιοκρατικά κριτήρια που το αναβαθμίζουν- τα δύο τελευταία χρόνια, σας προσφέρει εξ αντικειμένου και με διεθνή κριτήρια, εκτιμώ, ένα πολύ υψηλό επίπεδο γνωστικής κατάρτισης, των πιο υψηλών προδιαγραφών και χειραφετημένων πρωτότυπων επιστημονικών θεωρήσεων όπως τα όρισα πιο πάνω- σε όλους τους τομείς των σπουδών που επιλέξατε και που αφορούν, μεταξύ άλλων: την διεθνή και ευρωπαϊκή πολιτική, την διεθνή και ευρωπαϊκή πολιτική οικονομία, τους διεθνείς και ευρωπαϊκούς θεσμούς, τα διεθνή εμπορικά και νομισματικά δρώμενα, τα διεθνή χρηματοοικονομικά δρώμενα, την διεθνή αστάθεια ή σταθερότητα (που τόσο πολύ επηρεάζει τις οικονομικές και πολιτικές αποφάσεις), την πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ως ενός πρωτοποριακού και πρωτόγνωρου φαινομένου, και τα λοιπά συμπαρομαρτούντα εξίσου σημαντικά και διόλου αμελητέα. Δεν θα παραλείψω να τονίσω τον διαρκή εμπλουτισμό των γνωστικών αντικειμένων, του διδακτικού προσωπικού και του προγράμματος σπουδών με πρωτοπόρο τρόπο σε τομείς όπως η οικονομική διπλωματία και η πολιτική φιλοσοφία των διεθνών σχέσεων που δημιουργούν προϋποθέσεις για σφαιρική και ολιστική κατάρτιση των υψηλότερων δυνατών προδιαγραφών.

Τώρα, ερχόμαστε σε κάποια ζητήματα τα οποία αν και αυτονόητα δεν είναι πάντοτε αυτονόητα για όλους. Αφορά συμπεριφορές και πρακτικές κατά την διάρκεια της διδασκαλίας. Πέραν των προαναφερθέντων και των εκκλήσεών μου για ενεργή συμμετοχή στις παραδόσεις, σε ένα εύτακτο και αξιοπρεπή ακαδημαϊκό χώρο, αντίληψη για την οποία υποθέτω ότι όλοι ασπαζόμαστε κρίνω σκόπιμο να επισημάνω τα εξής:

Πρώτον, δεν είναι σωστό να μετατρέπεται η αίθουσα διδασκαλίας σε χώρο φωνακτών συζητήσεων που επισκιάζουν την φωνή του διδάσκοντος είτε των φοιτητών που θέτουν ερωτήσεις ή κάνουν σχόλια. Λογικό είναι να τονίσω ότι μια τέτοια κατάσταση δεν είναι ανεκτή. Όσοι θέλουν να κουβεντιάζουν απαιτείται να σεβαστούν όσους συναδέλφους τους θέλουν να συμμετάσχουν στην διδασκαλία και να εξέλθουν της αίθουσας για να συνομιλήσουν όσο θέλουν.

Δεύτερον και συναφές, δεν είναι σωστό οι φοιτητές να πηγαινοέρχονται κατά την διάρκεια της διδασκαλίας κουβαλώντας καφέδες ή ακόμη και καπνίζοντας, να κάθονται και να αρχίζουν να συνομιλούν ως να μην υπάρχουν άλλοι στην αίθουσα και να αρνούνται τις επικλήσεις καθηγητών όταν τους καλεί να κάνουν ησυχία (πέρυσι έτυχε να δω συνάδελφο να διακόπτει δικαιολογημένα το μάθημα για τον τελευταίο λόγο ενώ και άλλοι μου είπαν ότι συχνά ισχύουν ακριβώς τα ίδια, ενώ η δική μου εμπειρία δεν υπολείπεται). Είμαστε όλοι υποχρεωμένοι να συμμορφωνόμαστε με τους ακαδημαϊκούς κανόνες και τις ακαδημαϊκές προϋποθέσεις που όλοι θέτουμε και όλοι αποδεχόμαστε . Η αίθουσα διδασκαλίας δεν μπορεί να μετατρέπεται σε θορυβώδες καφενείο. Στα μαθήματα που εγώ τουλάχιστον διδάσκω δεν αποδέχομαι τέτοιες συμπεριφορές που απαξιώνουν την ακαδημαϊκή ζωή.

Τρίτον, είναι σωστό οι φοιτητές να συνεργάζονται με τον καθηγητή ο οποίος αξιώνει ευπρέπεια και εύρυθμες-εύτακτες συνθήκες μαθήματος. Προσθέτω ως παλαιός συνδικαλιστής των φοιτητικών αγώνων, ότι θεωρώ αυτονόητο ότι οι αντιπρόσωποι των φοιτητών καλό είναι να συνεργάζονται με τους καθηγητές για εύτακτα και εύρυθμα μαθήματα. Για τον σκοπό αυτό σκοπεύω να επιδιώξω συνάντηση με τους αντιπροσώπους των φοιτητών.

Τέταρτον, θα ήθελα να κάνω μια συναφή επισήμανση που αφορά το επαγγελματικό σας μέλλον. Ανεξαρτήτως καθεστώτος, "ιδεολογικών" προτιμήσεων, χώρας, θεσμού και άλλων επαγγελματικών περιστάσεων, καλό είναι να εκπαιδευτείτε στις μελλοντικές υποχρεώσεις και στα μελλοντικά δικαιώματα ενός πολίτη. Οποιονδήποτε επαγγελματικό προσανατολισμό και αν επιλέξετε απαιτείται υπευθυνότητα, σοβαρότητα, ευπρεπής και πολιτισμένη συμπεριφορά, σεβασμός στους θεσμούς και στις ιεραρχίες τους, σεβασμός στους νόμους και στις κοινωνικά προσδιορισμένες κανονιστικές διατάξεις, σεβασμός των άλλων στην επαγγελματική και κοινωνική ζωή και προσήλωση στους σκοπούς της ομάδας στην οποία ο καθείς επιλέγει να ενταχθεί είτε αυτή είναι μια εταιρεία, είτε είναι οι δημόσιοι θεσμοί είτε ένας διεθνής θεσμός ή οργανωμένη πολιτική παράταξη. Μπορεί κανείς να φανταστεί στελέχη μιας εταιρείας να πηγαινοέρχονται μέσα στην αίθουσα όπου γίνεται μια σύσκεψη με μαγιό, σαγιονάρες και καφέδες, να κάθετε αμέριμνα και να αρχίζει το κουτσομπολιό ενώ άλλοι ομιλούν στην έδρα; Μπορεί κανείς που εργάζεται σε μια δημόσια υπηρεσία να προσέλθει με σαγιονάρες ή μαγιό θαλάσσης μέσα σε ένα Υπουργείο μιας οποιασδήποτε χώρας, να αρχίσει να συζητά, να γελά και φωνασκεί ενώ απέναντί του στέκονται απελπισμένοι πολίτες που αξιώνουν να εξυπηρετηθούν; .....

Τέλος αλλά όχι το τελευταίο που θα ήθελα να τονίσω, αφορά, την προσέλευση στην αίθουσα και το προαναφερθέν πήγαινε-έλα στην αίθουσα διδασκαλίας. Ήδη γνωρίζω ότι στα περισσότερα πανεπιστήμια της Ελλάδας απαιτούν από τους φοιτητές να μην διακόπτουν το μάθημα μπαινοβγαίνοντας. Πάντως αν και θεωρώ ότι είναι σωστό να κλείνουν οι αίθουσες και οι αργοπορημένοι να προσέρχονται στο διάλειμμα, εν τούτοις, θα μπορούσε να υπάρχει αυτοσυγκράτηση και επιείκεια όταν ο φοιτητής για αντικειμενικούς λόγους (πχ δυσκολίες με τις συγκοινωνίες ή αν είναι εργαζόμενος) επιθυμεί να εισέλθει στην αίθουσας διακόπτοντας την διδασκαλία. Η αποχώρηση όμως για κάποιον που θέλει να φύγει το υπόλοιπο του μαθήματος είναι σωστό να γίνεται το διάλειμμα. Σε κάθε περίπτωση το χαλαρό πήγαινε-έλα δεν μπορεί να ισχύει αν θέλουμε να είμαστε σοβαροί στον ακαδημαϊκό μας χώρο.

Κατά την διάρκεια της πρώτης συνάντησής μας την 1η Οκτωβρίου στην αίθουσα διδασκαλίας σας έκανα μια γενική περιγραφή του μαθήματος, ένα προσδιορισμό των γνωστικών προσανατολισμών και του τρόπου που συνδέονται με το ευρύτερο επιστημονικό πεδίο των διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών. Έγιναν επίσης μερικές επισημάνσεις επιστημολογικού και μεθοδολογικού χαρακτήρα. Μετά από αυτή την συζήτηση, πρέπει να έχουν γίνει κατανοητά τρία τουλάχιστον πράγματα.

Πρώτον, ότι όχι μόνο είναι προς το συμφέρον των φοιτητών να προσέρχονται στην διδασκαλία αλλά επίσης και ότι θα πρέπει να γίνεται προετοιμασία που θα καθιστά αυτή την προσέλευση παραγωγική.

Δεύτερον, το μάθημα κτίζει πάνω στα εισαγωγικά μαθήματα του πρώτου έτους. Όποτε και εάν οι φοιτητές αισθάνονται ελλείψεις θα πρέπει να επανακάμπτουν για να μελετήσουν ξανά βασικά πράγματα. Το μάθημα επιπλέον επιχειρεί να ενώσει εμπράγματα τα θεωρητικά νήματα των υπολοίπων μαθημάτων για να φωτίσει κεντρικά ζητήματα των διεθνών σπουδών με εμπειρικές-περιπτωσιολογικές αναφορές. Θα προσέξατε ότι ήδη από το πρώτο μάθημα σχεδόν κάθε διατύπωση παρέπεμπε σε περιπτώσεις όπου κεντρικά ζητήματα της θεωρίας επαληθεύονται ή αναιρούνται..

Τρίτον, κεντρικός σκοπός του μαθήματος είναι μετά τα πρώτα θεωρητικά εναύσματα οι φοιτητής να μπορεί πλέον να ιεραρχεί την ερμηνευτική σημασία μιας θεωρητικής υπόθεσης, να μπορεί να συγκρίνει κριτικά διάφορες υποθέσεις, να εθιστεί στην σύνδεση των διαφόρων θεωρητικών υποθέσεων που ακούει ή διαβάζει με πραγματολογικά θεμελιωμένες παρατηρήσεις, να προβληματιστεί επί ζητημάτων που αφορούν την ηθική, την δικαιοσύνη και την ισχύ στα τρία επίπεδα ανάλυσης και να αναζητά δικές του λογικές και θεμελιωμένες απαντήσεις στα απροσμέτρητης ποικιλομορφίας διλήμματα και προβλήματα της διεθνούς πολιτικής.

Στο ίδιο πλαίσιο τονίζω με έμφαση μερικά πράγματα που επισήμανα στους φοιτητές κατά την διάρκεια της πρώτης μας επικοινωνίας.

Πρώτον, αφήνω σε άλλους το προνόμιο της ιδεολογικά και υποκειμενικά προκατειλημμένης σκέψης και της στρεβλής, υπερφίαλης, προπετούς και εξ αντικειμένου αβάσιμης κοσμοπλαστικής θέωρησης των υποθέσεων του διεθνούς συστήματος. Η δική μου βασανιστικά θεμελιωμένη επιστημολογία προκρίνει την όσο πιο ακριβή περιγραφή των απροσμέτρητων εκδηλώσεων της ανθρώπινης κατάστασης στα τρία επίπεδα ανάλυσης και των ιστορικά διαμορφωμένων κοινωνικοοντολογικών θεμελίων της. Έτσι, υποχρεωτικά για τον υπογράφοντα, προκρίνεται η επιστημολογική συμμόρφωση στα ιστορικά διαμορφωμένη οντολογία και όχι η ιδεολογικά κοσμοπλαστική μεγαλομανής -και ιστορικά καταμαρτυρούμενα γενοκτονική- πρόταξη κάποιας δικής μας φανταστικής οντολογίας. Μια τέτοια επιστημονικά ελεύθερη και ιδεολογικά αποστειρωμένη επιστημολογία και μεθοδολογία, αποσκοπεί στην γνώση και όχι στην γνώμη -η τελευταία απαιτεί την γνώση ως προϋπόθεση ορθολογιστικής συμμετοχής ενός ατόμου ή μιας ομάδας στα ενδοκρατικά και διακρατικά δρώμενα- και προκρίνει την περιγραφή των ηθικοκανονιστικών δομών όπως οι κοινωνίες και τα κράτη τα διαμόρφωσαν, όρισαν και οριοθέτησαν και όχι όπως ο καθείς εξ ημών τις αντιλαμβάνεται στην βάση ιδιοτελών προσωπικών, εθνικών ή άλλων κριτηρίων και παραγόντων. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να βρει αυτές τις επιστημολογικές θέσεις αναπτυγμένες σε όλα σχεδόν τα κείμενά μου. Στην τελευταία δημσοσίευσή μου, πάντως, στο Κοσμοθεωρία των Εθνών, έγινε προσπάθεια να αναλυθεί και ερμηνευτεί το ιδεολογικό φαινόμενο και η επιστράτευση της επιστήμης τους τέσσερεις τελευταίους αιώνες, ενώ σε δημοσίευση του ετοιμάζεται για την διαδρομή της πολιτική σκέψης και του ρόλου των φορέων της θα γίνουν ακόμη πιο διεισδυτικές εξειδικεύσεις.

. Δεύτερον και συναφές, ο κατοχυρωμένος από το διεθνές δίκαιο κατακερματισμός του διεθνούς συστήματος σε κυρίαρχες οντότητες ιστορικά διαμορφωμένων κοινωνιών απαιτεί αποφυγή αλμάτων συλλογισμών που αμφισβητεί την εσωτερική και εξωτερική κυριαρχία και την ανθρωπολογική τους υπόσταση. Οι κώδικες δεοντολογίας μιας ανάλυσης του διεθνούς συστήματος ορίζονται και οριοθετούνται από τις κανονιστικές αποφάσεις των κοινωνιών και των κρατών. Κανείς, έτσι, απαιτείται να διακρίνει κοφτερά μεταξύ των θεωρήσεων που αναζητούν την γνώση μέσα από την περιγραφή των προβλημάτων του διεθνούς συστήματος και των οποιοδήποτε εξομοιωτικών και εξισωτικών ιδεολογικών γνωμών του καθενός που διατυπώνουν ποικιλόχρωμα ιδεολογήματα και σπουδαιοφανή θεωρήματα. Το γεγονός, βέβαια, ότι πολλοί αυτό επιθυμούν απαιτείται να αφήνει παγερά αδιάφορο ένα οποιοδήποτε χειραφετημένο επιστήμονα οι επιστημονικές βαθμίδες του οποίου απαιτείται να εκτιμώνται με κριτήρια περιγραφικών και ερμηνευτικών δεξιοτήτων και δυνατοτήτων και όχι με κριτήρια της εμπλοκής του στην ενδοκρατική και διακρατική διαμάχη ή εάν και όταν γίνεται συνειδητός ή ανεπίγνωστος θλιβερός φορέας προπαγανδιστικών ιδεολογικοπολιτικών εκλογικεύσεων επιστημονικά μεταμφιεσμένων.

Τρίτον, μια χειραφετημένη ανάλυση διεθνών σχέσεων που δεν αναμασά μεταπρατικά αναιρεμένα ή προπαγανδιστικά ιδεολογήματα και θεωρήματα που εξυπηρετούν εφήμερες ιδιοτέλειες, δεν υποτάσσεται στην ονοματολογία των "σχολών σκέψης". Συνήθως, όποιος υποτάσσεται σε ονοματολογίες αυτού του είδους συνειδητά ή ασυνείδητα κρύβει αμάθειες και ημιμάθειες ή εξεζητημένα αποφεύγει την βάσανο δικών του χειραφετημένων θεμελιώσεων των διεθνών και ευρωπαϊκών υποθέσεων. Η θεωρητική καλλιέργεια μιας άξιας λόγου ακαδημαϊκής ενασχόλησης (καθηγητικής ή φοιτητικής) επιχειρεί πρωτογενείς και πρωτότυπες θεμελιώσεις στα τρία επίπεδα ανάλυσης, δηλαδή του ανθρώπου, του κράτους και του διεθνούς συστήματος. Χωρίς να αποκλείεται η αναφορά στην "θεωρητική ονοματολογία" (κανείς εξάλλου το διαπιστώνει και στα δικά μου βιβλία), κύριο ζήτημα δεν είναι η άκριτη αναμετάδοση του οτιδήποτε λέει ο οποιοσδήποτε αλλά η αξιολόγηση και ιεράρχηση της σημασίας των θεωριών ανάλογα με την ερμηνευτική ευρωστία της. [Κάτι το οποίο όπως προανέφερα κρίνεται και απαιτείται να τίθεται στην βάσανο των επιστημονικών και δεοντολογικών ελέγχων σε όλα τα επίπεδα και ζεύγη της ακαδημαϊκής ζωής] Κυρίως, διερευνάται η συμβατότητα μιας οποιασδήποτε θεωρητικής υπόθεσης με το επιστημονικό Παράδειγμα στο οποίο ανήκει. Η θέση "τα λέμε όλα για να αρέσουμε σε όλους" για να αποφεύγουμε την βάσανο των θεμελιώσεων και τεκμηριώσεων -και τις σκληρές απαντήσεις σε σκληρά ερωτήματα η παράκαμψη των οποίων συνήθως επιτυγχάνεται με ανούσιες περιγραφές ή ιδεολογικές σαπουνόφουσκες- δεν αποτελεί επιστήμη αλλά επιστημονική φτώχια που αναλώνει σπάνιους ανθρώπινους και υλικούς πόρους (αυτό και αν είναι κατάχρηση στο εσωτερικό της ακαδημαϊκής ελευθερίας). Αναλύουμε λοιπόν αυτά που έχουν σημασία, ιεραρχούμε τις σημασίες και αναδεικνύουμε το επιστημονικά εύρωστο. Τουλάχιστον προσπαθούμε να το κάνουμε γιατί αυτό είναι η αποστολή μας.

Τα πιο πάνω και μερικά άλλα κριτήρια, εξάλλου, είναι που ορίζουν και τις επιστημονικές βαθμίδες ενός πανεπιστημιακού τμήματος διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών και που κρίνουν την επαγγελματική πορεία κάθε αποφοίτου. Χωρίς να προδικάζω την ορθότητα των δικών μου επιστημολογικών ή επιστημολογικών επιλογών τα πιο πάνω ζητήματα, πάντως, επιβάλλεται, επαναλαμβάνεται ξανά, να υπόκεινται την βάσανο καθημερινών κριτικών συζητήσεων στο εσωτερικό της ακαδημαϊκής-επισητημονικής αυτοσυγκρότησης και αυτορρύθμισης.

Ένα μάθημα σε κομβικό εξάμηνο που εξετάζει το διεθνές σύστημα υπό το πρίσμα της διακυβέρνησης του, κατά συνέπεια, συνεπάγεται μεγάλη προσοχή για να θεμελιωθεί περαιτέρω τόσο η γνώση όσο και η κριτική σκέψη των φοιτητών του Τμήματος. Επιστημονικά και μεθοδολογικά ζητήματα συζητούνται εκτενώς και τολμηρά στα κείμενα που σας παραπέμπω -και ασφαλώς ο κάθε φοιτητές ενθαρρύνεται να μελετά και πολλά άλλα που αυτός κρίνει χρήσιμο και σκόπιμο- και θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμο να τίθενται υπό συζήτηση στην αίθουσα διδασκαλίας. Σε ένα περιβάλλον δηλαδή για το οποίο εγώ προκρίνω την επιστημονική ελευθερία, την επιστημονική ισοτιμία καθηγητών-φοιτητών, την επιστημονική ουδετερότητα και την πλουραλιστική αλλά συνάμα επιχειρηματολογικά και πραγματολογικά τεκμηριωμένη διατύπωση θέσεων. Η γνώση είναι ένα άθλημα αναμέτρησης με την περιρρέουσα ημιμάθεια λόγω κατακερματισμού της γνώσης τους τελευταίους αιώνες και αυτό θα γίνει γρήγορα αντιληπτό από όποιον σκεφτεί λογικά και χωρίς παρωπίδες τα τρία επίπεδα ανάλυσης των διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών. Και εξ αυτού του γεγονότος δεν πρέπει να εξαιρούμε τους εαυτούς μας, καθότι το αντίθετο αποτελεί δονκιχωτική ή υποκριτική αντιπαράθεση με την αλήθεια όσον αφορά τον προαναφερθέντα κατακερματισμό της γνώσης τους τελευταίους αιώνες.

ΜΕΛΕΤΗ (αφορά όλα τα μαθήματα που διδάσκει ο υποφαινόμενος):

Η κατάργηση του ενός συγγράμματος επιτρέπει χρήση μιας εκτενέστερης βιβλιογραφίας. Πέραν των συγγραμμάτων τα οποία ανακοινώνονται (Βλ. πιο κάτω) δίνεται συμπληρωματική βιβλιογραφία, δημοσιευμένα δοκίμια ή άρθρα αναρτημένα στην ιστοσελίδα του διδάσκοντος, παραπομπή σε άλλα έργα που διανεμήθηκαν στο παρελθόν ή διανέμονται στο ίδιο έτος από άλλους καθηγητές και παραπομπή σε περισσότερα κείμενα όπως θα προχωρεί η διδασκαλία και ανάλογα με τις ανάγκες. Οι φοιτητές, επειδή η διδασκαλία και εξέταση δεν είναι περιοριστική, καλό θα κάνουν να μελετήσουν οτιδήποτε σχετικό ή συναφές, σύμφωνα με τις ανάγκες του καθενός. Τέλος, επειδή το γνωστικό πεδίο των διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών αποτελείται από αλληλένδετα και στενά συνδεδεμένα γνωστικά αντικείμενα, δικός μου σκοπός είναι να αναπτύσσεται η γνώση με ενιαίο τρόπο, να τονίζονται τα σημεία τομής της πολιτικής, των θεσμών, της οικονομίας και της διεθνούς και ευρωπαϊκής ζωής και να καλλιεργείται στοχασμός που οξύνει την κρίση των φοιτητών και που θα τους βοηθήσει στην επαγγελματική τους σταδιοδρομία.

Επιπρόσθετες επισημάνσεις για την βιβλιογραφία:

Δεύτερον, όσον με αφορά, θα διαβάσετε στους εν λόγω αναρτήσεις ότι αντιτάσσομαι εδώ και δύο δεκαετίες στην λογική του ενός συγγράμματος. Μπορεί αυτό να είναι εφικτό στα μαθηματικά ή τις χημείες αλλά όχι στην πολιτική θεωρία.

Τρίτον, τα θεματικά πεδία των διεθνών και ευρωπαϊκών είναι εξ αντικειμένου αλληλοεπικαλυπτόμενα αν όχι επιστημονικά ενιαία. Η υποχρέωση να γίνεται δήλωση συγγραμμάτων δεν αναιρεί την συμφέρουσα για τους φοιτητές πρακτική να συμβουλεύονται συστηματικά όλα τα σημαντικότερα βιβλία του γνωστικού τους πεδίου αναζητώντας τα στην βιβλιοθήκη τους από παρελθόντα έτη ή στις βιβλιοθήκες. Ως προς την βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Πειραιώς πάγιο αίτημα των φοιτητών μας, εκτιμώ, πρέπει να είναι ο διαρκής εμπλουτισμός της, τουλάχιστον με όλα τα βιβλία που δηλώνονται ή συστήνονται από τους διδάσκοντες. Αν μη τι άλλο, επειδή τα βιβλία που δηλώνονται πολύ πιθανό να μην είναι τα ίδια που θα πάρουν όλοι οι φοιτητές, οι τελευταίοι θα πρέπει να δύνανται να βρουν όλα τα βιβλία που δηλώνουν ή συστήνουν οι διδάσκοντες στην βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου.

Τέταρτον, είναι αντι-ακαδημαϊκό και αντί-επιστημονικό να διδάσκουμε "ύλη" επί συνθέτων ζητημάτων όπως η ισχύς, οι διεθνείς θεσμοί, το διεθνές σύστημα, ο ηγεμονισμός, τα αίτια πολέμου, ο ρόλος της αξίωσης κυριαρχίας στην ιστορική διαχρονία, η θέση της κυριαρχίας τα νεότερα χρόνια, η επέμβαση, ο πόλεμος, οι διεθνικοί δρώντες, και τα λοιπά. Είπαμε, η δική μας επιστήμη δεν είναι υπόθεση ποσοτικών μετρήσεων αλλά, μεταξύ πολλών άλλων, γνώση των επαληθευμένων νομοτελειών σα τρία επίπεδα ανάλυσης και ο τρόπος με τον οποίο συναρτώνται, γνώση των ιστορικοπολιτικών διαμορφώσεων, γνώση των βαθύτερων κινητήριων δυνάμεων του ιστορικοπολιτικού γίγνεσθαι, η φύση της αξίωσης ολοκλήρωσης διαφορετικών εθνών, τα εγγενή χαρακτηριστικά του ηγεμονισμού, ο ιστορικά επαληθευμένος εξομοιωτικός, εξισωτικός και γενοκρονικός του επαναστατισμού ίσαμε τις ακραίες απολήξεις του και η αλληλεπίδραση αναρίθμητων εξαρτημένων και ανεξάρτητων μεταβλητών στο διεθνές και διεθνικό επίπεδο. Αυτά και συναφή άλλα ζητήματα μια σωστή καλλιέργεια των διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών τα θίγει σε κάθε διδασκαλία και σε κάθε μάθημα. Γι' αυτό και συνιστάται α) συστηματική μελέτη όλων των αξιόπιστων κειμένων, β) διαρκής στοχαστική βάσανος με τα διλήμματα που θέτει κάθε ζήτημα των διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών και γ) αξιοποίηση της διδασκαλίας και σεμιναριακή συζήτηση και στοχευμένη καλλιέργεια της γνώσης.

Τέλος, μια λέξη ακόμη σχετικά με το τι γνωστικό πεδίο Διεθνές σύστημα και διεθνής διακυβέρνηση για να τονίσω ότι οι υψηλών επιστημονικών προδιαγραφών θεωρήσεις τρία τουλάχιστον έργων απαιτείται να ταλαντεύονται διαρκώς στο μυαλό ενός ερευνητή ή φοιτητή. Του Adam Watson, Η εξέλιξη της διεθνούς κοινωνίας, του Hedley Bull, Η άναρχη κοινωνία και του Παναγιώτη Κονδύλη, από τον 20ο στον 21ο αιώνα.

Τα πιο κάτω δοκίμια (δημοσιευμένα σε συλλογικούς τόμους) είναι συναφή με το μάθημα και έχουν αναρτηθεί στον δικτυακό μου τόπο www.ifestosedu.gr. ΟΙ φοιτητές καλούνται να τα μελετήσουν μέχρι να πάρουν συγγράμματα αλλά και παράλληλα με τα συγγράμματα που δηλώθηκαν:

Άλλη βιβλιογραφία: Υπό κατασκευή, θα συμπληρώνεται διαρκώς. Αφετηριακά, πάντως, σημειώνω τα εισαγωγικά βιβλία που διδάχθηκαν στο πρώτο έτος. Τονίζω το βιβλίο του Adam Watson, Η εξέλιξη της διεθνούς κοινωνίας. Όπως ήδη αναφέρθηκε πιο πάνω, για ευρύτερη βιβλιογραφία διεθνών σχέσεων και ανάλυση για την βιβλιογραφία που ο διδάσκων θεωρεί θεμελιώδη στις διεθνείς και ευρωπαϊκές σπουδές βλ.

Για τα κείμενα που θεωρώ σημαντικά στις διεθνείς σπουδές, επίσης, βλ. στο Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Διαδρομή, αντικείμενο, περιεχόμενο και γνωσιολογικό υπόβαθρο (Εκδ. Ποιότητα, Αθήνα 2004), κεφ. 7.6.1

ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΝΩΣΕΩΝ (αφορά όλα τα μαθήματα που διδάσκει ο υποφαινόμενος):

Οι φοιτητές στο τέλος θα εξεταστούν στην βάση της ύλης και των βιβλίων του μαθήματος σύμφωνα με την διδασκαλία, την θεωρητική επεξεργασία και τα παραδείγματα που θα αναφερθούν στην τάξη κατά την διάρκεια της διδασκαλίας. Στον γραπτό έλεγχο γνώσεων στο τέλος του εξαμήνου απαιτούνται αναπτυγμένες δεξιότητες ανάλυσης, έκφρασης επιχειρηματολογικά τεκμηριωμένων θέσεων, διασταλτικής συζήτησης των θεωρητικών ρευμάτων σκέψης, αναφορά σε περιπτώσεις που επαληθεύουν τις θεωρητικές υποθέσεις ή που τις αναιρούν, ικανότητα διάκρισης των διαφορών και συναρτήσεων μεταξύ επιπέδων ανάλυσης, ικανότητα εννοιολογικών προσδιορισμών και σωστής χρήσης της επιστημονικής ορολογίας. Τονίζω επίσης ότι στην στις απαντήσεις στο στάδιο του γραπτού ελέγχου γνώσεων δεν επιθυμώ προσπάθεια εκμαυλισμό με κανονιστικές και ιδεολογικές απόψεις που ο φοιτητής νομίζει (συνήθως πάντοτε λανθασμένα) ότι με εκφράζουν πνευματικά και "ιδεολογικά". Ενδιαφέρει η επιχειρηματολογικά τεκμηριωμένη ανάλυση και τίποτα άλλο.

Τονίζω επίσης ότι αποστήθιση και αποτύπωση στην γραπτή εξέταση δεν ενδείκνυται. Πέραν της υποψίας αντιγραφής, το σημαντικότερο πρόβλημα ότι η αποστήθιση είναι αντιακαδημαϊκή προσέγγιση. Όπως μόλις τόνισα, ο σκοπός των μαθημάτων είναι να οξύνουν, μεταξύ άλλων, τις κριτικές ικανότητες των φοιτητών και την ικανότητά τους να διατυπώσουν περιεκτικές και συγκροτημένες θέσεις και απόψεις.

Τυχόν εργασίες θα πρέπει να προσυμφωνηθούν ούτως ώστε να μην είναι εις βάρος του κυρίως κορμού γνώσης και θα συνεκτιμούνται αλλά δεν μπορεί να είναι απαλλακτικές. Όπως ήδη ανέφερα, η ενεργή συμμετοχή των φοιτητών στην τάξη θα σημειώνεται και θα επιδιώξω να μάθω τα ονόματα όσων περισσότερων φοιτητών μπορώ. Επιπλέον, πολύ θα με ευχαριστούσε όσοι φοιτητές έχουν ερωτήματα να τα θέτουν ηλεκτρονικά (info@ifestosedu.gr) και θα απαντώ το ταχύτερο δυνατό και, να προσέρχονται στις ώρες υποδοχής ή άλλες ώρες για να ερωτούν ότι θέλουν για ζητήματα διδασκαλίας, βιβλιογραφίας ή οτιδήποτε άλλο συναφές με την φοίτησή τους.

2.10.2011. Εργασίες-γενικό σκεπτικό. Κατά την διάρκεια του πρώτου μαθήματος, χθες, έγινε συζήτηση για πιθανές εργασίες. Όπως εξηγήθηκε στους φοιτητές για απαλλακτική εργασία δεν τίθεται ζήτημα. Αυτό για το οποίο μπορούμε να μιλούμε είναι μια πιθανή ολιγοσέλιδη κριτική επεξεργασία ενός ζητήματος του μαθήματος, εργασία που δεν πρέπει να αποβεί εις βάρος της μελέτης των κειμένων στα οποία παραπέμπουμε. Ο φοιτητής θα πρέπει να καταδείξει με μερικά δικά του λόγια ότι κατανοεί το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται ένα τέτοιο ζήτημα, τις αποχρώσεις διλημμάτων και προβλημάτων στην εμπράγματη διεθνή πολιτική, τις ιδιομορφίες και ιδιαιτερότητες που θέτει η απροσμέτρητη ποικιλομορφία στα διάφορα επίπεδα του διεθνούς συστήματος και κυρίως τις ιεραρχήσεις των σημασιών και των προβλημάτων. Σε καμιά περίπτωση δεν θα κριθεί θετικά μια εργασία αν περιορίζεται στην άκριτη και ευθύγραμμη παράθεση κάποιων θέσεων ή απόψεων που ο φοιτητής αποκόμισε διαβάζοντας βιαστικά κάποιοι αντίστοιχο κείμενο της βιβλιογραφίας. Ουσιαστικά, αυτό που θα ήθελα είναι, στο πλαίσιο της διδασκαλίας, της σεμιναριακής συζήτησης στο πλαίσιο του μαθήματος και με ηλεκτρονικές διαβουλεύσεις ή συναντήσεις με τους φοιτητές, να επιχειρείται από τους ενδιαφερόμενους να διατυπωθούν θεμελιωμένες θέσεις και κρίσεις. Θα πρέπει να συνεκτιμηθεί, επίσης, ότι μια εργασία σκοπό έχει να εμβαθύνει το γνωστικό πεδίο του μαθήματος μέσα στο οποίο απαιτείται να κινείται άνετα και ευέλικτα και όχι το αντίστροφο. Οι εργασίες που έχω στο μυαλό, λοιπόν, αν κανείς ενδιαφέρεται να ενισχύσει την βαθμολογία του, είναι αποκρυσταλλωμένο σημαντικό ερώτημα που τίθεται διλημματικά και απαντάται αμφίπλευρα, κριτικά και ουσιαστικά μέσα σε μερικές σελίδες.

Επιπλέον, στο μυαλό μου είναι ότι εργασία συντάσσουν φοιτητές οι οποίοι εμφανίζονται στην αίθουσα διδασκαλίας, συμμετέχουν δραστήρια στην συζήτηση, συζητούν εξειδικευμένα κάτι πάνω στο οποίο θα ενδιατρίψουν και ζητούν την συμβουλή του διδάσκοντος για το πως θα το επιτύχουν.

►Διεθνείς θεσμοί: Εξαρτημένες ή ανεξάρτητες μεταβλητές;

►Ισχύς: λιγότερο ή περισσότερο σημαντικές στην διακρατική ενδοκρατική τάξη και ποιες οι ειδοποιοί διαφορές.

►Σήμανση διαχρονικών περιπτώσεων της μεταπολεμικής διαχρονίας που υποδηλώνουν την κύμανση του εκκρεμούς της διεθνούς πολιτικής μεταξύ εφαρμογής του διεθνούς δικαίου και των διεθνών υποχρεώσεων και αξιώσεων επικυριαρχίας και ηγεμονίας

►Η "δικαιοσύνη" ως έννοια στην διεθνή πολιτική: Κριτικές εκτιμήσεις σε συνάρτηση με την κοινωνικοπολιτική δομή του κόσμου και τις ηθικοκανονιστικές δομές όπως διαμορφώθηκαν τους τελευταίους αιώνες.

►Διαλεκτική σχέση μεταξύ των κυριαρχικών οριοθετήσεων τους τελευταίους αιώνες και των ιστορικοπολιτικών δομών.

►Σκόπιμα χωρίς να γίνεται αναφορά εδώ στον συγγραφέα αυτών των εδαφίων (είναι καθηγητής διεθνών σχέσεων αλλά και πολιτικός ηγέτης ισχυρού περιφερειακού κράτους) παραθέτω τα πιο κάτω:

Μια πρώτη εργασία θα μπορούσε να εκφράσει επιχειρηματολογικά τεκμηριωμένες εκτιμήσεις για τα διλήμματα της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών υπό το πρίσμα συγκεκριμένων αναφορών σε αίτια πολέμου.

Δεύτερη εργασία γύρω από το ίδιο ζήτημα, αφορά τον ρόλο του πολιτισμού στις ανθρωπολογικές (ιστορικές) διαμορφώσεις και την συνεπαγόμενη αστάθεια ή σταθερότητα του διεθνούς συστήματος.

Τρίτη εργασία, θα μπορούσε να αφορά τα διλήμματα της επέμβασης ως αποτέλεσμα κοσμοθεωρητικές συγκλίσεις ή αποκλίσεις μεταξύ γεωπολιτισμικών "ενοτήτων" (υπογραμμίζω τα εισαγωγικά στο "ενοτήτων". Τέταρτη εργασία, θα μπορούσε να αφορά τις επιπτώσεις επί του δόγματος της κυριαρχίας όπως οριοθετείται από το διεθνές δίκαιο σε συνάρτηση με μια τέτοια θεώρηση.

Τέταρτη εργασία θα μπορούσε να είναι η εξέταση της διαλεκτικής σχέσης μεταξύ του ρόλου των διεθνών θεσμών-διεθνούς δικαίου και των προσπαθειών σταθεροποίησης, σε αυτούς, δικαιακά θεμελιωμένων ηθικοκανονιστικών ρυθμίσεων που θα διέπουν την ειρηνική επίλυση των διαφορών και ζητήματα όπως "επέμβαση".

Πέμπτη εργασία θα μπορούσε να είναι ο ρόλος της πολιτισμικής ετερότητας μεταξύ κρατών και περιφερειών ως παράγων γεωπολιτικών και διεθνών αναδιατάξεων στο διεθνές σύστημα (ο ίδιος συγγραφέας δήλωσε πρόσφατα: "«...πρέπει να υπάρξει μια νέα οικονομική τάξη βασισμένη στη δικαιοσύνη καθώς και μια νέα πολιτιστική τάξη η οποία θα είναι συγκεντρωτική, με την έννοια της ενσωμάτωσης όλων των πολιτισμών." Διαβάστε μια τέτοια θέση σε αναφορά με τις κορυφαίων προδιαγραφών διατυπώσεις του Hedley Bull (Άναρχη κοινωνία, κεφ. 4) για την σχέση τάξης και δικαιοσύνης. Μεγαλύτερη η ξεχωριστή εμβάθυνση μπορεί να ανατρέξει σε ζητήματα διανεμητικής δικαιοσύνης υπό το πρίσμα της Αριστοτελικής παράδοσης και ενταγμένα στην συζήτηση για τις διαφορές ενδοκρατικής και διακρατικής τάξης-δικαιοσύνης.

►Διαλεκτική σχέση διεθνούς δικαίου, διεθνούς τάξης, ισχύος και τετελεσμένων

►Διαλεκτική σχέση ισορροπίας δυνάμεων και διεθνούς δικαίου

►Ορισμός και αιτιολόγηση της πιθανής έννοιας "φιλειρηνικο κράτος" σύμφωνα με εμπεδωμένες αρχές και ηθικοκανονιστικά κριτήρια του συγχρόνου διεθνούς συστήματος.

►Σε αναφορά με τα βασικά λειτουργικά και δομικά χαρακτηριστικά του Συμβουλίου Ασφαλείας, αναλύσατε την διαλεκτική σχέση ηγεμονισμού και διεθνούς τάξης.

►Σε αναφορά με την ισορροπία ή ανισορροπία των ηγεμονικών δυνάμεων αναλύσατε την θέση και τον ρόλο του ΟΗΕ πριν και μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

►Του ίδιου συγγραφέα όπως πιο πάνω: "Η εμφάνιση των περιφερειακών πεδίων στρατηγικού κενού συνέτεινε στην κατακόρυφη αύξηση και σε αυτή την περιοχή της διαφοροποίησης μεταξύ των νομίμων βάσει του διεθνούς δικαίου συνόρων και στον προσδιορισμό της σφαίρας επιρροής των παγκόσμιων και περιφερειακών δυνάμεων". Η θεώρηση αυτή μπορεί να αποτελέσει αφορμή για πολλές εργασίες υπό διαφορετικό πρίσμα όσον αφορά τις πολιτικές όψεις τόσο των διεθνών θεσμών όσο και του διεθνούς δικαίου και της επέμβασης, καθώς επίσης και ζητημάτων όπως η σταθεροποίηση μη ηγεμονικών δικαιακών κριτηρίων που θα διέπουν την διεθνή τάξη.

►Υπό το πρίσμα σημαντικών εναλλακτικών θεωριών διεθνών σχέσεων συγκρίνατε την επιστημονική ευρωστία των πιο κάτω διαφορετικών θεωρήσεων των διεθνών σχέσεων όπως διατυπώθηκαν πριν μια περίπου δεκαετία από διαφορετικούς διεθνολόγους διαφορετικών περιφερειακών κρατών:

Πρώτη θεώρηση: "Οι ανταγωνισμοί του συστήματος που κλιμάκωσαν τις κρίσεις σε Βοσνία και Κόσοβο διακρίνονται σε τρεις βασικές ενότητες: α) Στην αντιπαράθεση παγκόσμιων συμφερόντων μεταξύ των ΗΠΑ-Ευρώπης/Γερμανίας. β) Στην αντιπαράθεση σε ηπειρωτικό επίπεδο μεταξύ Αγγλίας/Γαλλίας, Γερμανίας και Ρωσίας στην Ευρώπη. γ) Στην αντιπαράθεση σε επίπεδο διεθνούς δικαίου και οργανισμών, που προκαλούν οι αντιπαραθέσεις με βάση τον άξονα ισχύος. Εάν σε επίπεδο συστήματος εξεταστούν οι ανταγωνισμοί στις διεθνείς σχέσεις, διαπιστώνουμε ότι ένα πολύ ενδιαφέρον στοιχείο τους συνιστά η διαχείριση [ή επιλογή] του κατάλληλου χρόνου μεταξύ των κρίσεων, που καθιστούν παθητικά τα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή, επί των οποίων επιδρούν πολύ σκληρά και άμεσα οι ανταγωνισμοί του συστήματος. Αυτές οι δύο περιοχές, τις οποίες το διπολικό σύστημα της περιόδου του Ψυχρού πολέμου είχε υποβάλει στην πιο σκληρή και τεχνητή διάσπαση με τη δυναμική που εμφανίστηκε κατά τη μεταψυχροπολεμική περίοδο στη διεθνή συγκυρία, έγιναν μάρτυρες επίσης ενός άμεσου και παράλληλου ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, οι οποίες επιθυμούσαν να διευρύνουν το πεδίο δραστηριότητάς τους."

Δεύτερη θεώρηση: Μεταψυχροπολεμική Εποχή: αρκετά μεγάλη πιθανότητα υλοποίησης: 1. Ασφάλεια: Η έννοια της ασφάλειας (κρατικής και περιφερειακής) στο μοντέλο ... Ορίζεται περιεκτικά και συμπεριλαμβάνει πέρα από την προστασία της εδαφικής ακεραιότητας ενός κράτους με στρατιωτικά μέσα, οικονομικές μεταβλητές (ελεύθερη αγορά, ελεύθερη εμπόριο) καθώς και πολιτικές μεταβλητές (δημοκρατικό πολίτευμα και προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου). 2. Παγκόσμιο επίπεδο κανόνες συμπεριφοράς των Μεγάλων Δυνάμεων:

α) Τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ διατηρούν κλίμα συναίνεσης (τουλάχιστον ανοχής) σε σχέση με θέματα περιφερειακών συγκρούσεων και ειρηνευτικών δραστηριοτήτων. Β) Τα μεγάλα κέντρα οικονομικής ισχύος (ΗΠΑ, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ιαπωνία) δεν επιτρέπουν στον μεταξύ τους οικονομικό ανταγωνισμό να επιδεινώσει τις πολιτικές / διπλωματικές τους σχέσεις. Γ) Διαμορφώνεται και εφαρμόζεται μια κοινή στρατηγική που στοχεύει στην μείωση του χάσματος μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων κρατών με δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ των οικονομικά ισχυρών. Δ) Διαμορφώνεται και εφαρμόζεται μια ενιαία στρατηγική για την προστασία του περιβάλλοντος του πλανήτη, η οποία χρηματοδοτείται, κυρίως από τους οικονομικούς παράγοντες του πλανήτη. Ε) Κίνδυνοι –όπως η διασπορά πυρηνικών / χημικών / βιολογικών οπλικών συστημάτων, η διεθνής τρομοκρατία, η εμπορία και διακίνηση ναρκωτικών, η μαζική μετακίνηση πολιτικών και οικονομικών προσφύγων κ.α..– αντιμετωπίζονται συλλογικά με έμφαση την πρόληψη και όχι μόνο στην καταστολή τους. 3. Περιφερειακό (Βαλκανικό) επίπεδο (κανόνες συμπεριφοράς των περιφερειακών δυνάμεων: Α) Σεβασμός του απαραβιάστου των διεθνών συνόρων, χρήση ειρηνικών μεθόδων για την επίλυση των διακρατικών (και ενδοκρατικών) διαφορών, γ) Εδραίωση δημοκρατικών πολιτευμάτων δ) οικονομική αλληλεξάρτηση (αλληλοδιείσδυση) ε) πλήρης προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των μειονοτήτων και άλλων ομάδων πολλαπλής ή σύνθετης πολιτιστικής ταυτότητας, στ) απομόνωση τάσεων / κινήσεων ρατσισμού, σοβινισμού, εθνοκάθαρσης, ξενοφοβίας, απομονωτισμού και υπερβολικού προστατευτισμού.

►Η έννοια διπλωματία και διεθνής διακυβέρνηση

►Κύριες πτυχές της διαλεκτικής σχέσης μεταξύ πολέμου και διεθνούς τάξης στην ιστορική διαχρονία,.

►Εξέταση του λόγου για τον οποίο τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ προικίστηκαν με δικαίωμα αρνησικυρίας.

►Ορισμός και περιγραφή της έννοιας "διεθνής κοινωνία" υπό το πρίσμα της "Αγγλικής Σχολής". Αξιολογήσατε.

►Ορισμός και περιγραφή της συχνά χρησιμοποιημένης (συνήθως από νομικούς διεθνολόγους) έννοιας "διεθνής κοινότητα"

►Ορισμός και περιγραφή της έννοιας "διεθνής νομιμότητα" υπό το πρίσμα μιας τουλάχιστον περιπτώσεις διεθνούς διένεξης (όχι του Κυπριακού για την οποία έχει ήδη συνταχθεί σχετική έκθεση διεθνούς ομάδας εμπειρογνωμόνων)

►Αναλύσατε το ζήτημα της διεθνούς αλλαγής στο πλαίσιο της διεθνούς διακυβέρνησης υπό το πρίσμα του πορίσματος του Robert Gilpin: «H θεμελιώδης φύση των διεθνών σχέσεων δεν άλλαξε ανά τις χιλιετίες. Oι διεθνείς σχέσεις συνεχίζουν να είναι περιοδικοί και επαναλαμβανόμενοι αγώνες για πλούτο και ισχύ μεταξύ ανεξάρτητων δρώντων υπό συνθήκες διεθνούς αναρχίας. H ιστορία του Θουκυδίδη είναι το ίδιο χρήσιμος οδηγός για το πώς συμπεριφέρονται τα κράτη σήμερα όσο ήταν τότε, όταν γράφτηκε, τον 5ο αιώνα π.X.». (στο Πόλεμος και Αλλαγή)

►Αναλύσατε εναλλακτικές θεωρήσεις της έννοιας "διεθνής διακυβέρνηση" υπό το πρίσμα της νεοφιλελεύθερης θεώρησης των διεθνών σχέσεων για τον ρόλο των διεθνών θεσμών και του είδους της ηγεμονικής διαχείρισής τους

1. Οι εργασίες θα πρέπει να παραπέμπουν διαρκώς σε υποθέσεις εργασίας του θεωρητικού κεκτημένου (βλ. και πίνακα "Βασικές και αλληλοεξαρτώμενες ερμηνευτικές διατυπώσεις των αξιολογικά ελεύθερων ρεαλιστικών θεωριών" που βρίσκεται στην σελίδα 347 του βιβλίου Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Διαδρομή, αντικείμενο, περιεχόμενο και γνωσιολογικό υπόβαθρο.

2. Κάθε ερώτημα διεθνών σχέσεων επιστημονικά ενταγμένο καλό είναι να τίθενται στην βάσανο των αξιωματικών θέσεων του Παραδοσιακού παραδείγματος (βλ. πιο κάτω σχετικό πίνακα αλλά και ανάλυση στο κεφ. 2 του βιβλίου από το οποίο αντλείται καθώς και τα δοκίμια στο οποία έχω αναρτημένα στον παρόντα δικτυακό τόπο.

3. Η ανάγνωση των πιο πάνω πεδίων θα κάνει σαφές ότι κινούνται μέσα στο γνωστικό πεδίο του μαθήματος, θα είναι το πεδίο από το οποίο θα αντληθούν οι ερωτήσεις στον τελικό έλεγχο γνώσεων και θα γίνει προσπάθεια να συζητηθούν στην τάξη στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό και με εξειδικευμένο τρόπο περιπτωσιολογικά τεκμηριωμένο.

ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ. Είναι πρέπον να υπάρχει ιδιαίτερη μέριμνα για την πρόοδο των φοιτητών που εργάζονται και κωλύονται στην προσέλευσή τους στις παραδόσεις. Βεβαίως, εκ πείρας, παρατηρώ ότι πολλοί τακτικοί φοιτητές προς τιμή τους είναι εργαζόμενοι. Βρίσκουν τρόπο να προσέλθουν έστω και σε μερικές παραδόσεις. Όσοι φοιτητές είναι εργαζόμενοι πολύ θα ήθελα να το ξέρω προσκομίζοντας σχετικά δικαιολογητικά. Επιπλέον τις ώρες υποδοχής ή και εκτάκτως κατόπιν ραντεβού είμαι περισσότερο από πρόθυμος να τους συναντώ, να τους συμβουλεύω στο διάβασμά τους και να τους καθοδηγώ στην βιβλιογραφία.

Σύμφωνα και με τον ορισμό του μαθήματος, παρακαλώ όπως κάνετε συστηματική χρήση των περιεχομένων και των ευρετηρίων. Για όσους εκτιμούν ότι έχουν ανάγκη περαιτέρω βοήθειας για τον τρόπο που μελετήσουν και για τις ανάγκες του ελέγχου γνώσεων μπορούν να μελετήσουν τις διευκρινήσεις και επισημάνσεις που ακολουθούν. Θα προσέξετε ότι οι θεματικές που ακολουθούν λίγο πολύ αποτελούν και ενότητες ή κεφάλαια στα βιβλία τα οποία σας έχουν προταθεί στα εναλλακτικά συγγράμματα. Οι ερωτήσεις θα κινηθούν στο πλαίσιο που οριοθετούν οι θεματικές που ακολουθούν.

Προσοχή. Απαντήσεις σε ερωτήσεις που αντλούνται από τις πιο πάνω θεματικές απαιτούν περιπτωσιολογικές αναφορές που αναλύονται στα βιβλία σας, τις οποίες συχνά αναφέρουμε στην τάξη ή που παρατηρείτε στην καθημερινότητα της διεθνούς πολιτικής.

Ακολουθεί ανάλυση που σκοπό έχει να σας προσανατολίσει στο διάβασμά σας με πιο συγκεκριμένο τρόπο. Οι επισημάνσεις που ακολουθούν είναι αναγκαίες ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός και την κατανόηση των γνωστικών προσανατολισμών του μαθήματος. Στην τελευταία ενότητα κάνω επισημάνσεις γενικότερου χαρακτήρα σε αναφορά με την συζήτηση που είχαμε στην τάξη κατά την διάρκεια του τελευταίου μαθήματος.

Λόγω του συστήματος πολλαπλών συγγραμμάτων οι εξετάσεις εδώ και πολλά χρόνια αφορούν το περιεχόμενο του μαθήματος και όχι αριθμημένες σελίδες του ενός ή του άλλου βιβλίου. Βέβαια, μεριμνούμε ούτως ώστε τα συγγράμματα που προτείνουμε να είναι συμπληρωματικά και να αποτελούν τον βασικό άξονα κάθε μαθήματος σύμφωνα με το περιεχόμενό του. Υπό αυτό το πρίσμα και ανάλογα με το τι βιβλία έχετε επιλέξει ο καθείς, καθώς επίσης και ανάλογα με το τι συναφή βιβλία έχετε από άλλα έτη, ή ανάλογα τι μπορείτε να βρείτε και να διαβάσετε στην βιβλιοθήκη, παρακαλώ όπως μεριμνήσετε να μελετήσετε σύμφωνα τόσο με την περιγραφή του μαθήματος όσο και σε αναφορά με τους άξονες που αναπτύχθηκαν κατά την διάρκεια των παραδόσεων.

· κατανόηση και σωστή διατύπωση των όρων και εννοιών,

· και ικανότητα τεκμηρίωσης των απαντήσεων με περιπτωσιολογικές αναφορές και με βάσιμα και λογικά επιχειρήματα.

Ως προς το τελευταίο ζήτημα, όπως γνωρίζετε όσοι προσέρχεστε στις παραδόσεις, σε κάθε συνάντησή μας γίνονταν δεκάδες περιπτωσιολογικές αναφορές, ενώ συνέδεα κάθε υπό συζήτηση ζήτημα με τον βασικό θεωρητικό προβληματισμό που διδαχθήκατε στο πρώτο έτος. Οι ερωτήσεις που θέτω στον γραπτό έλεγχο γνώσεων, επίσης, είναι συνήθως συγκριτικού χαρακτήρα. Απαιτούν δηλαδή ευελιξία μεταξύ των θεματικών του μαθήματος και συγκριτική κριτική θεώρηση.

Οι απαντήσεις, γενικά, απαιτείται να εντάσσονται στο εξής πλαίσιο:

β) επιχειρηματολογία που να αφορά το ερώτημα και μόνο αυτό,

δ) συμπεράσματα τα οποία αν συνδέονται με τις θεωρητικές σας γνώσεις συνεκτιμάται θετικά. Οι όροι πρέπει να διατυπώνονται ορθά.

Θα ήθελα να τονίσω ότι οι διαφάνειες του μαθήματος δεν προσφέρονται για μελέτη. Η χρησιμότητά τους έγκειται στην καταγραφή των ζητημάτων που αναλύονται κατά την διάρκεια του έτους. Επιτυχής έλεγχος γνώσεων προϋποθέτει ανάλυση και όχι ακανόνιστη παράθεση κάποιων στοιχείων χωρίς τεκμηρίωση. Γι' αυτό παρακαλώ όπως μελετήσετε επιμελώς τα κείμενα που σας πρότεινα, και άλλα που ενδεχομένως έχετε στην διάθεσή σας και που αναλύουν τα ίδια ζητήματα υπό διαφορετικό πρίσμα.

Στις ανακοινώσεις μου κατά την διάρκεια του εξαμήνου και κατά την διάρκεια της διδασκαλίας φρόντισα να σας συμβουλεύσω για τον τρόπο μελέτης σε αναφορά με τους κύριους άξονες του μαθήματος. Στις γραμμές που ακολουθούν, θα προσπαθήσω, εδώ, να σας προσανατολίσω ακόμη πιο συγκεκριμένα προσδοκώντας ότι αυτό θα βοηθήσει στην μελέτη πριν τον έλεγχο γνώσεων του εξαμήνου.

Ο συντομότερος ορισμός της έννοιας διακυβέρνηση είναι η ανεξαρτήτως επιπέδου για το οποίο μιλάμε «άσκηση πολιτικής εξουσίας». Ο επιμέρους ορισμός της έννοιας διακυβέρνηση εξαρτάται από το επίπεδο στο οποίο αναφερόμαστε, τους σκοπούς που εκπληρώνονται, την σχέση κυβερνώντων και κυβερνούμενων και την επιστημολογία που υιοθετείται. Ως προς το τελευταίο εννοώ ζητήματα δεοντολογίας της επιστήμης.

Για να δώσω ένα παράδειγμα όσον αφορά την έννοια διακυβέρνηση, η «Παγκόσμια Τράπεζα» αναφέρει ως «Governance» «την άσκηση πολιτικής εξουσίας και την χρήση θεσμικών πόρων για να γίνει διαχείριση των προβλημάτων και υποθέσεων της κοινωνίας».

Στο διεθνές επίπεδο, επισημαίνω, αναφερόμαστε σε σχέσεις κρατών, διεθνικών ομάδων, διεθνών θεσμών, διμερών και πολυμερών δράσεων και στις δράσεις μεμονωμένων ατόμων. Οι δράσεις όλων είναι εξ αντικειμένου διανεμητικού χαρακτήρα (σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό και ανάλογα με την περίπτωση).

Στον σύγχρονο εθνοκρατοκεντρικό –σύμφωνα και με το διεθνές δίκαιο–, κόσμο, στον πυρήνα κάθε προβληματισμού της διεθνούς διακυβέρνησης ως τρόπος «άσκησης εξουσίας» βρίσκεται η έννοια (πολιτική) κυριαρχία.

Τα πολιτικά κυρίαρχα κράτη ως κύρια αποστολή έχουν την άσκηση πολιτικής εξουσίας στο εσωτερικό τους και την διαχείριση των πολιτικών εξουσιών των κρατών στο διεθνές σύστημα.

Η διακυβέρνηση ορθά νοούμενη είναι η άσκηση κυβερνητικής εξουσίας και ο βαθμός συνάρτησής της με την κοινωνία ή της κοινωνίες. Εξετάζεται κατά περίπτωση και σύμφωνα με τις ιδιότητες του αντίστοιχου επιπέδου αναφοράς (κατά βάση κρατικού, διακρατικού και υπό προϋποθέσεις διεθνικού).

Η άσκηση εξουσίας στα σύγχρονα καθεστώτα έμμεσης αντιπροσώπευσης στο εσωτερικό των κρατών διακρίνεται σε εκτελεστική εξουσία, νομοθετική εξουσία και άσκηση κοινωνικού ελέγχου (ή κατ’ άλλους λαϊκής κυριαρχίας»). Τα ερωτήματα ποιος είναι ο νομοθέτης ποιος είναι ο κριτής, ποιος ασκεί δημοκρατικό έλεγχο και ποιος ασκεί εκτελεστική εξουσία στο διεθνές ή και στο ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι αυτονόητα τα κρισιμότερα ζητήματα.

Όταν αναλύουμε το διεθνές σύστημα και την διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης κύρια ζητήματα που τίθενται πάντοτε είναι η σχέση θεωρίας και πράξης, η περιπτωσιολογική συνάρτηση πράξης και θεωρίας και η συναγωγή συμπερασμάτων για την φυσιογνωμία και τις λειτουργίες του διεθνούς συστήματος.

Τα ζητήματα αυτά, όπως επαναλαμβάνω συχνά, δεν είναι ποσοτικά αλλά ζητήματα εκτιμήσεων η ορθότητα των οποίων συναρτάται με το εύρος και το βάθος των επιστημονικών γνώσεων. Γιατί, για παράδειγμα, Ελλάδα και Τουρκία έφθασαν στο χείλος του πολέμου πολλές φορές τις τελευταίες δεκαετίες, τι θα κάνουν για να εκπληρώσουν τους σκοπούς της εθνικής τους στρατηγικής, πως αυτά συναρτώνται με τον ρόλο των διεθνών θεσμών, τον ρόλο της ισχύος, τις συμμαχίες, την διπλωματία ευρύτερα, και τα λοιπά. Τέτοια και άλλα παρόμοια ερωτήματα κάθε πτυχής του διεθνούς συστήματος δεν απαντώνται μόνο με τεχνικές αναφορές ή με παραθέσεις αριθμητικών δεδομένων. Δεν απαντώνται, επίσης, με ιδεολογικούς όρους. Το ίδιο ισχύει για κάθε θέμα όπως η επέμβαση στο Ιράκ και η στάση που είναι προσφορότερο να υιοθετήσει ένα κράτος, η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, το «μακεδονικό ζήτημα», το κυπριακό ζήτημα, οι ηγεμονικές αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις, η συγκρότηση πολιτικών όπως η ΟΝΕ στην περαιτέρω ανάπτυξη της ΕΕ, η συγκρότηση κοινής εκπαιδευτικής πολιτικής στο πλαίσιο της ΕΕ, οι σχέσεις μιας χώρας όπως η δική μας με τις ΗΠΑ, την Ρωσία, την Κίνα ή άλλες μεγάλες δυνάμεις, κτλ. Σε όλα τα ζητήματα της διεθνούς πολιτικής, θεωρία, ικανότητα οξυδερκών κρίσεων και εμπειρική γνώση είναι άρρηκτα αλληλένδετα.

Εκτιμώ ότι, επιχειρώντας να περπατήσουμε πάνω στα λεπτά σύνορα που θέτουν ερωτήματα όπως τα πιο πάνω και που αφορούν το κράτος, τους διεθνείς θεσμούς και τον ρόλο της ισχύος στην διεθνή πολιτική, ένα από τα κείμενα που σας πρότεινα, το Άναρχη κοινωνία του Hedley Bull βρίσκεται στην κορυφή λεπτολόγων, βάσιμων και αριστοτεχνικά διατυπωμένων τεκμηριώσεων. Στο δικό μου σύγγραμμα, εξάλλου, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης γίνεται εκτενέστερος σχολιασμός και συνάρτηση των θεματικών με τον ευρύτερο θεωρητικό προβληματισμό (τον οποίο αναμένω να γνωρίζετε από τα μαθήματα του πρώτου έτους). Σε όλα τα κείμενα που σας προτείνω υπάρχουν, επίσης, εκτενείς περιπτωσιολογικές τεκμηριώσεις. Στον δικτυακό μου τόπο, επίσης, θα βρείτε δεκάδες δοκίμια που είναι δημοσιευμένα σε συλλογικούς τόμους (μερικοί από αυτούς τους τόμους τους πρότεινα ως βιβλία των εναλλακτικών συγγραμμάτων). Θα βρείτε αναρτημένα, επίσης, άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και εισηγήσεις σε συνέδρια, τα πλείστα εκ των οποίων είναι ευθέως συναρτημένα με τα μαθήματα του προγράμματος σπουδών και τα περισσότερα με το παρόν μάθημα, δηλαδή την περιγραφή του διεθνούς συστήματος, τον συναφή θεωρητικό προβληματισμό και την περιπτωσιολογική θεμελίωση υπό το πρίσμα της θεωρητικής διαμάχης. Για ακόμη ένα λόγο και σε αναφορά με την προηγούμενη παράγραφο, η ανώτατη εκπαίδευση κύριο σκοπό έχει όχι την άκριτη παράθεση διαφόρων θεωρήσεων αλλά την περιγραφή των θεωριών συγκριτικά, την αξιολόγησή τους σύμφωνα με την ερμηνευτική τους δύναμη και την ιεράρχησή τους στην κλίμακα των σημασιών, καθώς επίσης και την ιεράρχησή τους ανάλογα με το κατά πόσο είναι συναφείς και εφαρμόσιμες στην ενδοκρατική και διακρατική ζωή.

Η εξέταση της έννοιας διακυβέρνηση, ασφαλώς, ενέχει ποιοτικά κριτήρια, όπως η χρηστή άσκηση πολιτικής εξουσίας ή αντίστροφα ο βαθμός κατάχρησης εξουσίας, το πνεύμα και το γράμμα των κανονιστικών διατάξεων ανάλογα με το επίπεδο στο οποίο μιλάμε και το είδος των σχέσεων κυβερνούμενων και κυβερνητών ανάλογα με το επίπεδο στο οποίο αναφερόμαστε.

Τα πιο πάνω οδηγούν σε ερωτήματα για την σύγκριση ενδοκρατικής και διακρατικής τάξης: Πως εκτιμούνται αξιολογήσεις όπως «σωστή», «δίκαιη», «καλή», νομιμοποιημένη, ή καταχρηστική διακυβέρνηση. Προεκτάσεις των εννοιών «αποτελεσματικότητα», «δράση λόγω έκτακτης ανάγκης», «αιτιολόγηση με όρους αναγκαιότητας» και «αιτιολόγηση με όρους επιτυχίας και αποτελέσματος», και τα λοιπά, που περιγράφονται και ερμηνεύονται σφαιρικά και εξειδικευμένα τόσο στα κείμενα που σας προτείνω όσο και στην αίθουσα διδασκαλίας. Λιγότερο αμφιλεγόμενα καθότι πασίδηλα αλλά εξίσου σημαντικά για την διεθνή τάξη και τον τρόπο που εξελίσσεται το διεθνές σύστημα, είναι κριτήρια όπως «διαφάνεια», «πληροφόρηση», «διαφθορά» και «βαθμίδες δημοκρατικού ελέγχου». Στο επίπεδο της άμεσης δημοκρατίας, για παράδειγμα, οι αξιολογήσεις αυτές ανήκουν στους ίδιους τους πολίτες και συνεπάγονται υψηλότερες βαθμίδες ουσιαστικού δημοκρατικού ελέγχου και κοινωνικής νομιμοποίησης. Στο επίπεδο της έμμεσης αντιπροσώπευσης οι βαθμίδες ελέγχου και άσκησης λαϊκής κυριαρχίας είναι μικρότερες. Στο επίπεδο του διεθνούς συστήματος ή –για να υιοθετήσουμε τον όρο του Hedley Bull– της «κοινωνίας των κρατών» ζητήματα όπως η νομιμοποίηση, ο δημοκρατικός έλεγχος και η διαφάνεια τίθενται σε ένα διαφορετικό πλαίσιο που συναρτάται με τη κοινωνικοπολιτική δομή του κόσμου. Σε αυτό το γεγονός πρέπει να αξιολογήσουμε τις διατάξεις του άρθρου 2 του Κεφαλαίου Ι του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ ή άλλων Κεφαλαίων.

Το εκκρεμές της ενδοκρατικής και διακρατικής διακυβέρνησης ως «άσκηση πολιτικής εξουσίας» ιστορικά κυμαίνεται. Αφορά πρωτίστως τις Πολιτείες και τους θεσμούς (ενδοκρατικούς και διακρατικούς αλλά όχι μόνο καθότι μη κυβερνητικοί δρώντες και άτομα διακινούνται και δρουν στις διεθνείς σχέσεις). Αφορά, βασικά, κάθε δρώντα του οποίου οι ενέργειες ενέχουν διανεμητικές συνέπειες. Οι ενέργειες όλων των φορέων άσκησης εξουσιών ενέχουν διανεμητικές προεκτάσεις.

Υπό Πολιτειακό πρίσμα, η «άσκηση πολιτικής εξουσίας» μπορεί να κυμανθεί από το άκρο του εκκρεμούς όπου βρίσκεται η άμεση δημοκρατία (όπου η εξουσία ασκείται υπό συνθήκες της στενότερης δυνατής σχέσης μεταξύ εντολέων πολιτών και εντολοδόχων κυβερνητών) μέχρι το άλλο άκρο όπου βρίσκεται ο κατεξουσιασμός κάποιων δικτατόρων, η δεσποτεία ή και προπολιτικές βαρβαρικές καταστάσεις όταν καταλυθεί ο κρατικός και κοινωνικός ιστός. Η έννοια δημοκρατία, ακριβώς, εύκολα ορίζεται σε αυτό το εκκρεμές: Τόσο μεγαλύτερη δημοκρατία έχουμε όσο πιο άμεσος είναι ο έλεγχος των εντολέων πολιτών επί των εντολοδόχων κυβερνητών και το αντίστροφο. Με απλή λογική σκέψη ακαριαία γίνεται αντιληπτό ότι είναι διαφορετική η άσκηση διακυβέρνησης στο εσωτερικό ενός ανθρωπολογικά συγκροτημένου κυρίαρχου κράτους από την διεθνή διακυβέρνηση που αφορά το πολύ διαφορετικό διεθνές σύστημα. Οι διαφορές ή οι ομοιότητες της ενδοκρατικής και της διακρατικής τάξης / δικαιοσύνης, όπως τονίζεται στα βιβλία σας και όπως επισήμανα επανειλημμένα στην τάξη και πιο πάνω στο παρούσα ανακοίνωση, είναι ένα κεντρικό ζήτημα.

Στο διεθνές σύστημα έχουμε κυρίαρχα κράτη, διεθνείς θεσμούς κάθε είδους, συμμαχίες, διμερείς και πολυμερείς σχέσεις κάθε είδους και διεθνικούς δρώντες. Οι διεθνείς θεσμοί κυμαίνονται από εντολοδόχους οργανισμούς απόλυτα εξαρτημένους στους εντολείς κράτη-μέλη όπου οι αποφάσεις είναι ομόφωνες μέχρι ηγεμονικούς θεσμούς, διμερείς θεσμούς, πολυμερείς θεσμούς ή ακόμη και μη διακυβερνητικούς οργανισμούς που συσπειρώνονται διεθνικά. Πολλοί θεσμοί αν και ενδολοδόχοι των κρατών μελών, κατά περίπτωση και ανάλογα με την συγκυρία λειτουργούν ως εξαρτημένες μεταβλητές των ισχυρών κρατών ή και ως ανεξάρτητες μεταβλητές εάν και όταν η γραφειοκρατία τους αυτονομηθεί.

Θα πρέπει στον έλεγχο γνώσεων να μπορείτε να τεκμηριώσετε εμπειρικά αυτές τις πτυχές σύμφωνα με την μελέτη σας και αυτά που είπαμε στην τάξη σε αναφορά με πολλές περιπτώσεις της διεθνούς πολιτικής. Όπως σας έχω επανειλημμένα εξηγήσει αυτά αφορούν ζωτικά τις καθημερινές πρακτικές αποφάσεις των κυβερνήσεων του άναρχου διεθνούς συστήματος.

Εξ αντικειμένου, κάποιου είδους μη κοινωνικά ελεγμένης και μη επικυρωμένης διακυβέρνησης που εν τούτοις «ασκεί πολιτική εξουσία» διανεμητικών προεκτάσεων, είναι και διεθνικοί δρώντες όπως οι διεθνείς χρηματοοικονομικοί οργανισμοί, διάφοροι διεθνικοί ΜΚΟ, τρομοκράτες, λαθρέμποροι και άλλα διεθνικά φαινόμενα. Αυτά τα ζητήματα θέτουν επί τάπητος ζητήματα για τον χαρακτήρα των διεθνών θεσμών, τα όρια και τους περιορισμούς του ρόλου τους και την αποτελεσματικότητά τους ή την αναποτελεσματικότητά τους όταν παρεμβάλλονται τα αίτια πολέμου.

Οι δραστηριότητές πολλών από τους προαναφερθέντες διεθνικούς δρώντες είναι λίγο ή πολύ άπιαστες, ανεξέλεγκτες και ελάχιστα ή καθόλου κοινωνικοπολιτικά επικυρωμένες. Το κατά πόσο δρομολογούν κάποια μελλοντική «παγκόσμια διακυβέρνηση» ενός κοινωνικό-ανθρωπολογικά ενοποιημένου πλανήτη είναι κάτι που συζητάμε τόσο στα βιβλία όσο και στην τάξη. Μια τέτοια συζήτηση για να κρατηθεί στο επίπεδο επιστημονικής σοβαρότητας απαιτεί δεξιότητα ορολογικών και εννοιολογικών διατυπώσεων που δεν διολισθαίνουν στην έκφραση γνωμών ή ιδεολογικών θέσεων και που απαιτεί τεκμηριωμένη γνώση.

Η διεθνής διακυβέρνηση συντεταγμένα εξετάζει την διακυβέρνηση των κρατών, των διεθνών θεσμών και των διεθνικών δρώντων που διαπερνούν τα σύνορα. Μια τέτοια ανάλυση, αναζητά απαντήσεις για τον εξαρτημένο ή ανεξάρτητο χαρακτήρα των διεθνών θεσμών, τον ρόλο της ισχύος, τις συνέπειες για την διακρατική συνεργασία και τον πόλεμο λόγω ανακατανομών ισχύος, τα ζητήματα που θέτουν οι διεθνικοί δρώντες ανάλογα με τις διανεμητικές προεκτάσεις των δράσεών τους, τις ειδοποιούς διαφορές τάξης και δικαιοσύνης ανάλογα με το επίπεδο στο οποίο αναφερόμαστε και όλα τα συμπαρομαρτούντα φαινόμενα που η καλή θεωρία στην οποία θέλουμε να στεκόμαστε δεν παραλείπει να εξετάζει εξονυχιστικά και υπό το φως της διεθνούς εμπειρίας.

Στο σημείο αυτό, παρενθετικά, και για να γίνει κατανοητό πόσο φιλοσοφικά / ιδεολογογικά είναι επηρεασμένη η συζήτηση της διεθνούς διακυβέρνησης, οι παραδοχές μπορεί να κυμανθούν μεταξύ της θέσης ότι το «αόρατο και ορθολογιστικό χέρι των ωφελιμιστικών οικονομικών επιλογών αυτορυθμίζει τις διεθνείς και εθνικές αγορές μέχρι την θέση ότι απαιτείται να υπάρχει ασφυκτικός κρατικός έλεγχος ή και κρατική ιδιοκτησία προς όφελος του κοινωνικού συνόλου».

Η εκτίμηση κατά συνέπεια της διακυβέρνησης στο διεθνές σύστημα απαιτεί γνώση τόσο σημαντικών πτυχών επιμέρους τομέων στα τρία επίπεδα ανάλυσης –δηλαδή ζητήματα πολιτικής φιλοσοφίας των διεθνών σχέσεων που αφορούν τον άνθρωπο, ζητήματα πολιτικής θεωρίας που αφορούν την λειτουργία του κράτους και στοιχεία θεωρίας διεθνών σχέσεων που αφορούν το διεθνές σύστημα–, όσο και του τρόπου που αυτά τα τρία επίπεδα συναρτώνται στην πράξη σε αναφορά με την ιστορική και σύγχρονη εμπειρία.

Στο σημείο αυτό είναι χρήσιμο να γίνουν μερικές επισημάνσεις επί θεμάτων που πρόσεξα ότι υπάρχει αξίωση να συζητούνται. Οι διεθνιστικές ιδεολογίες του 19ου και 20ού αι. πρόβλεψαν, και διάφορες συγκαιρινές διάδοχες αποχρώσεις τους συνεχίζουν να κάνουν λόγο, μια «παγκόσμια κοινωνία» και κάποιου είδους παγκόσμια διακυβέρνηση, κατά αντιδιαστολή με την διεθνή διακυβέρνηση που όπως τονίσαμε αν και όχι αποκλειστικά έχει ως κύριο άξονα τους διακρατικούς θεσμούς.

Είναι φανερό ότι η αξία και ιεράρχηση των σημασιών αυτών και κάθε άλλης πολιτικής θέσης για το κράτος και το διεθνές σύστημα κρίνεται με βάση την τεκμηρίωση που παρέχεται αλλά και των θεωρητικών της θεμελιώσεων. Για παράδειγμα, τις δεκαετίες του 1970 και 1980 φιλελεύθεροι και νεοφιλελεύθεροι, κυρίως αμερικανοί αναλυτές, εξέτασαν εξονυχιστικά τα φαινόμενα της αλληλεξάρτησης και των διαδράσεων μεταξύ των δύο επιπέδων ανάλυσης (κράτους και διεθνούς, καθώς και κοινωνικών διαδράσεων μεταξύ ατόμων και ομάδων διαμέσου των συνόρων με λιγότερο ή περισσότερο κυριαρχικό έλεγχο).

Αυτές τις πτυχές, δεν παραλείπουν να εξετάσουν και αναλυτές των ρεαλιστικών θεωριών, για παράδειγμα ο Robert Gilpin. Το ζήτημα που τίθεται εδώ για ένα μελετητή του διεθνούς συστήματος, όμως, δεν είναι ιδεολογικό αλλά επιστημονικό: Ποιες είναι οι διανεμητικές προεκτάσεις της αλληλεξάρτησης όταν αποδυναμώνουν την κυριαρχία ή όταν αντίθετα την δυναμώνουν και ποια είναι τα ηθικοκανονιστικά κριτήρια που διέπουν αυτά τα φαινόμενα;

Αν απουσιάζει μια παγκόσμια κοινωνία και αν μια παγκόσμια κυβέρνηση είναι ανέφικτη πως διασφαλίζεται μια παγκόσμια διανεμητική δικαιοσύνη και πως νομιμοποιούνται οι διεθνείς δράσεις κάθε είδους; Οδηγούν σε ανάδειξη νομιμοποιημένης και επικυρωμένης (κοινωνικά ή τουλάχιστον διακρατικά) μη ηγεμονικής εξουσίας; Αποδυναμώνουν την κυριαρχία όλων των κρατών ταυτόχρονα ή πρωτίστως των λιγότερο ισχυρών; Απαιτούνται λιγότεροι και πιο ισχυροί διεθνείς θεσμοί για να διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα ή το αντίστροφο λιγότερο ισχυροί θεσμοί για να ρυθμίζονται όλα από το «αόρατο χέρι» των οικονομικών επιλογών; Στην τελευταία περίπτωση μιλάμε για αυτορρύθμιση και κάτι τέτοιο υποστηρίζουν όσοι εκτιμούν ότι θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η δράση των μη κυβερνητικών δρώντων εις βάρος των κρατικών αρμοδιοτήτων.

Δεν είναι τυχαίο, αναφέρω παρενθετικά, ότι οι νεοφιλελεύθεροι αναλυτές τελικά οδηγήθηκαν στην αξιολογική υποστήριξη ηγεμονικής διαχείρισης του διεθνούς συστήματος χωρίς ταυτόχρονα να τονίσουν τα στρατηγικά και πολιτικά ζητήματα που τίθενται με αποτέλεσμα να υποβαθμιστεί η ερμηνευτική τους αξία στο επίπεδο της θεωρητικής συζήτησης (στο επίπεδο της διεθνούς πολιτικής, βέβαια, εξυπηρετήθηκαν οι επεμβάσεις της δεκαετίας του 1990 και δεν είναι το γεγονός ότι κορυφαίοι νεοφιλελεύθεροι αναλυτές υπηρέτησαν ως ανώτατα πολιτικά στελέχη στην αμερικανική κυβέρνηση τις δεκαετίες του 1990 και 2000). Όπως θα προσέξετε, αυτή η συζήτηση αναπτύσσεται κριτικά και συγκριτικά στα κείμενα που σας πρότεινα. Όπως ανάφερα στην τάξη στο παρόν μάθημα δεν απαιτείται εκτενής θεωρητική συζήτηση αλλά σύντομη συνάρτηση των απαντήσεων με τα κεντρικά θεωρητικά ερωτήματα βοηθά.

Θα ήθελα να τονίσω αυτό που επισήμανα πιο πάνω, ότι δηλαδή ένα μάθημα που αναλύει την διεθνή πρακτική με άξονα την διεθνή διακυβέρνηση, είναι αδύνατο οι φοιτητές να το παρακολουθήσουν επιτυχώς αν δεν φροντίσουν να κατέχουν επαρκώς τις θεωρητικές γνώσεις που διδάχθηκαν προγενέστερα. Το ίδιο ισχύει και για την μελέτη των κειμένων που δίνονται κατά την διάρκεια του εξαμήνου στην αίθουσα διδασκαλίας. Σε ένα τέτοιο μάθημα δεν πρέπει να επαναλαμβάνονται οι εισαγωγικές αναλύσεις αλλά να αναλύονται τεκμηριωμένα και συγκριτικά οι θεωρίες υπό το πρίσμα της διεθνούς πρακτικής, για να καταστεί δυνατό, επαναλαμβάνω, να γίνει ιεράρχησή τους στην βάση των ερμηνευτικών τους δυνατοτήτων.

Ο φοιτητής ανερχόμενος τις κλίμακες των ετών φοίτησης απαιτείται να οξύνει την κρίση του για να μπορεί να κάνει σημαντικές διακρίσεις ενός τόσο ευαίσθητου και επιστημονικά ευάλωτου γνωστικού πεδίου όπως οι διεθνείς και ευρωπαϊκές σπουδές. Απαιτείται να διακρίνει την γνώση από την γνώμη, την αξιολογική αξίωση από την περιγραφή και ερμηνεία και την μελλοντολογία από την ανάλυση υπαρκτών καταστάσεων.

Επί του θέματός μας, απαιτείται να γίνονται κατανοητές κρίσιμες διακρίσεις που θα πρέπει στο στάδιο της μελέτης να αφομοιώσετε. Για παράδειγμα συμβατότητα με την ανθρώπινη οντολογία, βαθμίδες δημοκρατικού ελέγχου, διαφορά μεταξύ πολιτικών ελέγχων σε πλανητικό επίπεδο και πολιτικών ελέγχων σε διακρατικό επίπεδο και μεταξύ ηγεμονικών θεωρημάτων και θεωριών συμβατών με την εθνοκρατοκεντρική δομή που προβλέπουν οι διεθνείς θεσμοί. Πως αλλιώς θα γίνει κατανοητό ότι μια παγκόσμια κοινωνία αν υπήρχε θα οδηγούσε σε μια παγκόσμια κοινωνικοπολιτική οργάνωση και πολλές κοινωνίες απαιτούν πολλές πολιτείες σύμφωνα με την ανθρωπολογική ετερότητα κάθε κοινωνικής οντότητας. Ασφαλώς, στη σφαίρα των προσωπικών επιλογών ο καθείς παίρνει τις αποφάσεις του. Εδώ όμως μιλάμε για αξιολογικά ελεύθερη θεώρηση των διεθνών υποθέσεων. Πριν την λήψη προσωπικών και κρατικών αποφάσεων προεξάρχει η αξιολογικά ελεύθερη περιγραφή, ερμηνεία και ιεράρχηση των σημασιών.

Σε κάθε περίπτωση, κανονικώς εχόντων των πραγμάτων, οι προαναφερθείσες οριοθετήσεις έπρεπε να είναι αυτονόητες καθότι οι ίδιες οι κοινωνίες έκαναν αγώνες εθνικής ανεξαρτησίας, οι πολιτείες που προέκυψαν κήρυξαν την εθνική ανεξαρτησία ως κοινή κοσμοθεωρητική παραδοχή και την επικύρωσαν κοσμοθεωρητικά από κοινού με την υπογραφή των Καταστατικών Χαρτών πρώτα στην Κοινωνία των Εθνών στον μεσοπόλεμο και στην συνέχεια στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών το 1945.

Εν τούτοις, πολλοί άνθρωποι μετά από όλα αυτά συνέχισαν να μιλούν για «παγκόσμια ενοποίηση» του ενός ή άλλου είδους. Αν και αποτελεί μια από τις πολλές παραδοξότητες της ανθρώπινης ιστορίας στο επίπεδο της επιστήμης απαιτείται να συνεκτιμάται με σωστούς και όχι στρεβλωτικούς φακούς.

Αναφορικά με τις πιο πάνω επισημάνσεις, κανείς θα πρέπει να κατανοήσει τις αναφορές στα βιβλία του υποφαινόμενου σε ζητήματα «δεοντολογίας της επιστήμης». Στο ότι δηλαδή ο εμφανιζόμενος ως πολιτικός επιστήμονας των διεθνών σχέσεων πέραν της αυστηρής περιγραφής απαιτείται να πειθαρχείται επιστημολογικά και να υιοθετεί επιστημολογικές και επιστημονικές προσεγγίσεις συμβατές με την ανθρώπινη οντολογία. Ο πολιτικός επιστήμονας δεν δημιουργεί οντολογία αλλά περιγράφει και ερμηνεύει την οντολογία. Καθετί αντίθετο είναι αποδεδειγμένα είτε προπετές και υπερφίαλο είτε επικίνδυνο και θανατηφόρων συνεπειών. Αυτά μπορούμε να τα πούμε και διαφορετικά: Στα δικά μου μαθήματα απουσιάζουν ιδεολογικοπολιτικές εκλογικεύσεις και προσπαθώ να προσκολλώμαι σε αυστηρά επιστημονικά πλαίσια.

Επιστημολογικά, επιστημονικά και πολιτικοπρακτικά, τώρα, τρόποι ενοποίησης των τριών επιπέδων –άνθρωπος, κράτος, διεθνές σύστημα– δεν υπάρχει. Μπορεί όπως είπαμε διεθνιστικές και ή ηγεμονικές ιδεολογίες να αξίωσαν κάτι τέτοιο αλλά οι αξιώσεις δεν τελεσφόρησαν. Τις περιγράφουμε ως μέρος του προβλήματος που προκάλεσε εκατόμβες και που συνεχίζει να δυσχεραίνει την διεθνή πολιτική οργάνωση των σχέσεων των κρατών. Όχι μόνο δεν τελεσφόρησαν, τονίζω, αλλά οδήγησαν σε εκατοντάδες εκατομμύρια νεκρούς και στην προσπάθεια, μετά το 1945, μιας διεθνούς πολιτικής διακυβέρνησης στην βάση του εθνοκρατοκεντρικού διεθνούς συστήματος που επικυρώθηκε με τον ΟΗΕ. Στα βιβλία σας συναφής είναι η έννοια του επαναστατισμού που συχνά πυκνά αναλύεται συστηματικά σε αναφορά με το εμβληματικό έργο του Martin Wight Διεθνής θεωρία. Αναφορές υπάρχουν και στο Άναρχη κοινωνία του Hedley Bull που βρίσκεται στην λίστα των βιβλίων που πρότεινα για το παρόν μάθημα.

Το ότι η διεθνής διακυβέρνηση χωλαίνει οφείλεται στα αίτια πολέμου τα οποία συνδέονται άμεσα με κάθε συζήτηση της πολιτικής διαχείρισης των διεθνών υποθέσεων, και αυτό προσδοκώ να το έχετε κατανοήσει πλήρως κατά την διάρκεια της διδασκαλίας και της μελέτης των κειμένων που σας προτείνω.

Ενοποίηση των τριών επιπέδων ανάλυσης σημαίνει ύπαρξη πλανητικής κοινωνίας, μιας παγκόσμιας εξουσίας. Για μια επιστημονικά θεμελιωμένη ανάλυση που στερείται στρεβλών αξιολογικών φακών, το ζήτημα αυτό δεν τίθεται στην βάση του τι θέλουμε αλλά του τι οριοθετούν οι ανθρωπολογικές προϋποθέσεις και τα συνεπαγόμενα κοινωνικοντολογικά γεγονότα που συγκροτούν τα κοινωνικοπολιτικά συστήματα και που νομιμοποιούν την διανεμητική δικαιοσύνη κάθε πολιτικά οργανωμένης κοινωνικής οντότητας.

Όπως είναι γνωστό, παγκόσμιες ανθρωπολογικές προϋποθέσεις δεν υφίστανται και δεν χρειάζεται πολύς κόπος για να το διαπιστώσουμε: Το υποδηλώνει ευδιάκριτα η ύπαρξη δύο εκατοντάδων περίπου εθνοκρατών που προσκολλώνται στην κατοχυρωμένη από το διεθνές δίκαιο κοινή παραδοχή τους για εθνική ανεξαρτησία. Παγκόσμια κοινωνία και παγκόσμια κυβέρνηση μόνο ως υπόθεση ή αξίωση ή πρόβλεψη μπορεί να τεθεί. Στην επιστήμη, βέβαια, γίνονται θεωρητικές υποθέσεις, φτάνει να μπορούν να τεκμηριωθούν. Κυρίως, εάν και όταν μιλούμε για θεωρητική υπόθεση επαναστατικού χαρακτήρα που προβλέπει ή περιγράφει για παγκόσμια κοινωνική εξομοίωση, απαιτείται να διατυπώνονται θεμελιωμένες θέσεις για το πώς θα επιτευχθεί με μη γενοκτονικό τρόπο.

Η περιπτωσιολογική μελέτη της επέμβασης στο Ιράκ στο βιβλίο Η επιστημονική μελέτη των διεθνών σχέσεων ...., σε αναφορά με τις αιτιολογήσεις που προηγήθηκαν, θέτει επί τάπητος αυτά τα διλήμματα τόσο περιπτωσιολογικά όσο και υπό το πρίσμα των συζητήσεων στην αιχμή της θεωρίας. Επίσης, ιδιαίτερα τα κεφάλαια 4-10 του Άναρχη κοινωνία, προσφέρουν ένα πλήρες φάσμα προβληματισμού για τα καίρια αυτά ζητήματα. Στα ίδια κεφάλαια θα έχετε την δυνατότητα να εξετάσετε τις λειτουργίες της διπλωματίας, τον ρόλο του πολέμου, της ισορροπίας δυνάμεων και την διαλεκτική σχέση ηγεμονικής διακυβέρνησης και κριτηρίων και παραγόντων που υπεισέρχονται στην διεθνή πολιτική οργάνωση.

Κανείς ας μην συγχέει μια τέτοια μελλοντολογική στάση με την ανάλυση προσεγγίσεων διακυβέρνησης όπως διεθνικές δράσεις, ομάδες πίεσης, ακτιβιστές κτλ, οι οποίοι δρουν στα περιθώρια των «επίσημων» διεθνών θεσμών και του διεθνούς δικαίου. Σταθερή δομή πολιτικής ένταξής τους με την έννοια κάποιας σχέσης με ένα σταθερό κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον ανθρωπολογικά θεμελιωμένο που ασκεί πολιτικούς ελέγχους, δεν υπάρχει. Ο καθείς που θα υποστηρίξει κάτι τέτοιο παραβλέπει ή παρακάμπτει τον πολιτικό χαρακτήρα και την κοινωνική δομή του συγχρόνου διεθνούς συστήματος.

Αναμφίβολα, υπό το φως των επιστημονικών μας αναζητήσεων τίθεται το ζήτημα της κατεξουσιαστικής ενοποίησης του πλανήτη ή μιας περιφέρειας όχι βέβαια ως αντικείμενο αξιολογικής πρόκρισής του αλλά ως αντικείμενο περιγραφής και ερμηνείας ενός άκρως αποσταθεροποιητικού φαινομένου της παρελθουσών εποχών αλλά της σημερινής εποχής: Κατά καιρούς, ισχυρά κράτη επιδίωξαν μια πλανητική ηγεμονική εξουσία. Περιγραφικά και ερμηνευτικά, δηλαδή, εξετάζουμε τον ρόλο των ηγεμονικών δυνάμεων και τις αξιώσεις τους που δεν είναι πάντα ορατές με γυμνό οφθαλμό. Αν και αυτό επιτεύχθηκε σε πολλές περιφέρειες με δυναστικό και γενοκτονικό τρόπο, με ιστορικούς όρους αποδεικνυόταν εφήμερων και καταστροφικών συνεπειών. Ο ηγεμονισμός ως φαινόμενο, εξάλλου αντιβαίνει στις Υψηλές Αρχές του διεθνούς δικαίου και του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ. Σε σχετικά κεφάλαια των βιβλίων το ζήτημα αυτό εξετάζεται τόσο θεωρητικά, εμπειρικά και ηθικοκανονιστικά σε αναφορά με τις οντολογικές προϋποθέσεις του πλανήτη.

Χαρακτηριστικές περιπτώσεις ηγεμονικών συμπεριφορών είναι οι αποικιοκρατικές διακυβερνήσεις των τελευταίων αιώνων και οι ηγεμονικοί κατεξουσιασμοί κατά την διάρκεια της ηγεμονομαχίας του 19ου και 20ού αιώνα. Ακόμη πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι το όργιο των μεταψυχροπολεμικών βομβαρδισμών στην ζώνη που αρχίζει από τα Βαλκάνια μέχρι την Μείζονα Μέση Ανατολή με σκοπό την πολιτική επικυριαρχία και τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πόρων.

Το ότι πολλοί επιστήμονες, συχνά αξιόλογοι, παρασύρθηκαν στην δίνη των ιδεολογικοπολιτικών εκλογικεύσεων περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων που εξυπηρετούσαν το ηγεμονικό πλιάτσικο δεν τιμά την επιστήμη μας και καθήκον μας είναι η αυτοκριτική που περιγράφει και ερμηνεύει αυτά τα λάθη ούτως ώστε να μην επαναλαμβάνονται. Σκοπός της ακαδημαϊκής μάθησης, ακριβώς, είναι τα ζητήματα αυτά να υπόκεινται στην βάσανο επιστημονικών, επιστημολογικών και δεοντολογικών ελέγχων ούτως ώστε να σταθεροποιείται επαρκώς ένα πλαίσιο γνώσης που ερμηνεύει αντικειμενικά και κοινωνικοπρακτικά χρήσιμα τις διεθνείς υποθέσεις.

Όταν συνειδητά ή ανεπίγνωστα η επιστημονική σκέψη ροκανίζεται από ιδεολογικοπολιτικά κριτήρια, ροκανίζεται και παρακμάζει. Ο καθείς μπορεί να σκεφτεί την υψηλών στοχαστικών βαθμίδων επισήμανση του Παναγιώτη Κονδύλη όταν γράφει για την μεταψυχροπολεμική εποχή: «Για όσους από τον τα αριστερά παραληρήματα πέρασαν ευθέως στον νεοφιλελευθερισμό καταλήγοντας έτσι, αντί να καταγγέλλουν τον ιμπεριαλισμό να κεραυνοβολούν «κάθε εθνικισμό» και ενστερνιζόμενοι τον οικουμενισμό μέσω της ενιαίας παγκόσμιας αγοράς και των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων») «Δεν αναρωτιούνται ούτε ποιος θα τα ερμηνεύσει δεσμευτικά κάθε φορά τι σημαίνουν αυτά τα «δικαιώματα» στον συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, ούτε αν και πόσο δικαιολογείται ο «εθνικισμός» όποτε ένας μικρός θέλει να αντισταθεί στις αδηφάγες διαθέσεις ενός μεγάλου. Με τον τρόπο αυτό, ενώ ηθικολογούν αδιάκοπα, στην πραγματικότητα συμπαρατάσσονται με το δίκαιο του ισχυρότερου. Αλλά αν ο ηττημένος αποδεχόμενος όψιμα την ιδεολογία του νικητή γίνεται συχνά ο γελοιωδέστερος και γλοιωδέστερος φορέας της, δεν είναι βέβαια ο πρωταρχικός εμπνευστής και θεμελιωτής της» (Από τον 20ο στον 21ο αι, εκδόσεις Θεμέλιο.) [Η έμφαση δική μου].

Η άσκηση πολιτικής εξουσίας διανεμητικών συνεπειών ως διεθνής διακυβέρνηση αφορά το σύνολο των ζητημάτων που σχετίζονται με την ύπαρξη κοινωνίας, την ύπαρξη κοινωνικά επικυρωμένης κυβερνητικής εξουσίας και την χρήση βίας για την εκπλήρωση των σκοπών. Η διεθνής διακυβέρνηση έτσι, σωστά, προσδιορισμένη, σημαίνει κατανόηση της κοινωνικοπολιτικής δομής του κόσμου, των εγγενών χαρακτηριστικών και των διεθνών θεσμών που είναι συμβατοί με αυτή τη δομή, καθώς επίσης και του διεθνούς δικαίου και των Υψηλών του Αρχών αποστολή των οποίων είναι η διακυβέρνηση του διεθνούς συστήματος στην βάση που ρητά προσδιορίζεται στον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ.

Όπως γίνεται αντιληπτό, είναι εξαιρετικά σημαντικό να κατανοηθεί ο κρατοκεντρικός χαρακτήρας του καθεστώτος εσωτερικής-εξωτερικής κυριαρχίας όπως προσδιορίζεται στους Καταστατικούς Χάρτες των διεθνών θεσμών από τα ίδια τα κράτη καθώς και των ελλειμμάτων του που οφείλονται στα αίτια πολέμου τα οποία δρουν ως παρεμβαλλόμενες μεταβλητές.

Καίριο, τονίζουμε ξανά, είναι οι ηγεμονικές στάσεις και συμπεριφορές που καθιστούν τους διεθνείς θεσμούς εξαρτημένες μεταβλητές και όλα τα συναφή συμπαρομαρτούντα διεθνή φαινόμενα. Συναφώς και μόνο περιγραφικά και ερμηνευτικά, θα πρέπει να γίνει κατανοητή πλήρως η διαλεκτική σχέση μεταξύ μιας αποτελεσματικής ηγεμονικής διακυβέρνησης και μιας λιγότερο αποτελεσματικής η οποία όμως σέβεται πλήρως την εσωτερική-εξωτερική κυριαρχία των κρατών.

Η συζήτηση αυτή σχετίζεται ευθέως με την ανάλυση που γίνεται στα βιβλία που σας πρότεινα για τα ηθικά και πολιτικά διλήμματα που θέτει η υπέρβαση της κρατικής κυριαρχίας, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση της διεθνούς επέμβασης.

Η επέμβαση στην διεθνή πολιτική, ακριβώς, θέτει επί τάπητος όλα ανεξαιρέτως τα ζητήματα που αφορούν την διεθνή διακυβέρνηση και τα ελλείμματά της. Αναλύθηκε εκτενώς στην τάξη, αναλύεται σε όλα τα κείμενα που σας πρότεινα και εξετάζεται περιπτωσιολογικά σε πολλά κεφάλαια.

Καλείστε λοιπόν να μελετήσετε επιμελώς τα κείμενα που σας πρότεινα. Είναι λογικό και αυτονόητο ότι όσοι δεν προσερχόσασταν στην διδασκαλία απαιτείται να μελετήσετε ακόμη περισσότερο.

Η πανεπιστημιακή παιδεία στοχεύει στις υψηλότερες προδιαγραφές. Συμπεριλαμβάνει τόσο θεωρία όσο και εμπειρική θεμελίωση. Σκοπός είναι να εκπληρωθούν οι αλληλένδετοι σκοποί της μόρφωσης και της απόκτησης κοινωνικοπρακτικά χρήσιμων γνώσεων που εκπληρώνουν τις επαγγελματικές προσδοκίες των φοιτητών. Καλό να είναι να γίνει κατανοητό τι σημαίνει αυτό.

Κυρίως ότι οι διεθνείς και ευρωπαϊκές σπουδές πανεπιστημιακού επιπέδου διαφέρουν από την αποσπασματική πρακτική κατάρτιση σε τεχνικούς τομείς που προσφέρουν πρακτικά λύκεια και μετά-λυκειακές τεχνικές σχολές. Οι σχολές αυτές δεν υποτιμώνται. Αντίθετα, συχνά γράφω ότι χρήζει να αυξηθούν. Πλην όμως διαφέρουν από την ανώτατη μόρφωση που εκπληρώνει πολύ διαφορετική αποστολή. Διαφέρουν επίσης από την ιδεολογική γαλούχηση ή κατήχηση. Αν και όχι για όλους αυτονόητο, ο σκοπός των διεθνών σπουδών ανωτάτου επιπέδου μπορεί να είναι μόνο και μόνο ένας: Η απόκτηση της κατά το δυνατό καλύτερης μόρφωσης σε όλο το φάσμα των θεωρητικών και εμπειρικών γνώσεων. Αυτό μπορούμε να το πούμε και διαφορετικά: Κακοί γιατροί θανατώνουν αρρώστους, κακοί μηχανικοί προκαλούν κατάρρευση κτιρίων, κακοί πιλότοι προκαλούν πτώση αεροπλάνων και κακοί διεθνολόγοι που ρέουν μέσα στους θεσμούς, στα μέσα ενημέρωσης και στην κοινωνία προκαλούν πολέμους, ανακατανομές, ζημιές και πτωχεύσεις κάθε είδους. Τελευταία καταμαρτυρούνται καθημερινά.

Μια άλλη πτυχή αφορά την εκπαιδευτική διαδικασία, το πρόγραμμα σπουδών, την παρακολούθηση της διδασκαλίας, τα συγγράμματα και τον έλεγχο γνώσεων. Σε κάθε οργανωμένη ομάδα, οι ικανότητες και οι επιδόσεις των ατόμων που συμμετέχουν διαφέρουν. Διαφέρουν ανάλογα με την πορεία και την διαμόρφωση του καθενός. Για να μην υπάρχουν παρανοήσεις, θέλω να τονίσω με έμφαση ότι οι προδιαγραφές της πανεπιστημιακής μόρφωσης δεν μπορούν να προσαρμοστούν στην χαμηλότερη ποιοτική βαθμίδα για να καλύψουν κενά της φοίτησης του Γυμνασίου και του Λυκείου ή για να βολέψουν φυγοπονία ή ελλιπή προετοιμασία.

Κάθε αντίθετη στάση ή αντίληψη είναι παράνομη, αντιδεοντολογική και αντίθετη με τα συμφέροντα των φοιτητών και του δημόσιου συμφέροντος. Απαιτείται και επιβάλλεται να συμβαίνει το αντίστροφο: Οι φοιτητές να καλύπτουν τα ελλείμματά τους με διαρκή προσπάθεια ανάλογα με την κατάσταση του καθενός, ανάλογα με τις γνώσεις που έχει ανά πάσα στιγμή και ανάλογα με τις ικανότητές του. Κάποιος μπορεί ένα κεφάλαιο να το κατανοήσει διαβάζοντας μια ώρα και κάποιος άλλος πέντε ώρες. Έτσι ήταν πάντοτε, έτσι είναι και έτσι θα είναι. Οι ποιοτικές προδιαγραφές που τίθενται είναι οι υψηλότερες και όχι οι χαμηλότερες για να εξυπηρετηθούν παρακμιακές αξιώσεις διευκόλυνσης απόκτησης ενός πτυχίου που δεν θα αξίζει ούτε όσα το χαρτί πάνω στο οποίο είναι γραμμένο.

Η προσαρμογή των φοιτητών στις απαιτήσεις των ανώτατων σπουδών συναρτάται, επίσης, με μια σειρά γνωστών προβλημάτων που σχετίζονται με την δομή και την λειτουργία των δημόσιων πανεπιστημίων αλλά που θα πρέπει όλοι μας να προσπαθήσουμε να αντισταθμίσουμε δουλεύοντας σωστά, ασκητικά και τίμια. Παροχή χαμηλής ποιότητας διπλωμάτων δεν είναι η λύση και μπορούμε όλοι δουλεύοντας σωστά να αντισταθμίσουμε τα ελλείμματα του δημόσιου πανεπιστημίου. Σίγουρα, ελλείμματα που αφορούν τον κάθε ένα φοιτητή ξεχωριστά υπάρχουν για μια σειρά από λόγους που δεν γνωρίζει ο διδάσκων: Ελλιπής παρακολούθηση, ελλιπής μελέτη κατά την διάρκεια του έτους και φυγόπονες στάσεις που αναίτια μετατρέπουν το πανεπιστήμιο σε εξεταστικό κέντρο υποβαθμίζοντας διαρκώς το επίπεδο επιστημονικής κατάρτισης.

Όσον με αφορά, είναι γνωστό ότι ζητώ από τους εργαζόμενους φοιτητές να μου προσκομίζουν δικαιολογητικά και να απευθύνονται σε εμένα για κάθε είδους βοήθεια ή ακόμη και για συναντήσεις που θα αναπληρώνουν την δικαιολογημένη απώλεια μαθημάτων. Επί πολλά έτη διαπιστώνω, εν τούτοις, ότι εκείνοι που προσέρχονται στις παραδόσεις είναι συνήθως οι εργαζόμενοι. Αυτό είναι παράδοξο και αναιρεί πολλές φυγόπονες αιτιάσεις!!

Η παθολογία είναι άλλη και την γνωρίζουμε όλοι: Ένας μεγάλος αριθμός απλά δεν παρακολουθούν τις παραδόσεις, δεν μελετούν κατά την διάρκεια του έτους ή δεν μελετούν σωστά (άλλο μελέτη και άλλο πρόχειρο διάβασμα των κειμένων). Στην συνέχεια θέλοντας να προβιβαστούν προσέρχονται στον έλεγχο γνώσης έχοντας διαβάσει πυροσβεστικά και πρόχειρα λίγες μόνο μέρες ή και λίγες μόνο ώρες πριν τις εξετάσεις. Δύο δεκαετίες στο ελληνικό πανεπιστήμιο, αυτά είναι φαινόμενα τα οποίο όχι μόνο είναι πασιφανή αλλά πολύ συχνά μου τα περιγράφετε και εσείς οι ίδιοι.

Τώρα, εγώ κάνω ότι μπορώ να σας βοηθήσω να μελετάτε σωστά. Όσοι προσέρχεστε στις παραδόσεις γνωρίζετε ότι προσπάθησα να σας βοηθήσω στο διάβασμά σας από τη πρώτη μέρα ενώ όλες μου οι ανακοινώσεις από την πρώτη μέχρι την τελευταία μαρτυρούν ότι το ίδιο. Αυτό γίνεται με την έναρξη κάθε μαθήματος.

Είναι ένα πράγμα να παραπονούμαστε ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο είναι ελλειμματικό στις υποδομές ή σε άλλους τεχνικούς τομές και άλλο να μη αξιοποιούμε σωστά τα μέσα που διαθέτουμε. Στάσεις και συμπεριφορές όπως οι πιο πάνω δεν είναι συμβατές με την ανώτατη εκπαίδευση, είναι αντιδεοντολογικές, είναι παράνομες και κυρίως θίγουν τα συμφέροντα των ίδιων των φοιτητών.

Η φοίτηση στο πανεπιστήμιο είναι ένα άθλημα με φορά κίνησης προς ολοένα υψηλότερες βαθμίδες. Αυτό απαιτεί ο νόμος, αυτό απαιτεί η ακαδημαϊκή δεοντολογία, αυτό αναμένει η κοινωνία όταν δεσμεύει γιγαντιαίους σπάνιους πόρους στις διεθνείς και ευρωπαϊκές σπουδές και αυτό είναι που συντείνει στην επιτυχή επαγγελματική αποκατάσταση των φοιτητών.

Τέλος, η δυνατότητα ομαλής φοίτησης σε ένα τμήμα πολιτικών επιστημών (εδώ πολιτικής επιστήμης του διεθνούς συστήματος και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης) συναρτάται με παράλληλες αναγκαίες και μη εξαιρετέες προϋποθέσεις. Η απόφαση να ενταχθεί κανείς σε ένα οποιοδήποτε πανεπιστήμιο, ιδιαίτερα σε ένα Τμήμα διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών, σημαίνει επιπλέον παράλληλη προσπάθεια να ασκηθεί στο πεδίο της ευρύτερης εγκυκλοπαιδικής μόρφωσης, με ένα μάλιστα τρόπο που οδηγεί στην εμβάθυνση πέραν της γνώσης που έχει κάθε μορφωμένος πολίτης. Αυτό σημαίνει διαρκή προσπάθεια εμπέδωσης όρων και εννοιών, μελέτη της ιστορίας, κειμένων πολιτικής φιλοσοφίας, κειμένων ιστορίας, κειμένων σύγχρονης πολιτικής και κλασικών κειμένων.

Χαρακτηριστικά παραθέτω υποσημείωση στην σ. 122 του βιβλίου του Hedley Bull, Άναρχη Κοινωνία όταν αναλύει τις έννοιες τάξη και δικαιοσύνη στην διεθνή πολιτική: «Οι διακρίσεις ανάμεσα στην γενική και στην γενική και στην ειδική δικαιοσύνη, στην τυπική και στην ουσιαστική, στην αριθμητική και στην αναλογική, στην ανταποδοτική και στην διανεμητική βρίσκονται όλες στον Αριστοτέλη. Για σύγχρονες αναλύσεις βλ. Ginsperg, Rawls ….». Αν διαβάσει κανείς τα σημαντικότερα, κατά την εκτίμησή μου, κείμενα του είδους, συγκεκριμένα του Παναγιώτη Κονδύλη, Η κριτική της Μεταφυσικής στην νεότερη σκέψη και Ευρωπαϊκός διαφωτισμός θα δει ότι όλο βασικά το σύγχρονο σύστημα πολιτικής φιλοσοφίας συγκροτήθηκε σε αναφορά με τον Αριστοτέλη (κυρίως αντί-Αριστοτελικά, αλλά όχι μόνο). Τα ίδια μπορούν να ειπωθούν για τον Θουκυδίδη όσον αφορά την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος, την πολιτική επιστήμη του διεθνείς συστήματος (αυτό που συμβατικά ονομάζουμε διεθνείς και ευρωπαϊκές σπουδές). Όταν λοιπόν ένας φοιτητής μελετά τα κείμενα που προτείνονται από τον διδάσκοντα, απαιτείται, ταυτόχρονα, να ανατρέχει σε κλασικά και εξειδικευμένα κείμενα, αλλά και κάθε άλλο κείμενο που θα τον βοηθήσει να συμπληρώνει τυχόν γνωστικά κενά. Αυτό είναι ένα διαρκές άθλημα και μια διαρκής «πνευματική προπόνηση» του καθενός ανάλογα και αντίστοιχα με τις ανάγκες του. Και ας μην έχουμε παράπονα γιατί ο καθείς στην ζωή έχει συμφέρον να ασκηθεί στις βέλτιστες επιλογές, κάτι που δεν προσφέρεται αλλά κατακτάται με σκληρή προσπάθεια και συχνά με μεγάλο κόστος μεταπτυχιακών σπουδών στο εξωτερικό και στην Ελλάδα. Για να διασκεδάσω αυτή την επισήμανση μπορώ να παρατηρήσω τα εξής: Τρία θεμελιώδη βιβλία, του Πλάτωνα, του Θουκυδίδη και του Αριστοτέλη (που ενδεχομένως δεν διανέμονται δωρεάν ή δεν υπάρχουν σε επαρκείς αριθμούς στην βιβλιοθήκη) στοιχίζουν ελάχιστα. Πόσοι τα έχουν στην βιβλιοθήκη τους;

Ανακοίνωση για μάθημα: «Διεθνές Σύστημα και διεθνής διακυβέρνηση»

Διδάσκοντες: Καθηγητής Π. Ήφαιστος, Λέκτορας Α. Λιαρόπουλος

· Το μάθημα θα εξελιχθεί σύμφωνα με τα λεχθέντα στην αίθουσα διδασκαλίας. Περαιτέρω βιβλιογραφία και άλλα ζητήματα που αφορούν την διδασκαλία, εργασίες και τις εξετάσεις θα ανακοινώνονται διαρκώς στην σελίδα του μαθήματος

· Πιο κάτω παρατίθεται λίστα δοκιμίων και εισηγήσεων ευθέως συναφή με το μάθημα τα οποία προσφέρονται προς άμεση μελέτη από τους φοιτητές

· Σύγγραμμα: Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης (Εκδόσεις Ποιότητα) και H. Bull, Άναρχη Κοινωνία Ακολουθούν θεματικές και αναφορές σε κεφάλαια και τομείς κεφαλαίων για το πρώτο, από τα οποία και κυρίως θα αντλήσει η συζήτηση κατά την διάρκεια της διδασκαλίας. Διαφάνειες επίσης από το Άναρχη Κοινωνία παρατίθενται πιο κάτω. Λίγο πολύ, επίσης, θα είναι, μαζί με τα συναφή δοκίμια οι τίτλοι των οποίων αναφέρονται πιο κάτω, οι αναλύσεις στις οποίες θα παραπέμψουμε για τον έλεγχο γνώσεων στο τέλος του εξαμήνου. Οι φοιτητές καλούνται να τα μελετήσουν έγκαιρα για να μπορέσουν αφενός να συμμετάσχουν ενεργά στα σεμιναριακά μαθήματα και αφετέρου να σχολιάσουν ή να ερωτήσουν οτιδήποτε θέλουν κατά την διάρκεια της διδασκαλίας.

Διαλεκτική σχέση ενδοκρατικής – Διακρατικής τάξης και διακυβέρνηση

Κοινωνικοπολιτικές δομές και πολιτειακός κατακερματισμός του Πλανήτη, ηθική, τάξη, δικαιοσύνη κεφ. 2.1.5—2.2.2

Πολιτική συμμόρφωση και διεθνιστικές-κοσμοπολίτικες αξιώσεις κεφ. 2.3.2

Ισχύς και οι διανεμητικές της λειτουργίες στις διεθνείς σχέσεις κεφ. 2.4.1

Τάξη-Δικαιοσύνη και ηθικοκανονιστικές δομές στο Πολιτειακό επίπεδο κεφ. 2.6.1

Ιστορικοπολιτικές πτυχές και φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά του διεθνούς συστήματος – συγκρότηση του θεσμού της κυριαρχίας

Διαλεκτική σχέση πλανητικής ενότητας και κατακερματισμού κατά Πολιτεία 3.1.3

Η διαχρονία των αξιώσεων κυριαρχίας κεφ. 3.2.-3.3

Ρεύματα σκέψης, Διεθνείς δομές και διεθνής διακυβέρνηση κεφ.5.2

Θεωρίες και διεθνής διακυβέρνηση, επέμβαση κεφ. 6 (ανάγκη γενικής εποπτείας συναρτημένα με τις εισαγωγικές γνώσεις του Α και Β εξαμήνου).

Διαμάχη Ρεαλιστών-Νεοφιλελευθέρων και αιτιολογήσεις ηγεμονικής διακυβέρνησης κεφ. 6.3

Δημοκρατία – Πόλεμος και οι μεταψυχροπολεμικές αξιώσεις επέμβασης κεφ. 6.4.2, 6.6.1, 6.6.2

Θεωρία διεθνών σχέσεων και επέμβαση, περιπτωσιολογικές μελέτες κεφ. 7.2-7.3

Συναφή δοκίμια αναρτημένα στην ιστοσελίδα www.ifestosedu.gr

Διεθνής και ευρωπαϊκή νομιμότητα (προσδιορίζει την διεθνή νομιμότητα και οριοθετεί τον προβληματισμό για το κυπριακό)

Διεθνές σύστημα-Πολιτικές όψεις – Διεθνής διακυβέρνηση

α) Εισαγωγή στις διεθνείς σχέσεις Α΄ Εξάμηνο,

β) Διεθνές Σύστημα και Διεθνής Διακυβέρνηση Γ΄Εξάμηνο και

γ) Διπλωματία και Στρατηγική των Μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνάμεων.

Κατά την διάρκεια του πρώτου μαθήματος σας είπαμε ότι μπορείτε αν θέλετε να εκπονήσετε εργασία. Οι όροι και οι προϋποθέσεις είναι οι εξής:

· Θα απαιτείται να δηλώσετε παρουσία σε οκτώ τουλάχιστον μαθήματα

· Θα είσαστε έτοιμοι είτε με δική σας πρωτοβουλία είτε αν σας ερωτήσει ο διδάσκων και όταν η διδασκαλία αγγίζει ζητήματα που εξετάζετε να παρεμβαίνετε με σχόλια. Σημειώνεται ότι δεν θα υπάρχει μεγάλος βαθμός δυσκολίας για κάτι τέτοιο και δεν θα καταγράφεται ως αρνητικό αν φανεί ότι σε κάποιο σχόλιο δεν είστε πλήρως προετοιμασμένοι.

· Στο τέλος θα καταγράψετε τις σκέψεις και τα συμπεράσματά σας σε μερικές σελίδες με παράθεση της βασικής βιβλιογραφίας που μελετήσατε στο τέλος. Θα κατατεθεί μαζί με το γραπτό όταν θα δώσετε γραπτές εξετάσεις στον έλεγχο γνώσεων του τέλους του εξαμήνου.

Η εκπόνηση ολιγοσέλιδης κριτικής επεξεργασίας ενός ζητήματος του μαθήματος δεν πρέπει να αποβεί εις βάρος της μελέτης των κειμένων στα οποία παραπέμπουμε. Επειδή συνήθως έχουμε ηλεκτρονικό υπολογιστή στην τάξη ο φοιτητής που θα το ήθελε θα μπορούσε να προβάλει κατιτί.

Καταγραφή ενδεικτικών θεμάτων. Οι φοιτητές θα μπορούσαν να εξετάσουν κάτι παραπλήσιο ή διαφορετικό μετά από συνεννόηση με τους διδάσκοντες

Κάθε ζήτημα που αναφέρεται πιο κάτω προσφέρεται για εξέταση υπό το πρίσμα μικρών περιπτωσιολογικών διερευνήσεων στο πλαίσιο της τρέχουσας διεθνούς πολιτικής.

Διεθνές σύστημα και διεθνής διακυβέρνηση

Καταγραφή ενδεικτικών θεμάτων. Οι φοιτητές θα μπορούσαν να εξετάσουν κάτι παραπλήσιο ή διαφορετικό μετά από συνεννόηση με τους διδάσκοντες Κάθε ζήτημα που αναφέρεται πιο κάτω προσφέρεται για εξέταση υπό το πρίσμα μικρών περιπτωσιολογικών διερευνήσεων στο πλαίσιο της τρέχουσας διεθνούς πολιτικής.

(θα συμπληρώνονται διαρκώς, οι φοιτητές μπορούν να προτείνουν παραπλήσια θέματα)

►Πώς έχει εξελιχθεί η διατήρηση της ειρήνης από τα Ηνωμένα Έθνη, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου; Τεκμηριώστε την απάντηση σας με ένα ή περισσότερα παραδείγματα διεθνών επεμβάσεων και ειρηνευτικών αποστολών. [Μια περίπτωση εις βάθος πολλές στοχεύοντας συγκεκριμένα επιχειρήματα)

►Είναι το ενδιαφέρον για τη διεθνή τάξη ισχυρότερο από την ατομική δικαιοσύνη;

►Υπάρχει συλλογική συναίνεση σχετικά με τις αρχές που πρέπει να διέπουν το δικαίωμα της ανθρωπιστικής επέμβασης; Αντιπαραθέσατε αντίθετα επιχειρήματα

►Ορίστε και αξιολογήστε την έννοια της δημοκρατικής ειρήνης. Αντιπαραθέσατε αντίθετα επιχειρήματα.

►Αναλύστε την έννοια της ηγεμονικής σταθερότητας και τον ρόλο των ΗΠΑ στην διατήρηση της διεθνούς τάξης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

►Τι θα ήταν κοινωνικοπρακτικά χρήσιμο να μελετούμε σε ένα Τμήμα διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών σε αναφορά με τον χαρακτήρα του διεθνούς συστήματος και της διεθνούς διακυβέρνησης.

►Διεθνείς θεσμοί: Εξαρτημένες ή ανεξάρτητες μεταβλητές;

► Διαφορές μεταξύ ενδοκρατικής δικαιοσύνης και του τρόπου που τίθεται η έννοια δικαιοσύνη στην διεθνή πολιτική.

►Ποιο είναι το καθεστώς διεθνών σχέσεων μετά την Συνθήκη της Βεστφαλίας του 1648

►Καταβολές του διεθνούς δικαίου και διαμόρφωσή του διαμέσου του συστήματος ισορροπίας δυνάμεων

►Γιατί ιδρύθηκε η Κοινωνία των Εθνών (Μεσοπόλεμος) και ο ΟΗΕ το 1945

►Διαλεκτική σχέση διεθνιστικών ιδεολογιών και κοινωνικοπολιτικής μορφολογίας

►Διαλεκτική σχέση διεθνιστικών ιδεολογιών και καθεστώτος διεθνών σχέσεων

►Διαλεκτική σχέση διεθνούς δικαίου, διεθνούς τάξης, ισχύος και τετελεσμένων

►Διαλεκτική σχέση ισορροπίας δυνάμεων και διεθνούς δικαίου

►Σύγκριση σχολών σκέψης για την επέμβαση και άσκηση βίας στις διεθνείς σχέσεις (από τους διεθνείς θεσμούς αλλά και μονομερείς επεμβάσεις)

Δεύτερη θεώρηση: Μεταψυχροπολεμική Εποχή: αρκετά μεγάλη πιθανότητα υλοποίησης: 1. Ασφάλεια: Η έννοια της ασφάλειας (κρατικής και περιφερειακής) στο μοντέλο ... Ορίζεται περιεκτικά και συμπεριλαμβάνει πέρα από την προστασία της εδαφικής ακεραιότητας ενός κράτους με στρατιωτικά μέσα, οικονομικές μεταβλητές (ελεύθερη αγορά, ελεύθερη εμπόριο) καθώς και πολιτικές μεταβλητές (δημοκρατικό πολίτευμα και προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου). 2. Παγκόσμιο επίπεδο κανόνες συμπεριφοράς των Μεγάλων Δυνάμεων:

α) Τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ διατηρούν κλίμα συναίνεσης (τουλάχιστον ανοχής) σε σχέση με θέματα περιφερειακών συγκρούσεων και ειρηνευτικών δραστηριοτήτων. Β) Τα μεγάλα κέντρα οικονομικής ισχύος (ΗΠΑ, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ιαπωνία) δεν επιτρέπουν στον μεταξύ τους οικονομικό ανταγωνισμό να επιδεινώσει τις πολιτικές / διπλωματικές τους σχέσεις. Γ) Διαμορφώνεται και εφαρμόζεται μια κοινή στρατηγική που στοχεύει στην μείωση του χάσματος μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων κρατών με δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ των οικονομικά ισχυρών. Δ) Διαμορφώνεται και εφαρμόζεται μια ενιαία στρατηγική για την προστασία του περιβάλλοντος του πλανήτη, η οποία χρηματοδοτείται, κυρίως από τους οικονομικούς παράγοντες του πλανήτη. Ε) Κίνδυνοι –όπως η διασπορά πυρηνικών / χημικών / βιολογικών οπλικών συστημάτων, η διεθνής τρομοκρατία, η εμπορία και διακίνηση ναρκωτικών, η μαζική μετακίνηση πολιτικών και οικονομικών προσφύγων κ.α..– αντιμετωπίζονται συλλογικά με έμφαση την πρόληψη και όχι μόνο στην καταστολή τους. 3. Περιφερειακό (Βαλκανικό) επίπεδο (κανόνες συμπεριφοράς των περιφερειακών δυνάμεων: Α) Σεβασμός του απαραβιάστου των διεθνών συνόρων, χρήση ειρηνικών μεθόδων για την επίλυση των διακρατικών (και ενδοκρατικών) διαφορών, γ) Εδραίωση δημοκρατικών πολιτευμάτων δ) οικονομική αλληλεξάρτηση (αλληλοδιείσδυση) ε) πλήρης προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των μειονοτήτων και άλλων ομάδων πολλαπλής ή σύνθετης πολιτιστικής ταυτότητας, στ) απομόνωση τάσεων / κινήσεων ρατσισμού, σοβινισμού, εθνοκάθαρσης, ξενοφοβίας, απομονωτισμού και υπερβολικού προστατευτισμού.

►Η έννοια διπλωματία και διεθνής διακυβέρνηση

►Κύριες πτυχές της διαλεκτικής σχέσης μεταξύ πολέμου και διεθνούς τάξης στην ιστορική διαχρονία,.

►Ορισμός και περιγραφή της έννοιας "διεθνής κοινωνία" υπό το πρίσμα της "Αγγλικής Σχολής". Αξιολογήσατε.

Ενδοκρατική-Διακρατική δομή – τάξη / δικαιοσύνη

Πηγή: Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης (Ποιότητα), σ. 101

ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ

Ανεξάρτητες και Εξαρτημένες Μεταβλητές

Κράτος-ανεξάρτητη πολιτική κοινότητα, διαθέτει αποτελεσματικό σύστημα διακυβέρνησης και ασκεί κυριαρχία σε οριοθετημένη εδαφική επικράτεια και πληθυσμό.

Εθνική Ισχύς- Ικανότητα του κράτους για την επιβολή της θέλησής του σε τρίτους δρώντες.

Εθνικό Συμφέρον- (Δικαίωμα του Κράτους). Διαμορφωτική και υποστηρικτική ανεξάρτητη μεταβλητή της εξωτερικής πολιτικής.

Σύστημα Κρατών-Δύο ή περισσότερα κράτη που αναπτύσσουν ικανοποιητικές σχέσεις και αλληλο-επιδρούν μεταξύ τους, ώστε να συμπεριφέρονται- σε κάποιον τουλάχιστον βαθμό- ως μέρη ενός συνόλου.

Διεθνής Κοινωνία Κρατών- Ομάδα κρατών που συνδέονται με ένα κοινό σύνολο κανόνων στις μεταξύ τους σχέσεις και να συμμετέχουν στην λειτουργία κοινών θεσμών.

Διεθνής τάξη- μοντέλο συμπεριφοράς που εξυπηρετεί στοιχειώδεις ή πρωταρχικούς στόχους της κοινωνίας των κρατών.

Διεθνής δικαιοσύνη- Ηθικοί κανόνες που θεωρούνται ότι παραχωρούν δικαιώματα και υποχρεώσεις στα κράτη και στα έθνη.

Διεθνείς θεσμοί- Συνήθειες και πρακτικές που διαμορφώθηκαν για την εξυπηρέτηση κοινών στόχων. Βασικοί θεσμοί είναι τα κράτη.

Διάκριση Μεγάλων, Μεσαίων και Μικρών Δυνάμεων-Κρατών.

Διεθνής Τάξη- Εννοιολογικός Προσδιορισμός

Η τάξη σε όλες τις κοινωνίες είναι ένα μοντέλο συμπεριφοράς που υποστηρίζει τους στοιχειώδεις ή πρωταρχικούς στόχους της κοινωνικής ζωής.

Διεθνής τάξης: Μοντέλο συμπεριφοράς που εξυπηρετεί στοιχειώδεις ή πρωταρχικούς στόχους της κοινωνίας των κρατών.

Παγκόσμια τάξη: Μοντέλα ή ρυθμίσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς που υποστηρίζουν τους στοιχειώδεις ή πρωταρχικούς στόχους της κοινωνικής ζωής στα πλαίσια της ανθρωπότητας στο σύνολό της. Η παγκόσμια τάξη είναι πιο σημαντική από τη διεθνή τάξη επειδή οι βασικές μονάδες της μεγάλης κοινωνίας ολόκληρης της ανθρωπότητας δεν είναι τα κράτη (ή τα έθνη, οι φυλές, οι αυτοκρατορίες, οι τάξεις ή τα κόμματα) αλλά οι μεμονωμένοι άνθρωποι.

Διατήρηση της Τάξης στη Διεθνή Κοινωνία

Η διατήρηση της τάξης στο εσωτερικό της διεθνούς κοινωνίας είναι αποτέλεσμα τυχαίων γεγονότων, (π.χ. ισορροπία ισχύος), ενός αισθήματος κοινών συμφερόντων ως προς τους στοιχειώδης στόχους της κοινωνικής ζωής, κανόνων που στηρίζουν αυτούς τους στόχους και θεσμών που συμβάλλουν στην αποτελεσματικότητα των κανόνων.

Α) Η καταστατική αρχή που προσδιορίζει την ιδέα της κοινωνίας των κρατών ως την ανώτατη κανονιστική αρχή της πολιτικής οργάνωσης της ανθρωπότητας.

Η αρχή αυτή εμπεριέχεται σε ένα σύνολο βασικών κανόνων του διεθνούς δικαίου.

1.Κανόνες που περιορίζουν τη χρήση βίας, τις αιτίες ή τους σκοπούς της διεξαγωγής πολέμου, τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου, και τη γεωγραφική του εξάπλωση.

2. Κανόνες που προσδιορίζουν την κατάλληλη συμπεριφορά (π.χ. pacta sund servanda), και που καθορίζουν τη συμπεριφορά. (π.χ. μη επέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών).

Γ) Κανόνες που αφορούν τη ρύθμιση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών.

-Βασικοί θεσμοί της κοινωνίας των κρατών είναι τα κράτη.

Αναλαμβάνουν τη λειτουργία της δημιουργίας, της κοινοποίησης, της εφαρμογής, της επιβολής, της νομιμοποίησης, της αλλαγής, της προσαρμογής και της προστασίας των κανόνων.

Επιτελώντας αυτές τις λειτουργίες τα κράτη συνεργάζονται μεταξύ τους στα πλαίσια των διεθνών θεσμών, δηλαδή στην ισορροπία ισχύος, το διεθνές δίκαιο, το διαχειριστικό σύστημα των μεγάλων δυνάμεων, τον πόλεμο.

- Οι θεσμοί είναι μια έκφραση του στοιχείου της συνεργασίας μεταξύ των κρατών και ταυτόχρονα ένα μέσο για τη διατήρηση αυτής της συνεργασίας.

- Συμβολίζουν την ύπαρξη μιας διεθνούς κοινότητας που είναι κάτι περισσότερο από το άθροισμα των μελών της.

- Δίνουν υπόσταση και σταθερότητα στη συνεργασία των κρατών για την εκτέλεση των πολιτικών λειτουργιών της διεθνούς κοινωνίας.

- Περιορίζουν την τάση που έχουν να λησμονούν τα κοινά τους συμφέροντα.

Δικαιοσύνη-Διεθνής Δικαιοσύνη. Προσδιορισμός, Διακρίσεις.

Δικαιοσύνη- Βασικές Διακρίσεις.

1.Γενική- ειδική δικαιοσύνη.

2. Ουσιαστική- τυπική δικαιοσύνη.

3. Αριθμητική - αναλογική δικαιοσύνη.

4. Ανταποδοτική και διανεμητική δικαιοσύνη.

Διεθνής Δικαιοσύνη

- Με τον όρο διεθνής δικαιοσύνη εννοούμε τους ηθικούς κανόνες που θεωρούνται ότι παραχωρούν δικαιώματα και υποχρεώσεις στα κράτη και στα έθνη.

- Κάθε κράτος υποστηρίζει ότι έχει ορισμένα δικαιώματα και υποχρεώσεις που δεν είναι απλώς νομικού άλλά ηθικού χαρακτήρα. Π.χ. υποστηρίζει ότι η πολιτική του είναι ηθικά σωστή, ζητάει ισότητα, ισχυρίζεται ότι έχει ηθικό δικαίωμα στην ανεξαρτησία-κυριαρχία το οποίο θα πρέπει να ισχύει εξίσου για όλα τα κράτη, ενώ μπορεί να επιχειρηματολογήσει στη βάση της ιδέας του κοινού καλού, κ.α.

Συμβατότητα της τάξης και της δικαιοσύνης. Η δικαιοσύνη, σε οποιαδήποτε από τις μορφές της, είναι εφικτή μόνο μέσα σε ένα γενικό πλαίσιο τάξης. Συνεπακόλουθα η διεθνής κοινωνία παρέχοντας κάποιου είδους πλαισίου τάξης, όσο στοιχειώδες και αν είναι αυτό, μπορεί να θεωρηθεί ότι ανοίγει το δρόμο για την ίση απόλαυση διαφόρων ειδών δικαιωμάτων.

- Ωστόσο η διεθνής τάξη διατηρείται με μέσα που πλήττουν συστηματικά τις πιο βασικές και ευρύτατα αποδεκτές αρχές της διεθνούς δικαιοσύνης. Δηλαδή οι θεσμοί και οι μηχανισμοί που στηρίζουν τη διεθνή τάξη, ακόμη και όταν λειτουργούν σωστά, παραβιάζουν αναπόφευκτα συνήθεις έννοιες της δικαιοσύνης. (Π.χ. ο ρόλος της ισορροπίας ισχύος στη διεθνή τάξη, ο ρόλος του πολέμου και του διεθνούς δικαίου).

- Το θέμα της προτεραιότητας μεταξύ διεθνούς τάξης και διεθνούς δικαιοσύνης.

α) Η συντηρητική ή ορθόδοξη άποψη που αναγνωρίζει μια εγγενή σύγκρουση ανάμεσα στις αξίες της τάξης και της δικαιοσύνης στην παγκόσμια πολιτική και που θεωρεί ότι η τάξη έχει προτεραιότητα έναντι της δικαιοσύνης.

β) Η επαναστατική άποψη, η οποία στηρίζεται επίσης στην ιδέα της εγγενούς σύγκρουσης ανάμεσα στην υφιστάμενη δομή της διεθνούς τάξης και στην επίτευξη της δικαιοσύνης.

γ) Φιλελεύθερη άποψη. Διστάζει να αποδεχτεί ότι υπάρχει μια αναπόφευκτη σύγκρουση ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την τάξη στην παγκόσμια πολιτική, και αναζητά διαρκώς τρόπους συμφιλίωσης και των δύο.

Η διεθνής κοινωνία είναι ένα πολιτικό και κοινωνικό γεγονός, το οποίο πιστοποιείται από το διπλωματικό σύστημα, τη διπλωματική κοινωνία, την αποδοχή του διεθνούς δικαίου, καθώς επίσης και από το ένστικτο της κοινωνικότητας.

Το σύγχρονο διεθνές σύστημα αντανακλά τρία στοιχεία: το στοιχείο του πολέμου και του αγώνα για ισχύ μεταξύ των κρατών, το στοιχείο της διεθνικής αλληλεγγύης και σύγκρουσης που ξεπερνά τα όρια των κρατών και το στοιχείο της συνεργασίας και της ρυθμισμένης αλληλεπίδρασης μεταξύ των κρατών.

-Το ερώτημα ωστόσο είναι εάν ένα διεθνές σύστημα στο οποίο είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα πρόσχημα για την έναρξη πολέμου δεν είναι εντελώς διαφορετικό από ένα σύστημα στο οποίο κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητο. Το κράτος που προβάλει τουλάχιστον κάποιο δίκαιο σκοπό, ακόμη και εάν η πεποίθηση ότι υπάρχει ένας τέτοιος δίκαιος σκοπός δεν συνέβαλε καθόλου στην απόφασή τους, συνιστά μικρότερη απειλή για τη διεθνή τάξη από εκείνο που δεν προβάλει έναν τέτοιο σκοπό.

Επιπλέον η προβολή ενός προσχήματος σημαίνει ότι η ζημιά στη δομή των κοινώς αποδεκτών κανόνων που προκαλεί το επιτιθέμενο κράτος είναι μικρότερη από ότι θα ήταν σε διαφορετική περίπτωση.

Η άναρχη κοινωνία. Τρεις αδυναμίες στο επιχείρημα ότι τα κράτη δεν συνιστούν μια κοινωνία, επειδή βρίσκονται σε κατάσταση διεθνούς αναρχίας.

1) Η πρώτη είναι ότι το σύγχρονο διεθνές σύστημα δεν μοιάζει με την χομπεσιανή κατάσταση της φύσης.

α)Δεν υπάρχει κανένας τομέας παραγωγής, γεωργία, ναυσιπλοία, εμπόριο, επειδή η δύναμη και η εφευρετικότητα του ανθρώπου απορροφάται στην εξασφάλιση της ασφάλειας εναντιων άλλων.

β) Δεν υπάρχει κανένας νομικός ή ηθικός κανόνας. Η έννοιες του Σωστού και του Λάθους, της Δικαιοσύνης και της Αδικίας δεν έχουν καμία θέση.

γ) Η κατάσταση της φύσης είναι μια κατάσταση πολέμου.

Παρα ταύτα το πρώτο χαρακτηριστικό σίγουρα δεν επικρατεί στη διεθνή αναρχία.

2.) Η δεύτερη αδυναμία του επιχειρήματος της διεθνούς αναρχίας είναι ότι βασίζεται σε εσφαλμένες βάσεις αναφορικά με τις συνθήκες της τάξης μεταξύ ατόμων και ομάδων, διαφορετικών από τα κράτη.

- Η αντίληψη του Λοκ, περί κατάστασης της φύσης ως μιας κοινωνίας χωρίς κυβέρνηση προσιδιάζει περισσότερο στην έννοια της κοινωνίας κρατών. Δηλαδή στη σύγχρονη διεθνή κοινωνία δεν υπάρχει καμιά κεντρική αρχή ικανή να ερμηνεύσει και να επιβάλλει τον νόμο και κατά συνέπεια τα άτομα που είναι μέλη αυτής της κοινωνίας πρέπει τα ίδια να αποφανθούν και να τον επιβάλλουν.

3) Η τρίτη αδυναμία του επιχειρήματος είναι ότι αγνοεί τα όρια της εσωτερικής αναλογίας. Τα κράτη είναι πολύ διαφορετικά από τους ανθρώπους. Επειδή η αναρχία είναι ανεκτή σε κάποιο βαθμό μεταξύ των κρατών, ενώ αυτό δεν ισχύει μεταξύ ατόμων.

1.Η διπλωματία περιλαμβάνει αφενός τη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής ενός κράτους και αφετέρου την εκτέλεσή της.

2.Οι διπλωματικές σχέσεις είναι είτε διμερείς είτε πολυμερείς.

3.Η διπλωματία μπορεί να είναι είτε ad hoc είτε θεσμοποιημένη.

4. Διάκριση ανάμεσα μεταξύ διπλωματικού και προξενικού κλάδου αναφορικά με τον χειρισμό των διεθνών σχέσεων.

5. Η διπλωματία προϋποθέτει την ύπαρξη ενός διεθνούς συστήματος αλλά και μιας διεθνούς κοινωνίας κρατών.

1. Διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ των πολιτικών ηγετών των κρατών και άλλων οντοτήτων στη παγκόσμια πολιτική.

2. Διαπραγμάτευση συμφωνιών. Χωρίς τη διαπραγμάτευση συμφωνιών οι διεθνείς σχέσεις θα ήταν δυνατές, αλλά θα αποτελούνταν μόνο από σύντομες, εχθρικές συναντήσεις ανάμεσα σε μια πολιτική κοινότητα και σε μια άλλη.

3. Συγκέντρωση ειδήσεων ή πληροφοριών για ξένες χώρες. Η εξωτερική πολιτική κάθε χώρας πρέπει να στηρίζεται σε πληροφορίες για τις εξελίξεις στον υπόλοιπο κόσμο.

4. Ελαχιστοποίηση των τριβών στις διεθνείς σχέσεις. Η ελαχιστοποίηση αυτών των τριβών και ο περιορισμός των συνεπειών τους εκεί που εκδηλώνονται είναι μια από τις κύριες λειτουργίες της διπλωματίας.

5. Εκπλήρωση της λειτουργίας του συμβολισμού και της ύπαρξης της κοινωνίας των κρατών.

Η Σημερινή Σημασία της Διπλωματίας

1. Ο ρόλος του μόνιμου πρεσβευτή και της αποστολής του έχει περιοριστεί σε σχέση με αυτόν των υπόλοιπων χειριστών των διεθνών υποθέσεων.

2. Η διμερής διπλωματία φθίνει συγκριτικά με την πολυμερή διπλωματία ως συνεπακόλουθο του πολλαπλασιασμού των διεθνών οργανισμών.

3. Οι διπλωματικοί θεσμοί – οι κανόνες και οι συμβάσεις που καθιστούν δυνατές τις διπλωματικές σχέσεις- έχουν παρακμάσει κατά την διάρκεια αυτού του αιώνα.

Στο μάθημα θα προβάλλονται διαφάνειες που θα αναρτώνται (ή είναι ήδη αναρτημένες) στον δικτυακό μου τόπο www.ifestosedu.gr. Οι διαφάνειες δεν περιέχουν ανάλυση και χρησιμεύουν μόνο στην καταγραφή, περιγραφή και ιεραρχική ιεράρχηση των γνωστικών πεδίων και των γνωστικών προσανατολισμών. Οπωσδήποτε δεν αποτελούν επαρκή συνθήκη μελέτης στην φάση του ελέγχου γνώσεων στο τέλος του εξαμήνου. Κατά την διάρκεια της διδασκαλίας δεν χρειάζεται οι φοιτητές να αντιγράφουν τις διαφάνειες μιας και μπορούν να τις βρουν αναρτημένες.

Πηγή: Adam Watson, Η εξέλιξη της διεθνούς κοινωνίας, Μια συγκριτική και ιστορική ανάλυση (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2006)

Πηγή: Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Διαδρομή, αντικείμενο, περιεχόμενο και γνωσιολογικό υπόβαθρο (Εκδ. Ποιότητα, Αθήνα 2004) σ. 114.

Θεμελιώδεις Αρχές Διεθνούς Δικαίου σύμφυτες με την ίδια την ύπαρξη των Κρατών

Θεμελιώδεις αρχές σχέσεων των κρατών και Υψηλές Αρχές Διεθνούς Δικαίου

Κεφάλαιο Ι, Άρθρο 2 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ

Άρθρο 2.3. Αποχή από χρήση βίας κατά εδαφικής ακεραιότητας και πολιτικής ανεξαρτησίας άλλων κρατών.

Άρθρο 2. 7. «Καμιά διάταξη αυτού του Χάρτη δεν θα δίνει το δικαίωμα στα Η.Ε. να επεμβαίνουν επί ζητημάτων που ανήκουν ουσιαστικά στην εσωτερική διαδικασία οποιουδήποτε κράτους και δεν θα αναγκάζει τα Μέλη να υποβάλλουν τέτοια θέματα για ρύθμιση σύμφωνα με την τους όρους αυτού του Χάρτη. Η Αρχή αυτή δεν πρέπει να εμποδίζει την εφαρμογή των εξαναγκαστικών μέτρων που προβλέπονται στο Κεφάλαιο 7»

Κεφάλαιο 7 – Κίνδυνοι για την διεθνή ειρήνη και ασφάλεια: «Ενέργειες σε περίπτωση απειλής εναντίον της Ειρήνης, Διαταράξεως της Ειρήνης και Επιθετικών Πράξεων»

Άρθρο 39. «Το Συμβούλιο Ασφαλείας θα αποφαίνεται αν υπάρχει απειλή για την ειρήνη, διατάραξη της ειρήνης ή επιθετική ενέργεια και θα κάνει συστάσεις ή θα αποφασίζει ποια μέτρα θα λαμβάνονται σύμφωνα με τα Άρθρα 41 και 42 για να αποκατασταθεί η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια».

[Τα άρθρα 41 και 42 περιγράφουν κλιμακωτές αποφάσεις και ενέργειες που αρχίζουν από οικονομικά μέτρα μέχρι και άσκηση βίας πάντοτε όμως υπό το πρίσμα συγκεκριμένων διαδικασιών που –αφού προηγηθεί διαμεσολάβηση κτλ– θα βρίσκονται υπό την διαρκή επίβλεψη του Συμβουλίου Ασφαλείας, της Επιτροπής του Στρατιωτικού Επιτελείου …»]

ΟΗΕ – Διεθνές Δίκαιο: Θεσμοί τάξης και όχι θεσμοί διακρατικής ή ενδοκρατικής δικαιοσύνης.

Πρόοδοι πέραν των συμφωνιών διεθνούς τάξης

-Υπογραφή Χάρτας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων – παραμένει εφαρμογή τους στην βάση οικουμενικής συμφωνίας – η εφαρμογή παραμένει υπόθεση των μελών κρατών

Δικαιακές ρυθμίσεις ενσωματωμένες στην ενδοκρατική δικαιοταξία των κατά περίπτωση συμβεβλημένων

-Συνθήκη της Γενεύης – Εγκλήματα Πολέμου – Εγκλήματα κατά ανθρωπότητας

Τελική επισήμανση: Το διεθνές σύστημα είναι κρατοκεντρικό, καθεστώς είναι η κρατική κυριαρχία, ο ΟΗΕ αποσκοπεί στην στήριξη της κυριαρχίας-ανεξαρτησίας, το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει αρμοδιότητα αποκατάστασης της διαταραχθείσης τάξης και όχι προσδιορισμού κριτηρίων ενδοκρατικής ή διακρατικής δικαιοσύνης, επέκταση των αρμοδιοτήτων του Συμβουλίου Ασφαλείας πέραν ζητημάτων διεθνούς τάξης υπονομεύει τα θεμέλια του οντολογικά θεμελιωμένου καθεστώτος κυριαρχίας.

Υπόλοιπο κεκτημένο των θεωρητικών αναζητήσεων επιστημονικές μεταμφιέσεις

Πηγή: Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Εκδόσεις

ΕΠΕΜΒΑΣΗ, ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ

Διαλεκτική σχέση τάξης, δικαιοσύνης, αλλαγών στο διεθνές σύστημα

-νομιμοποιημένη και μη νομιμοποιημένη άσκηση βίας

-ενταγμένη σ’ ένα σύστημα κοινωνικοπολιτικό σύστημα τάξης-δικαιοσύνης προικισμένο με κοσμοθεωρητικές και ηθικοκανονιστικές δομές ή αντίστροφα αυθαίρετη

Raymond Aron: «κανένας δεν έχει το δικαίωμα άσκησης νομιμοποιημένης βίας στις διεθνείς σχέσεις»:

-ανέφικτη η νομιμοποίησή της λόγω απουσίας μιας παγκόσμιας κοινωνίας, ενός παγκόσμιου κοινωνικοπολιτικού συστήματος και ενός νομιμοποιητικού παγκόσμιου συστήματος διανεμητικής δικαιοσύνης

-Συλλογική Ασφάλεια και κριτήρια συλλογικής επέμβασης: «όταν κινδυνεύει η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια»

- Απουσία ηθικών κριτηρίων και συνεπακόλουθα έλλειμμα κανονιστικών ρυθμίσεων που να ορίζουν «πότε κινδυνεύει η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια».

-Εμπειρία: τάση αυθαίρετων ερμηνειών και αποφάσεων

-Εθιμικές ρυθμίσεις ρευστές, ασταθείς και αυθαίρετες ανάλογα με τους συσχετισμούς ισχύος, ρόλων και ισορροπιών (ή ανισορροπιών)

-Κατά καιρούς ιδέες, προτάσεις, κριτήρια, αποφάσεις ® γενικόλογα και ευάλωτα όταν οι ηγεμονικές αξιώσεις της εκάστοτε συγκυρίας επιβάλλουν ερμηνείες που αντιβαίνουν στις θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου και στο αντι-ηγεμονικό πνεύμα του συστήματος του ΟΗΕ

-επέμβαση για αποκατάσταση της διεθνούς τάξης από επέμβαση αλλαγής της διεθνούς τάξης

-επέμβαση για πρόληψη μεγάλης σύρραξης από επέμβαση κατά εχθρικού κυρίαρχου κράτους

-επέμβαση για διασφάλιση μιας κοινωνίας κατά γενοκτονίας από επέμβαση με σκοπό την πρόκληση παράνομων ανακατανομών ρόλων, συνόρων και συμφερόντων

-επέμβαση διασφάλισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων από επέμβαση με δικαιολογία τα ανθρώπινα και σκοπό πρόκληση παράνομων διεθνών αλλαγών

-επέμβαση καθολικά εφαρμοζόμενη και με αντικειμενικά κριτήρια προσδιορισμένα στον ΟΗΕ από αποσπασματική επέμβαση στην βάση δύο μέτρων και δύο σταθμών

Ελλείψει ηθικών κριτηρίων διεθνών αλλαγών, ερωτήματα:

-δίκαιο έκτακτης ανάγκης; (απαιτείται να προσδιοριστεί επακριβώς και αρμοδίως από τους διεθνείς θεσμούς).

[Στις διεθνείς σχέσεις: «Ποιανού η δικαιοσύνη το δίκαιο θα δικάσει;»]

Αιτιολογήσεις στερούμενες δικαιακής και ηθικής βάσης:

-«Ο ισχυρός πρέπει να επιβάλλει ότι του επιτρέπει η δύναμή του»,

-«Οι ισχυροί στις διεθνείς σχέσεις έχουν περισσότερα δικαιώματα»,

-«Επιλογή του μικρότερου κακού» ή «κάνε κακό προκειμένου να επέλθει το καλό»,

-«Αποτελεί αίτημα της διεθνούς κοινότητας» [«κοινότητας κρατών»; Ατόμων;]

ΔΟΜΗ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ, ΑΤΕΛΕΙΕΣ, ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ, ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΙΣΧΥΟΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Πηγή: Προσαρμογή από το Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης …

Πυρήνας προβληματισμού: Θουκυδίδου ιστορίαι και κυρίως ο δι άλογος Μηλίων-Αθηναίων

Διάλογος Μηλίων-Αθηναίων (εδ. 89-116) – Ανθολόγιο. [Η κυρίαρχη θουκυδίδεια κλασική-παραδοσιακή θεώρηση των αιτιών πολέμου και των σχέσεων ισχύος και δικαίου στις εξ ορισμού άναρχες και ηθικοκανονιστικά κατακερματισμένες διακρατικές σχέσεις]

Α. Διακρατικές σχέσεις: ισχύς, ελευθερία, δίκαιο

(εδάφιο.89). Αθηναίοι: α) υπαινίσσονται πως δίκαια έχουν την ηγεμονία β) υποδεικνύουν το γεγονός πως κάθε πλευρά έχει την «όταν υπάρχη ίση δύναμη για την επιβολή του, κι ότι, όταν αυτό δεν συμβαίνη, οι δυνατοί κάνουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται»δική της αντίληψη περί δικαίου-δικαιοσύνης και γ) ρητά προειδοποιούν τους Μήλιους πως.

(Εδάφιο 97). Αθηναίοι: «όσοι διατηρούν την ελευθερία τους το χρωστούν στη δύναμή τους».

Β. Αρχή της αυτοβοήθειας στο άναρχο διεθνές σύστημα όπου η ισχύς αναδιανέμει τα συμφέροντα, ρόλος των έγκαιρων προβλέψεων για την άνιση ανάπτυξη και την ανάγκη εσωτερικής εξισορρόπησης (δική μας ισχύς) και την εξωτερική εξισορρόπηση (συμμαχίες)

(εδάφιο 103). Αθηναίοι: «Η ελπίδα, παρηγοριά την ώρα του κινδύνου, όσους την έχουν από περίσσια δύναμη κι αν τους βλάψει δεν τους καταστρέφει όσοι όμως, στηριγμένοι πάνω της, τα παίζουν όλα για όλα (γιατί απ’ τη φύση της είναι σπάταλη), μονάχα όταν αποτύχουν την γνωρίζουν».

«Όσο για την ιδέα σας για τους Λακεδαιμονίους, ενώ μακαρίζομε την αθωότητά σας δεν ζηλεύομε την αφροσύνη σας».

Κατάληξη: (εδάφιο 114). «... (οι Αθηναίοι) σκότωσαν όσους Μηλίους ενήλικούς έπιασαν, κι έκαμαν δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες. Το νησί το αποικίσανε οι ίδιοι στέλνοντας αργότερα πεντακόσιους αποίκους».

Βασικό ζήτημα: κοινωνικοπολιτικός και ηθικός κατακερματισμός του κόσμου που αποκλείει εκ προοιμίου την ύπαρξη μιας νομιμοποιημένης διεθνούς εξουσίας

Διεθνές σύστημα: κόσμος συλλογικών οντοτήτων βαθύτατης ετερότητας που δημιουργεί ένα κόσμο βαθύτατα ετερογενή, ανομοιογενή και ανομοιόμορφο.

-διακριτών συστημάτων θεμελιωδών κοσμοθεωρητικών παραδοχών

Θεμελιώδες κείμενο που αναλύει την θεμελιώδη ετερότητα των διακριτών οντοτήτων και τον θεμελιώδη χαρακτήρα του μεταξύ τους αγώνα ισχύος: Κονδύλης: Ισχύς και απόφαση (Εκδόσεις Στιγμή) – αναγωγή στις διεθνείς σχέσεις - [κοσμοθεωρητική, κοινωνική, κανονιστική ετερότητα, τυπική λογική]

Αξιολογική ουδετερότητα στις διεθνείς σχέσεις - Ιδιότητες θουκυδίδειας ανάλυσης: Το αντίθετο της προπαγάνδας, της στρεβλής εξιστόρησης και των ιδιοτελών συμπερασμάτων. Επιστήμη ή εξεζητημένη προπαγάνδα ενδεδυμένη κίβδηλους μανδύες ακαδημαϊκής εγκυρότητας;

(Jacqueline Romilly – επιστημολογικές ιδιότητες Πελοποννησιακού Πολέμου)

3) Πληροφορίες, γεγονότα: αφορούν σημαντικούς σκοπούς,

4) αναφορές συναρτώνται με καθολικό-διαχρονικό,

5) γνώμες, προθέσεις κτλ, μόνο όταν ενδιαφέρουν πέραν των ατομικών περιπτώσεων,

6) Εστιάζεται στην ουσία και με τρόπο που επιτρέπει θεμελιωμένα συμπεράσματα για τα αίτια, τα αιτιατά, τις αιτιώδεις σχέσεις και τις λογικές αλληλουχίες,

7) Παράγονται συμπεράσματα καθολικής, διαχρονικής και γενικότερης αξίας και σημασίας,

8) Περιγράφει απλά αναδεικνύει τα διλήμματα και τα προβλήματα αφήνοντας τον ενδιαφερόμενο να συναγάγει δικά του ηθικοπρακτικά συμπεράσματα.

Επιστημονική ελευθερία: Μάθηση: Ταξίδι προς την Ιθάκη της γνώσης …

Πλουραλισμός «θέσεων» («να ακούγονται όλες οι απόψεις»):

1) Δεν αφορά την επιστημονική μελέτη αλλά την πολιτική διαμάχη.

2) Οι επιστημονικές αναλύσεις είναι είτε χαμηλών είτε υψηλών προδιαγραφών.

3) Επιστημονικός πλουραλισμός: εναλλακτικές θεωρήσεις υψηλών προδιαγραφών.

1) Περιγράφουν, αναλύουν ουσιαστικά και περιεκτικά τον πραγματικό και όχι κάποιο μεταφυσικά προσδιορισμένο κόσμο.

2) Συμβατές με την οντολογικά διαμορφωμένη αισθητή και πνευματική δομή διεθνούς συστήματος: Συμβατές με Θουκυδίδειο Παράδειγμα,

3) Συμβατές με ανθρώπινη ατομική και συλλογική οντολογία (αξίωση ελευθερίας και ετερότητα και παραδοχή των κοινωνικοοντολογικών γεγονότων).

4) Δεν είναι μεταμφιεσμένη προπαγάνδα («προτάσεις πολιτικής»).

1) Τον μηδενίζουν: Χρηματικές σχέσεις με εξουσία, μυστικές υπηρεσίες, συμμαχικές σκοπιμότητες, εθνικές σκοπιμότητες, αναρμόδια εκλεκτορικά σώματα που ενδεχομένως τον διόρισαν, ιδεολογικοπολιτική προκατάληψη, ιεραποστολικές προθέσεις.

2) Υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών: δέος και ταπεινότητα μπροστά στην απροσμέτρητη ποικιλομορφία του διεθνούς συστήματος, τις τραγικές συγκρούσεις δικαίων και το μέγεθος των αιτιών πολέμου.

3) Hedley Bull: η τάση πολλών διεθνολόγων σε ακαδημαϊκά κείμενα να προτείνουν «λύσεις» ή «πρακτικές συμβουλές» είναι προσέγγιση που διαφθείρει την μελέτη των διεθνών σχέσεων «είναι μια στοχαστική και όχι πρακτική άσκηση. Τέτοιες “λύσεις” προτείνονται λιγότερο επειδή είναι θεμελιωμένες και περισσότερο επειδή υπάρχει ζήτηση γι’ αυτές και επειδή είναι επικερδές εάν ικανοποιηθούν»

Ιστορική διαχρονία - Κοινωνικοντολογικά γεγονότα

(σημείωση: μερικές διαφάνειες που ακολουθούν επαναλαμβάνονται ενταγμένες στην παρούσα θεματική0

Δομές και διαμόρφωση του διεθνούς συστήματος την σύγχρονη και ύστερη εποχή

Κύρια χαρακτηριστικά του διεθνούς συστήματος στην ιστορική διαχρονία.

Θεμελίωση Βεστφαλιανού συστήματος: 1648-1917.

Δομή διεθνούς συστήματος, Διεθνές Δίκαιο και αίτια πολέμου

Το κύριο πρόβλημα: Ηγεμονικές στρατηγικές

Καθεστώς διεθνών σχέσεων – έθνος-κράτος και διεθνείς θεσμοί

Επισημάνσεις Robert Gilpin: (R.Gilpin, Πόλεμος και αλλαγή στην διεθνή πολιτική (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2004). Αφετηρία κάθε σοβαρής διεθνολογικής συζήτησης απαιτείται να υπάρχει συναίνεση για θεμελιώδεις και πασίδηλες πτυχές του διεθνούς συστήματος.

1. Στις διεθνείς σχέσεις, κανόνας είναι αναρχία και η σύγκρουση και εξαίρεση η τάξη, η δικαιοσύνη και η ηθική. Αυτή η αντικειμενική διαπίστωση δεν προκρίνει την πολιτική και ηθική στάση κάποιου αλλά μια ρεαλιστική εκτίμηση των διεθνών σχέσεων

2. Η ισχύς είναι ο καθοριστικός παράγων των διεθνών πολιτικών δρώμενων.

3. Καθ’ όλη τη διάρκεια της γνωστής ιστορίας, βασική μονάδα κοινωνικής οργάνωσης στον διεθνή χώρο και θεμέλιο των πολιτικών σχέσεων είναι η «ομάδα» και όχι τα άτομα ή οι τάξεις. Στα νεότερα χρόνια, αυτές τις ανταγωνιζόμενες ομάδες-φυλές τις ονομάσαμε “έθνη-κράτη” και την πίστη-νομιμοφροσύνη σ’ αυτά “εθνικισμό”.

4. Σ’ ένα κόσμο με ανεπάρκεια πόρων οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι για τη διανομή τους ως ομάδες και όχι ως άτομα.

5. Για τους περισσότερους από εμάς, η πίστη και νομιμοφροσύνη στην κοινωνική ομάδα στην οποία ανήκουμε είναι υπεράνω όλων των άλλων κριτηρίων ή παραγόντων εκτός της οικογένειας.

6. Αν και η μορφή και ο χαρακτήρας αυτών των κοινωνικών ομάδων μεταβάλλεται – φυλές, βασίλεια, αυτοκρατορίες, έθνη-κράτη – κατά καιρούς λόγω οικονομικών, δημογραφικών και τεχνολογικών αλλαγών, ατυχώς, η θεμελιώδης συγκρουσιακή φύση της μεταξύ τους σχέσης δεν μεταβάλλεται».

7. Παρατηρείται πως στις πολιτικές σχέσεις όλων των ειδών και όλων των επιπέδων σ’ όλες τις εποχές η ισχύς και η ασφάλεια είναι πρωταρχικής σημασίας στον προσδιορισμό των ανθρωπίνων κινήτρων.

8. (Παραπέμποντας στον Θουκυδίδη, ο Gilpin συνεχίζει αναφέροντας). Η συμπεριφορά των ανθρώπων επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες ή κριτήρια όπως τιμή, απληστία και προπαντός φόβο τα οποία συναρτώνται άμεσα με την ισχύ, την θέση και τον ρόλο. Οι άνθρωποι, επιβραβεύουν, επίσης, την αλήθεια, την αρετή, την καλοσύνη και την ομορφιά. Αυτές οι αγαθές επιδιώξεις και ηθικά κριτήρια, όμως, χάνονται, εάν, υπό συνθήκες συνεχών και έντονων αγώνων ισχύος μεταξύ των κοινωνικών ομάδων, δεν διασφαλιστούν.

Η καταστατική φάση των Νέων Χρόνων: Η ΕΙΚΟΣΑΕΤΗΣ ΚΡΙΣΗ 1920 - 40

-Κρίση: εκδηλώθηκε το 1938-40 ® λόγω σωρευμένων λαθών δύο δεκαετιών. Πέραν των βιβλίων διπλωματικής ιστορίας γράφτηκε το αριστούργημα του Edward H. Carr, Η εικοσαετής κρίση 1919-139, Εισαγωγή στην Μελέτη των Διεθνών Σχέσεων (Εκδ. Ποιότητα 2000)

Το ιστορικό μεταίχμιο από τον 19^ον στον 20^ον αιώνα

-1920-1940: Ιστορικό μεταίχμιο. ® Ιστορική διαδρομή 5000 χρόνια: Αρχαία εποχή ® Κλασικό σύστημα Πόλεων ® Αυτοκρατορική φάση μέχρι και το 1648 μ.Χ. ® Ισορροπία δυνάμεων αυτοκρατοριών ® Ανάδειξη του έθνους-κράτους και σταδιακή κατεδάφιση της αυτοκρατορικής ιδέας

1-Δημιουργία της Κοινωνίας των Εθνών ® τέλος μιας πορείας που οδήγησε στην ανάδειξη του κράτους-έθνους και της κυριαρχίας ως καθεστώτος διεθνών σχέσεων.

2-Ανάδειξη του έθνους-κράτους το οποίο αν και μιμήθηκε την Πολιτεία της κλασικής εποχής ελάχιστα της έμοιαζε.

®Κυρίως, ενώ στην κλασική εποχή η ανεξαρτησία-κυριαρχία αυτονόητο αγαθό τα νεότερα χρόνια παρά την ονομαστική και νομική καθιέρωσή της δεν ήταν (και για πολλούς διεθνιστές-κοσμοπολίτες συνεχίζει να μην είναι) αυτονόητα αποδεκτή.

®Η διαιώνιση αυτοκρατοριών και αυτοκρατορικών ιδεών ασύμβατη με την οντολογία που έφερε το έθνος-κράτος.

®Μεγάλο φάσμα διεθνιστικών και κοσμοπολίτικων («επαναστατικών») ιδεολογιών που αμφισβητούσαν το έθνος-κράτος και την εθνική ιδέα. ® Κομμουνισμός ® διεθνιστικός φιλελευθερισμός ® ναζισμός ® κάθε είδους κοσμοπολίτικη ιδέα ...

®Πριν Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Άνιση ανάπτυξη μεταξύ Ευρωπαϊκών δυνάμεων στον υπόλοιπο κόσμο λόγω αποικιών, ανάδειξη των ΗΠΑ σε μεγάλη δύναμη τον 19^ον αιώνα που στερούταν εν τούτοις διπλωματικής παράδοσης συμβατής με την ισορροπία δυνάμεων ενώ ο αμερικανικός ιδεαλισμός ήταν εκ της φύσεώς του «επαναστατική» ιδεολογία (βλ. κατάκτηση πλείστου Βορείου Αμερικής, Φιλιππίνες).

3. Μετά από 4 αιώνες (1648-1917) διεθνούς σταθερότητας λόγω ισορροπίας ισχύος στην Ευρώπη ® Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος 1914-18 ® Συνθήκη Βερσαλλιών 1919-20

-ταπεινωτικές για τους γερμανούς στάσεις υπολοίπων στο πλαίσιο του «Διασυμμαχικού Συμβουλίου» (Μ. Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Ιαπωνία και Βέλγιον)

®Εδαφικές διεκδικήσεις Βελγίου ( Eupen, Malmedy)

®γαλλικός αναθεωρητισμός αναφορικά με το Σάαρ

®καθεστωτικές αλλαγές που δυσαρέστησαν πολλούς γερμανούς και αποσταθεροποίησαν μοναρχικές διασυνδέσεις πανευρωπαϊκά.

®παραχώρηση κομματιών Πρωσίας στην Πολωνία

®Ταπεινωτικά δημοψηφίσματα επί καθαρώς γερμανικών εδαφών

® Μέμελ παραχώρηση στην Λιθουανία για απόκτηση λιμένα

®Αδιέξοδη σύνδεση επανορθώσεων, εγγυήσεων και εδαφικών αλλαγών, κυρίως εκ μέρους της Γαλλίας και του Βελγίου

-Η κατάλυση της Αυστρο-Ουγγρικής αυτοκρατορίας το 1918 δημιουργεί κενό ισχύος, προκαλεί κύμα αναθεωρητισμού που μπαίνει σε κάποια τάξη με την Συνθήκη του Σαιν Ζερμαίν το 1919

-Σταδιακά πλέγμα Συνδιασκέψεων και Συνθηκών ρύθμιζε αλλά δεν σταθεροποιούσε αμετάκλητα πλήθος ζητημάτων που ανέκυψαν λόγω κατάλυσης οίκου Αψβούργων και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Συνθήκη Πτι Τριανό 1920, Συνθήκη Λωζάνης)

Δεκαετίες 1920 και 1930 νομική καθιέρωση Συλλογικής Ασφάλειας

-Ενσωματώθηκε στην Συνθήκη των Βερσαλλιών

-Μέλη ήσαν οι σύμμαχοι, 13 ουδέτερα κράτη και κάθε άλλο κράτος που θα λάμβανε τα 2/3 της ΓΣ.

-Ενσαρκώνει δόγμα κυριαρχίας και καταγράφει το οντολογικά θεμελιωμένο ιστορικό γεγονός της ύπαρξης των εθνών-κρατών

-Αποτύπωνε την τάξη των Συνθηκών αλλά δεν διασφάλιζε την εφαρμογή αυτής της τάξης.

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ που οδήγησαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

-Βαθύτατη επίδραση ουτοπικών Ουλσιανών αντιλήψεων περί διεθνών σχέσεων.

-Οι ΗΠΑ αν και ιδρυτικό μέλος και μέλος του Συμβουλίου αρχικά δεν συμμετείχε επειδή κρίθηκε, τελικά, ότι θα έθιγε την αμερικανική ουδετερότητα.

-Έλλειμμα διαχείρισης των διακρατικών σχέσεων που προγενέστερα ρυθμίζονταν στο πλαίσιο ενός συστήματος ρευστών εξισορροπήσεων υπό το καθεστώς του συστήματος ισορροπίας ισχύος (1648-1917)

-Χαρακτηριστικά: Σύμφωνο Μπριαν-Κέλλογκ που κήρυττε ότι ο πόλεμος είναι παράνομος: Απογείωση νομικίστικων αντιλήψεων που διαιωνίζεται μέχρι σήμερα προκαλώντας ποταμούς πολιτικού ανορθολογισμού …

-Αποδυνάμωση αποτρεπτικών αντανακλαστικών κατά των αναθεωρητικών διεκδικήσεων.

-Όπως και με τον ΟΗΕ μεταγενέστερα δεν είχε αποτελεσματικό μηχανισμό αντιμετώπισης αναθεωρητισμού, ιδιαίτερα μεγάλων δυνάμεων.

-Έλλειμμα διαχείρισης των επερχόμενων εθνικο-απελευθερωτικών αξιώσεων.

-Αδυναμία διαχείρισης των τεράστιων ανακατανομών ισχύος λόγω κατεδάφισης των αυτοκρατοριών και ανάδειξης νέων ισχυρών δυνάμεων.

Νομικισμός και φιλελεύθερες ουτοπίες ή συνθήματα

-Επικράτησης νομικίστικων αντιλήψεων ότι τα διεθνοπολιτικά ζητήματα επιλύονται μόνο με διεθνονομικές διατάξεις.

-Επικράτησης της αντίληψης περί αρμονίας συμφερόντων στον διεθνή χώρο αντί της πιο βάσιμης και συμβατής με την εθνική-κρατική οντολογία αρχή του εθνικού συμφέροντος.

-Δεκαετία του 1930: Ανάδειξη ασυγκράτητων αναθεωρητικών αξιώσεων που ενσαρκώνονταν στις επαναστατικές ιδεολογίες του ναζισμού, φασισμού, κομμουνισμού και των κάθε λογής ηγεμονικών αξιώσεων που κοφυφώθηκαν οδηγώντας στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο

-Συνολικά: Εισροή πολιτικού ανορθολογισμού ασύμβατου με τα διακρατικά προβλήματα που υπονόμευε την διεθνή σταθερότητα.

-Μνημειώδες λάθους επειδή προκρίθηκε ο κατευνασμός αντί η εξισορρόπηση-αποτροπή.

-Από αυτό το τεράστιο λάθος μερικοί διδάχθηκαν και μερικοί όχι ...

ΒΑΘΥΤΕΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΒΑΘΥΤΕΡΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΛΕΜΟΥ: ΗΓΕΜΟΝΙΚΟΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

Κλασικές στρατηγικές μεγάλων δυνάμεων έναντι αλλήλων και τρίτα

John Mearsheimer, Η τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2007).

Κύριο κριτήριο: εκτιμήσεις για την κατανομή ισχύος και εκτιμήσεις δικής τους ισχύος και των άλλων. Κονδύλης: «Η έσχατη πραγματικότητα συνίσταται από υπάρξεις, άτομα ή ομάδες που αγωνίζονται για την αυτοσυντήρησή τους και μαζί αναγκαστικά, για τη διεύρυνση της ισχύος τους. Γι’ αυτό συναντώνται ως φίλοι ή ως εχθροί και αλλάζουν φίλους και εχθρούς ανάλογα με τις ανάγκες του αγώνα για την αυτοσυντήρησή τους και τη διεύρυνση της ισχύος τους» (Κονδύλης Ισχύς και απόφαση 1991, σ. 213)

Στρατηγικές και συλλογισμοί προς αποφυγή

1. Κατευνασμός (Μόναχο ...). Πάντα οδηγεί στον πόλεμο ...

2. Πρόσδεση στο άρμα του αντιπάλου (Στάλιν-Χίτλερ ...)

4. Η οικονομική αλληλεξάρτηση φέρνει σταθερότητα και ειρήνη.

1. Μεγάλα κράτη διατηρούν επιθετικές δυνάμεις ...

2. Διεθνής αναρχία, διεθνείς θεσμοί εξαρτημένες μεταβλητές ισχύος.

3. Αποτελεσματικότητα διεθνών θεσμών: Υπό την αίρεση συμφωνίας μεγάλων δυνάμεων .... Βίσμαρκ ...

4. Πρόβλημα μέσων μαζικής καταστροφής μάλλον στην αφετηρία.

5. Κύριο κριτήριο στρατηγικής μεγάλων δυνάμεων: Επιβίωση κατά άλλων μεγάλων δυνάμεων

7. Στρατηγικές παρεμπόδισης άλλων ηγεμόνων να καταστούν περιφερειακές ηγεμονικές δυνάμεις κύριο γνώρισμα ...

8. Παγκοσμιοποίηση: Ευκαιρίες για ισχυρούς δρώντες να δυναμώσουν την κυριαρχία τους και κίνδυνοι για τους λιγότερο ισχυρούς να αποδυναμωθούν ή εκμηδενιστούν.

9. Διεθνικοί δρώντες επενεργούν διανεμητικά ... τρομοκράτες, λαθρομετανάστες, λαθρέμποροι ... Χρηματοοικονομικές ροές ...

b. Είτε όργανο ισχυρότερων κρατών ... Σόρος ...

c. Καμιά εναλλακτική διεθνιστική ή κοσμοπολίτικη πρόταση διεθνούς διακυβέρνησης ...

i. (εκτός και αν η θεσμοθέτηση ηγεμονισμού είναι αποδεκτή πράγμα εξ αντικειμένου αδιανόητο ...

iii. ...Ρευστότητα σχέσεων ισχυρών δυνάμεων λόγω διλημμάτων ασφαλείας ...

d. Στον δρόμο που έδειξε η Ευρωπαϊκή Ένωση ... Ίσως αποδειχθεί ο μεγαλύτερος πύργος στην Άμμο (Μισό αιώνα μετά:

e. Υπερεξάπλωση ΗΠΑ, ανάδυση νέων ηγεμονικών δυνάμεων, ιδ. της Κίνας

R.Gilpin, Πόλεμος και αλλαγή στην διεθνή πολιτική (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2004).

Α. Ιστορικά επαληθεύεται ότι ο επεκτατισμός έχει μεγάλους περιορισμούς. Ένας από αυτούς είναι ότι πέραν ενώ σημείου ενώ το κόστος επέκτασης αυξάνεται γεωμετρικά τα οφέλη επέκτασης αυξάνονται μόνο αριθμητικά και ίσως κάποια στιγμή εκμηδενίζονται. (σ. 253)

Β. Διαλεκτική σχέση ηγεμονικής επέκτασης και κόστους/οφέλους που συνεπάγεται

Ηγεμονικές συμπεριφορές εκδηλώνονται ή εντείνονται ενόσω τα οφέλη από την πολιτική επιρροή και την οικονομική διείσδυση υπερτερούν του κόστους που συνεπάγεται η ηγεμονική του στρατηγική. Το κόστος είναι ευθύγραμμα συναρτημένο με α) την αντίσταση των λαών που επηρεάζονται, β) των αντισταθμιστικών στάσεων άλλων δυνάμεων και γ) των αντιστάσεων στο οικείο κοινωνικοπολιτικό σύστημα. Πρόσφατα παραδείγματα: Βιετνάμ (ΗΠΑ), Αφγανιστάν (ΕΣΣΔ), Σομαλία (ΗΠΑ), Ιράκ; (ΗΠΑ)

Γ. Δεν πρέπει να υποτιμάται τι σημαίνει μια πληγωμένη υπερδύναμη …

Σημείωση Π. Ήφ.: Το μεγάλο λάθος, κατά τη γνώμη μου πρέπει να αναζητηθεί στην αδυναμία των άλλων μεγάλων δυνάμεων του πλανήτη μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης να αντικρούσουν τις ηγεμονικές στάσεις των ΗΠΑ στα Βαλκάνια και στην Μέση Ανατολή. Στην συνέχεια πλήρωσαν το τίμημα της απερισκεψίας τους.

Δ. Ιστορικά επαληθεύεται ότι η απόκτηση ισχύος μέσω επέκτασης μετατρέπεται σε διαδικασία πτώσης του δράστη. Ένα ακόμη σημαντικό κριτήριο είναι ηθική σήψη που το αποδυναμώνει ως πολιτική οντότητα και το οδηγεί στην οπισθοχώρηση. (σ. 262).

βλ. σελ. 351 «Ο τερματισμός ενός ηγεμονικού πολέμου είναι η απαρχή ενός ακόμη κύκλου μεγέθυνσης-ανάπτυξης, επέκτασης και τελικής παρακμής. Ο νόμος της άνισης ανάπτυξης συνεχίζει να ανακατανέμει την ισχύ υπονομεύοντας έτσι το status quo που εγκαθιδρύθηκε από τον τελευταίο ηγεμονικό αγώνα. Η ανισορροπία αντικαθιστά την ισορροπία και ο κόσμος κινείται προς ένα νέο γύρο ηγεμονικής σύγκρουσης. Πάντα ήταν και πάντα θα είναι έτσι, μέχρις ότου οι άνθρωποι είτε καταστραφούν είτε μάθουν να αναπτύσσουν ένα αποτελεσματικό μηχανισμό ειρηνικής αλλαγής»

ΒΑΘΥΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Þ Παραδοχή-αποδοχή κοινωνικής ετερότητας ως αναλλοίωτου ιστορικού φαινομένου στον παγκόσμιο χώρο (εκτός και αν συνειδητά ή ασυνείδητα υποστηρίζεται μια γενοκτονική παγκόσμια εξομοίωση)

Þ παραδοχή-αποδοχή γεγονότος πως η αξίωση συλλογικής ελευθερίας είναι οντολογικού περιεχομένου και γι’ αυτό ηθικά αμάχητη.

Þ παραδοχή-αποδοχή της διακρατικής ισοτιμίας, μη επέμβασης και εσωτερικής αυτοδιάθεσης ως των θεμελιωδών κριτηρίων διεθνούς-διακρατικής δικαιοσύνης που αποδυναμώνει τα επιτεύγματα του πολιτικού πολιτισμού των διεθνών σχέσεων.

1^ονÞ Η αξίωση συλλογικής ελευθερίας ενσαρκώνεται υπό τη μορφή πραγμάτωσης διακριτών και πολιτικά κυρίαρχων συστημάτων (πνευματικής+αισθητής) διανεμητικής δικαιοσύνης (σήμερα ονομάζονται έθνη-κράτη)

2^ονÞ Οι προσπάθειες ανάδειξης των θεμελιωδών αρχών διεθνούς δικαίου: (α) μη επέμβαση β) διακρατική ισοτιμία, γ) δικαίωμα εσωτερικής αυτοδιάθεσης (νομικοί διεθνολόγοι 16-19 αι.)

3^ονÞ Διεθνής δικαιοσύνη: αποκεντρωμένη στα εθνικά-κρατικά συστήματα διανεμητικής δικαιοσύνης ή συμπεφωνημένη ισότιμα στο διακρατικό επίπεδο (ΔΠΔ). Δηλαδή, η διεθνής (διακρατική) τάξη-δικαιοσύνη απαιτείται να είναι συμβατή με τα κριτήρια της ισοτιμίας-μη επέμβασης.

4^ονÞ Οικουμενικά κριτήρια δικαιοσύνης: είναι μόνο όσα θεμελιώνονται στην διακρατική ισοτιμία και τη μη επέμβαση [Þ το κυριότερο αίτιο πολέμου και κυριότερο κώλυμα προώθησης της ιδέας της συλλογικής ασφάλειας είναι το γεγονός πως ο ΟΗΕ είναι όμηρος των ηγεμονικών συγκρούσεων ή ηγεμονικών στρατηγικών αξιώσεων (Gilpin 1984,2002)].

5^ονÞ Παραδοχή-αποδοχή αρχής ειρηνικής επίλυσης διαφορών

6^ονÞ Κώδικες, συνθήκες, συμφωνίες, διεθνείς θεσμοί («Βρετανική σχολή» Bull, Wight, Carr οι ο οποίοι, ταυτόχρονα δεν αγνοούν τα αίτια πολέμου και τον ανασταλτικό τους ρόλο)

7^ονÞ (Π. Ήφαιστος, Ο Πόλεμος και τα Αίτιά του κεφ. 33.5) Αναγνώριση του γεγονότος πως επειδή δεν υπάρχουν δυνατότητες διανεμητικής δικαιοσύνης παγκόσμιας κλίμακας γι’ αυτό η μόνη νοητή κοινή δικαιοσύνη μεταξύ των κρατών είναι αυτή για την οποία τα κράτη συμφωνούν πως συνιστά κοινό δικαιακό πολιτισμό και που στη συνέχεια ενσωματώνεται στην εσωτερική τους δικαιοταξία (δηλαδή, δεν υπάρχει οικουμενική δικαιοσύνη πέραν αυτής που τα κράτη εθελούσια-κυρίαρχα συμφωνούν να ενσωματώσουν στα οικεία συστήματα δικαιοσύνης !!)

8^ονÞ Παραδοχή-αποδοχή πως οι κατακτήσεις του διεθνούς δικαίου και της συλλογικής ασφάλειας δεν είναι συμβατές με ηγεμονικές ερμηνείες του ρόλου τους στην διεθνή πολιτική και στους διεθνείς θεσμούς (ιδ. Συμβούλιο Ασφαλείας).

9^ονÞ Κανείς δεν έχει το δικαίωμα άσκησης νόμιμης-νομιμοποιημένης βίας στις διεθνείς σχέσεις (παρά μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον ικανοποιείται το γράμμα και το πνεύμα των συστημάτων συλλογικής ασφάλειας).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΩΝ ΑΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΩΝ

Η «εθνική»-κρατική κυριαρχία κάθε ενός ξεχωριστού κράτους συνιστά

Þ «ιερό χώρο» εντός του οποίου εκπληρώνεται η οντολογικού περιεχομένου αξίωσης ελευθερίας.

Þ «ιερό χώρο» εντός του οποίου οικοδομούνται τα συστήματα διανεμητικής δικαιοσύνης που καθιστούν εφικτή την αρμονική ηθικοκανονιστική εξέλιξη κάθε πολιτικά κυρίαρχης κοινωνίας.

Þ πάγιο «αντιηγεμονικό εργαλείο» λιγότερο ισχυρών κοινωνιών.

Þ θεμελιώδες υπόβαθρο διακρατικής τάξης-δικαιοσύνης που συνάδει με την ιστορική ιδέα της συλλογικής ασφάλειας υπό συνθήκες ισοτιμίας και μη επέμβασης.

ÞΠηγές ηθικής, ενδοκρατικά: κοινωνικά προσδιορισμένοι σκοποί συμβατοί με τις οικείες ηθικοκανονιστικές παραδοχές μιας έκαστης κοινωνίας.

ÞΠηγές ηθικής διακρατικά: 1^ον) αξιώσεις συλλογικής ελευθερίας (οντολογικού περιεχομένου), 2^ον) κοινωνικά γεγονότα που τις εκπληρώνουν ενάντια στις αξιώσεις φυσικής νομοτέλειας (που είναι ασύμβατες με τον ανθρώπινο πολιτισμό).

[Η φράση «ιερός χώρος» δεν αναφέρεται εδώ με την συμβατική ηθικοκανονιστική έννοια του όρου αλλά με την οντολογική, δηλαδή το γεγονός πως ενάντια στα θεωρήματα περί φυσικής νομοτέλειας [που κατ’ ουσία απορρίπτουν την κοινωνικοπολιτικά οριζόμενη τάξη-δικαιοσύνη] οι αξιώσεις ανεξαρτησίας-ελευθερίας αναδεικνύουν το εθνικό-κρατικό οντολογικό γίγνεσθαι και προσαρμόζουν τις ηθικοκανονιστικές δομές στης ηθικοφιλοσοφικές δομές κάθε διακριτής κοινωνίας]

Ο στρατηγικού χαρακτήρα πολιτικός, ηθικός και θεσμικός ρόλος του σύγχρονου έθνους-κράτους.

Έθνος-Κράτος - κρατική κυριαρχία: Þ Το πολυτιμότερο αγαθό των ανθρώπων στην ιστορική προσπάθεια συγκρότησης κοινωνικών ενώσεων

ÞΦορέας εκπλήρωσης της οντολογικού χαρακτήρα αξίωσης συλλογικής ελευθερίας κάθε διακριτής κοινωνίας. Αυτό επιτυγχάνεται με την κατάκτηση αυτονομίας-ανεξαρτησίας, τουτέστιν πολιτικής κυριαρχίας.

ÞΧώρος απερίσπαστης σφυρηλάτησης οικείου πολιτισμού και οικείας συλλογικής κοσμοθεωρίας, δηλαδή, καθιστά εφικτή την ελεύθερη ηθικοκανονιστική οργάνωση των διακριτών κοινωνιών του πλανήτη.

ÞΟικοδόμηση οικείου συστήματος διανεμητικής δικαιοσύνης

Þσυλλογικός φορέας συναλλαγών με άλλες ανεξάρτητες-κυρίαρχες συλλογικής οντότητες

ÞΑντίστροφη και ασύμβατη έννοια με κάθε μορφή διεθνισμού ή κοσμοπολιτισμού (έννοιες που αντιβαίνουν με τις κατακτήσεις του πολιτισμού στις διεθνείς σχέσεις).

ÞΚαθιστά εφικτή την συλλογική άμυνα κατά των εκάστοτε ηγεμονικών και αναθεωρητικών κρατών

Þδιασφαλίζει τάξη-δικαιοσύνη, καταργεί πόλεμο στο εσωτερικό του

Þκυριαρχία: καθεστώς οργάνωσης των διεθνών σχέσεων

ÞΑκρογωνιαίος λίθος των συστημάτων συλλογικής ασφάλειας

ÞΉττα δαρβινιστικής αντίληψης διεθνών σχέσεων

Θεμελιώδεις αρχές σχέσεων των κρατών και Υψηλές Αρχές Διεθνούς Δικαίου

Κεφάλαιο Ι, Άρθρο 2 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ

Άρθρο 2.3. Αποχή από χρήση βίας κατά εδαφικής ακεραιότητας και πολιτικής ανεξαρτησίας άλλων κρατών.

ΟΗΕ – Διεθνές Δίκαιο: Θεσμοί τάξης και όχι θεσμοί διακρατικής ή ενδοκρατικής δικαιοσύνης.

Πρόοδοι πέραν των συμφωνιών διεθνούς τάξης

Δικαιακές ρυθμίσεις ενσωματωμένες στην ενδοκρατική δικαιοταξία των κατά περίπτωση συμβεβλημένων

-Συνθήκη της Γενεύης – Εγκλήματα Πολέμου – Εγκλήματα κατά ανθρωπότητας

Χαρακτήρας διεθνών κανονιστικών δομών: Το διεθνές σύστημα είναι κρατοκεντρικό, καθεστώς είναι η κρατική κυριαρχία, ο ΟΗΕ αποσκοπεί στην στήριξη της κυριαρχίας-ανεξαρτησίας, το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει αρμοδιότητα αποκατάστασης της διαταραχθείσης τάξης και όχι προσδιορισμού κριτηρίων ενδοκρατικής ή διακρατικής δικαιοσύνης, επέκταση των αρμοδιοτήτων του Συμβουλίου Ασφαλείας πέραν ζητημάτων διεθνούς τάξης υπονομεύει τα θεμέλια του οντολογικά θεμελιωμένου καθεστώτος κυριαρχίας.

ΕΠΕΜΒΑΣΗ, ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ

Διαλεκτική σχέση τάξης, δικαιοσύνης, αλλαγών στο διεθνές σύστημα

-νομιμοποιημένη και μη νομιμοποιημένη άσκηση βίας

-ενταγμένη σ’ ένα σύστημα κοινωνικοπολιτικό σύστημα τάξης- δικαιοσύνης προικισμένο με κοσμοθεωρητικές και ηθικοκανονιστικές δομές ή αντίστροφα αυθαίρετη

Raymond Aron: «κανένας δεν έχει το δικαίωμα άσκησης νομιμοποιημένης βίας στις διεθνείς σχέσεις»:

-Συλλογική Ασφάλεια και κριτήρια συλλογικής επέμβασης: «όταν κινδυνεύει η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια»

-Εμπειρία: τάση αυθαίρετων ερμηνειών και αποφάσεων

-επέμβαση για αποκατάσταση της διεθνούς τάξης από επέμβαση αλλαγής της διεθνούς τάξης

-επέμβαση για πρόληψη μεγάλης σύρραξης από επέμβαση κατά εχθρικού κυρίαρχου κράτους

Ελλείψει ηθικών κριτηρίων διεθνών αλλαγών, ερωτήματα:

-δίκαιο έκτακτης ανάγκης; (απαιτείται να προσδιοριστεί επακριβώς και αρμοδίως από τους διεθνείς θεσμούς).

[Στις διεθνείς σχέσεις: «Ποιανού η δικαιοσύνη το δίκαιο θα δικάσει;»]

Αιτιολογήσεις στερούμενες δικαιακής και ηθικής βάσης:

-«Ο ισχυρός πρέπει να επιβάλλει ότι του επιτρέπει η δύναμή του»,

-«Οι ισχυροί στις διεθνείς σχέσεις έχουν περισσότερα δικαιώματα»,

-«Επιλογή του μικρότερου κακού» ή «κάνε κακό προκειμένου να επέλθει το καλό»,

-«Αποτελεί αίτημα της διεθνούς κοινότητας» [«κοινότητας κρατών»; Ατόμων;]

------------------------------------------------------------------------------------------

Ηθική, ενδοκρατική-διακρατική, οικουμενισμός, διεθνισμός, ηγεμονισμός, μεταμφιέσεις

Απόσπασμα από το βιβλίο Π. Ήφαιστος, Κοσμοθεωρητική Ετερότητα και αξιώσεις πολιτικής κυριαρχίας, κεφ. 12. Η ανάλυση αυτή επαναδιατυπώθηκε, επεκτάθηκε και επαυξήθηκε στο Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης … κεφ. 2-5. [Επειδή το κείμενο που ακολουθεί είναι το προσχέδιο πριν δημοσιευτεί, παραπέμπει στο αγγλικό βιβλίο του Edward H. Carr το οποίο έκτοτε έχει δημοσιευτεί ως Η εικοσαετής κρίση, Εισαγωγή στην μελέτη των διεθνών σχέσεων. Η ελληνική μετάφραση του βιβλίου του Hans Morgenthau, Πολιτική μεταξύ των Εθνών κυκλοφορεί το 2011]

Ανάλογη ή μεγαλύτερη επιρροή στην διαμόρφωση της σύγχρονης διεθνολογικής σκέψης είχαν οι θέσεις του Edward H. Carr. Όπως υποστήριξε, είτε αναφερόμαστε στο διεθνές επίπεδο είτε στο εθνικό, καμία πολιτική κοινωνία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς να έχουν απαντηθούν, σε συλλογικό επίπεδο, ορισμένα ζητήματα πολιτικής φιλοσοφίας. Για την απάντηση αυτών των ερωτημάτων, ο Carr διαφωνεί κάθετα με την φιλελεύθερη αντίληψη περί αρμονίας συμφερόντων και την νεωτερική άποψη πως «οι ηθικοί νόμοι μπορούν να εγκαθιδρυθούν με [εξατομικευμένη] λογική επιλογή»[1]. Αυτό εμποδίζει τα κράτη να λειτουργούν στα πλαίσια της λογικής της διεθνούς ετερότητας και των πραγματικών αιτιών που προκαλούν τις συγκρούσεις. Για παράδειγμα, επισημαίνει ότι, κατά την διάρκεια του μεσοπολέμου ο πόλεμος ήταν απόρροια του γεγονότος πως οι ουτοπικές ή υποκριτικές διακηρύξεις του κοινού συμφέροντος για την ειρήνη, δεν ήταν παρά «η μάσκα που έκρυβε το γεγονός πως μερικά κράτη είχαν συμφέρον να διατηρηθεί το status quo χωρίς να υποχρεωθούν να αμυνθούν γι’ αυτό το αγαθό, και άλλα να αλλάξουν το status quo χωρίς να είναι υποχρεωμένα να πολεμήσουν για την επίτευξη αυτού του σκοπού. (…) Το γεγονός της απόκλισης συμφερόντων, είχε αποκρυφτεί και νοθευτεί από την επιθυμία να αποφευχθεί η σύγκρουση»[2]. Τα αίτια αυτής της αποτυχίας εντοπίζονται από τον Carr στην χρεοκοπία της φιλελεύθερης-αγγλοσαξονικής αντίληψης περί ηθικής και του ουτοπικού χαρακτήρα των απόψεων περί διεθνούς αρμονίας εθνικών συμφερόντων υπό συνθήκες διεθνούς ετερότητας[3].

Η θεώρηση του Carr για την διεθνή ηθική και για την διάσταση μεταξύ διεθνούς πραγματικότητας και της ηθικολογικής σκέψης εδράζεται στην παρατήρηση πως η κυρίαρχη φιλελεύθερη αγγλοσαξονική θέση είναι προϊόν είτε ουτοπισμού είτε υποκριτικών πολιτικών σκοπιμοτήτων. Επιπλέον, εκτός του ότι συχνότατα συγγραφείς συγχέουν τον ρόλο του αναλυτή με αυτό του ιεραποστόλου, δεν είναι πάντοτε σαφές κατά πόσο αναφέρονται στην ατομική ηθική ή στην κρατική. Ως προς την τελευταία, απαιτείται μια διαφορετική θεώρηση:

«Όλα τα [ανθρώπινα] ζητήματα περιέχουν όχι μόνο νομική αλλά και ηθική διάσταση. Ο μύθος της ομάδας-ανθρώπων, η οποία έχει ηθικά δικαιώματα και υποχρεώσεις και επομένως είναι ικανή ηθικής συμπεριφοράς είναι ένα απαραίτητο εργαλείο της μοντέρνας κοινωνίας. Και το πιο απαραίτητο από αυτές τις ομάδες-ανθρώπων είναι το κράτος. (…) Σχέσεις μεταξύ Βρετανών και Γάλλων δεν είναι συνώνυμο με τις σχέσεις μεταξύ Μεγάλης Βρετανίας και Γαλλίας. (…) Η υποχρέωση του κράτους δεν ταυτίζεται με την υποχρέωση ενός ή περισσοτέρων ιδιωτών. Το υποκείμενο της διεθνούς ηθικής είναι το κράτος»[4].

[ΝΒ. Μέμνησον αερολογίες κοντστρουκτιβιστών που ποτέ δεν κατέδειξαν κάτι το αντίθετο αν και φλυαρούν ακατάσχετα]

Στον βαθμό που ένα κεντρικό σημείο της διαμάχης είναι ο βαθμός και η έκταση που η κοινωνία και τα ηθικά κριτήρια είναι συγκοινωνούντα δοχεία, ο Carr εξετάζει το θέμα της «διεθνούς κοινότητας» σε αναφορά με τρία κριτήρια που αφορούν την διαφορά της προσωπικής και κρατικής ηθικής και δύο κριτήρια που αφορούν τον χαρακτήρα της διεθνούς κοινότητας[5]. Για το πρώτο θέμα, επισημαίνεται πως υπάρχει αντικειμενική δυσκολία να περιγράψεις την συλλογική οντότητα που ονομάζεται κράτος με στοιχεία που διαδραματίζουν μεγάλο ρόλο στην προσωπική ηθική όπως ζήλεια, αγάπη και αλτρουισμός. Στο ίδιο πλαίσιο το επιχείρημα αντιστρέφεται στο πλαίσιο του ανταγωνισμού συμφερόντων μεταξύ χωρών ο οποίος συχνότατα οδηγεί σε σφοδρές διακρατικές συγκρούσεις. Έτσι συχνότατα ακούμε για σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ κρατικών θελήσεων-βουλήσεων χωρίς κατ’ ανάγκη να επηρεάζει τα προσωπικά – ηθικά και άλλα – συναισθήματα των πολιτών των κρατών αυτών.

Όταν υπό συνθήκες απουσίας νομιμοποιημένης διεθνούς εξουσίας το κράτος επιδιώκει την επιβίωσή του κατά εχθρικών κρατών, η κωδικοποίηση κριτηρίων ατομικής συμπεριφοράς καθίσταται προβληματική ή αδύνατη. Τα πιο πάνω σημαίνουν πως η «ηθική των ομάδων» μπορεί να είναι μόνο «κοινωνική ηθική» και η κοινωνική ηθική σημαίνει πίστη-νομιμοφροσύνη και καθήκον απέναντι στην ομάδα στην οποία τα άτομα ανήκουν. Όσον αφορά το δεύτερο θέμα, της διεθνούς κοινότητας, ο Carr εξετάζει πρώτο το ζήτημα της ισότητας μεταξύ των κρατών και την αρχή πως «το καλό του συνόλου προηγείται του καλού των ατόμων» αρχές που είναι κοινώς αποδεκτές σε κάθε επαρκώς ολοκληρωμένη κοινότητα.

Για το θέμα της «ισότητας», ενώ στο εσωτερικό ενός κράτους θεωρείται δεδομένη έστω και αν δεν τηρείται πλήρως, στις διακρατικές σχέσεις υπεισέρχεται με σφοδρότητα ο παράγοντας της δυνάμεως ο οποίος και καταστρατηγεί αυτή την αρχή. Η συνεχής και άνευ δυνατότητας οποιουδήποτε αποτελεσματικού ελέγχου εκδήλωση αυτού του φαινομένου σε παγκόσμια κλίμακα, ιδιαίτερα στις σχέσεις μεταξύ ισχυρών και λιγότερο ισχυρών κρατών, καθιστούν προβληματική την εφαρμογή της αρχής της ισότητας μεταξύ των μελών της διεθνούς κοινότητας κρατών. Ως αποτέλεσμα αυτής της πραγματικότητας, παρατηρούνται δύο προσεγγίσεις αντιμετώπισης αυτού του προβλήματος. Η πρώτη, αυτή του Χίτλερ, ο οποίος δανείζεται την Δαρβινιστική άποψη για τον καλύτερο και τον πιο υγιή του οποίου το συμφέρον και η ηθική ταυτίζεται με αυτή όλων των υπολοίπων. Η δεύτερη, αυτή του Woodrow Wilson, Lord Cecil και Toynbee, των οποίων το δόγμα, όπως κάθε δόγμα «διεθνούς αρμονίας συμφερόντων» ταυτίζει το καλό του συνόλου με την ασφάλεια αυτών που έχουν επάρκεια ασφάλειας. Κατά συνέπεια, τονίζει ο Carr,

«όταν ο Woodrow Wilson δήλωνε πως τα αμερικανικά συμφέροντα ήταν οι αρχές της ανθρωπότητας, ή ο καθηγητής Toynbee ότι η ασφάλεια της Βρετανικής αυτοκρατορίας ήταν το “ανώτατο συμφέρον όλου του κόσμου”, ουσιαστικά διεκδικούσαν το ίδιο πράγμα με τον Χίτλερ, ότι δηλαδή η χώρα τους είναι “η έκφραση του υψηλότερου ήθους”. (…) Σε κάθε προσπάθεια κατανόησης της διεθνούς ηθικής αμφότερες οι προσεγγίσεις αποδεικνύονται μοιραίες. (…) «Στην εθνική τάξη πραγμάτων η αρμονία επιτυγχάνεται με ένα μίγμα ηθικής και ισχύος. Στην διεθνή τάξη, ο ρόλος της δυνάμεως είναι μεγαλύτερος και αυτός της ηθικής μικρότερος. (…) Κάθε έννοια διεθνούς ηθικής τάξης εξ ανάγκης εδράζεται σε κάποιου είδους ηγεμονική δύναμη. Αλλά αυτή η ηγεμονική θέση, όπως η υπεροχή της άρχουσας τάξης εντός των κρατών, είναι πρόκληση γι’ αυτούς που δεν την κατέχουν. Για να επιβιώσει [αυτή η ηθική και κανονιστική τάξη] στον διεθνή χώρο, πρέπει να υπάρχουν [αντίστοιχα και ανάλογα με την ενδοκρατική τάξη] τα στοιχεία του πάρε-δώσε και της αυτοθυσίας εκ μέρους αυτών που υπερέχουν, γεγονός που θα καθιστά την υπεροχή τους ανεκτή στα υπόλοιπα μέλη της παγκόσμιας κοινότητας. (…) Αλλά είναι αναγκαίο να ξεκαθαρίσουμε ένα ακόμη σημείο το οποίο προκαλεί μεγάλες αυταπάτες. Στην εθνική κοινωνία, υποθέτουμε πως στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας αυτοθυσίας και πάρε-δώσε το παρεχόμενο πρέπει να προέρχεται από τους αυτούς οι οποίοι κερδίζουν τα περισσότερα από την κρατούσα τάξη. Στην διεθνή κοινότητα, ο ισχυρισμός γίνεται εκ μέρους των πολιτικών των ικανοποιημένων δυνάμεων [των οποίων οι θέσεις δεν υποδηλώνουν κάτι τέτοιο, γεγονός που καθιστά αναγκαία την εξέταση θεμάτων δικαίου και προϋποθέσεων αλλαγής στην διεθνή πολιτική]»[6].

Είναι σαφές πως ο Carr αποδέχεται την ύπαρξη διεθνούς «κοινότητας κρατών» τα οποία θα μπορούσαν να αναπτύξουν κώδικες συμπεριφοράς και ειρηνικών συναλλαγών, αλλά, ίσως λόγω της ιστορικής του γνώσης, είναι πολύ σκεπτικός, πρώτον, ως προς τις δυνατότητες εξεύρεσης μιας διεθνούς μη-ηγεμονικής ηθικής φόρμουλας[7] που θα σταθεροποιεί αυτές τις σχέσεις, και δεύτερον, ως προς τις πιθανότητες εξάλειψης της μοιραίας (για την ειρήνη και την σταθερότητα) ιδιοτέλειας και υποκρισίας των ηγεμονικών δυνάμεων τις οποίες τα λιγότερο ισχυρά κράτη πρέπει να εμπιστευτούν για να αναδειχθούν δεσμευτικοί κώδικες και νόρμες διεθνούς συμπεριφοράς. Ταυτόχρονα ο Carr, και πάλιν λόγω της μεγάλης ιστορικής γνώσης είναι κάθετα αρνητικός στο θέμα του διεθνισμού οποιασδήποτε ιδεολογικής απόχρωσης, σημείο που ίσως είναι χρήσιμο να επεκταθούμε. Ο Carr, υποστήριζε επίμονα πως o διεθvισμός και o κoσμoπoλιτισμός απoτέλεσε πάvτoτε ιδεoλoγικό εργαλείo πρoώθησης τωv συμφερόvτωv τωv δυvάμεωv πoυ βρίσκovται σε ισχυρή θέση, και oι oπoίες μέσω αυτώv θα πρoωθoύv τα συμφέρovτά τoυς:

«Η διεθvής τάξη και η διεθvής αλληλεγγύη θα είvαι πάvτoτε συvθήματα αυτώv πoυ αισθάvovται ισχυρoί vα τα επιβάλλoυv παvω στoυς άλλoυς... Αυτό [η τάση της Γερμαvίας και της Iταλίας vα υπoστηρίζoυv τov διεθvισμό κατά τηv διάρκεια τoυ μεσoπoλέμoυ] είvαι σύμπτωμα αλλαγής όχι τoυ τι αισθάvovται στηv καρδιά, αλλά τoυ γεγovότoς ότι πλησιάζoυv τηv στιγμή πoυ θα εχoυv γίvει τόσo ισχυρoί για vα υιoθετήσoυv τov διεθvισμό»[8].

Πριv απo αυτή τηv παρατήρηση, o Carr, παραθέτει ιστoρικά παραδείγματα όπoυ άλλες μεγάλες δυvάμεις πρoωθoύσαv τov κoσμoπoλιτισμό-oυκoυμεvικότητα για vα διευκoλύvoυv τηv εκπλήρωση τωv επιδιώξεώv τoυς[9]: 1. Η Κίvα, πριv δυo χιλιετηρίδες, όταv ασπάσθηκε τov κoσμoπoλιτισμό ως μέσo πρoς εκπλήρωση τoυ στόχoυ της παγκόσμιας επικυριαρχίας. 2. Η Ρωμαϊκή αυτoκρατoρία και αργότερα η Καθoλική Εκκλησία, oι oπoίες έκαvαv τov κoσμoπoλιτισμό σύμβoλo επικυριαρχίας τoυς. 3. Η Γαλλία τov 17ov και 18ov αιώvα όταv "κoσμoπoλίτικα" διεθvιστικά σχέδια όπως τo «Grand dessin» τoυ Sully και τo «projet de paix perpetuelle" τoυ Abbe Saint Pierre, πoυ πρoωθoύσαv διεθvή τάξη πραγμάτωv πoυ ευvooύσε τηv Γαλλική μovαρχία (ταυτόχρovα πρoωθoύσαv τov αvθρωπισμό, τov διαφωτισμό, τις αvθρωπιστικές αρχές, αλλά και τηv Γαλλική γλώσσα ως τηv oικoυμεvική γλώσσα τωv διαvooυμέvωv και τωv ηγετικώv ελίτ). 4. Τov 19ov αιώvα, όταv η παvτoδυvαμία της Βρετταvίας, oδήγησε τoυς ηγέτες της vα υπoστηρίξoυv «εvότητα της αvθρωπότητας». 5. Της Iαπωvίας κατά τηv διάρκεια τoυ μεσoπoλέμoυ όταv πρoωθoύσε τηv «εvωμέvη Ασία». 6. Και τωv ΗΠΑ τov 19ov και 20ov αιώvα όταv άvoδoς στηv ηγεμovία συvoδεύτηκε με «oυκoυμεvικές ιδέες» επιβoλής τωv Αμερικαvικώv αξιώv επί τωv υπoλoίπωv. Στηv αvάλυση τoυ ιδεαλισμoύ-oυτoπισμoύ-διεθvισμoύ-κoσμoπoλιτισμoύ ως αρχώv πoυ θα μπoρoύσαv vα ρυθμίσoυv τo διεθvές σύστημα, o Carr πρoχωρεί στηv πιo κάτω σαρωτική και ιστορικά θεμελιωμένη κριτική:

«[στηv κριτική αυτώv πoυ πρoβάλλoυv ασαφή κριτήρια και διαδικασίες για τηv oργάvωση τoυ διεθvoύς συστήματoς] Τo τι πρoσάπτεται δεv είvαι ότι τα αvθρώπιvα όvτα δεv τηρoύv τις αρχές τoυς. Ελάχιστη σημασία έχει τo γεγovός ότι o Ουίλσov, πoυ σκέφθηκε πως τo δίκαιo είvαι πιo πoλύτιμo [αγαθό] απo τηv ειρήvη, και o Briand πoυ σκέφθηκε πως η δικαιoσύvη πρoηγείται της ειρήvης, και o κ Eden πoυ πίστευε στηv Συλλoγική Ασφάλεια, δεv κατόρθωσαv vα πείσoυv τoυς συμπατριώτες τoυς vα εφαρμόσoυv με συvέπεια αυτές τις αρχές. Τo τι έχει σημασία είvαι ότι αυτές oι υπoτιθέμεvες απόλυτες και oικoυμεvικές αρχές δεv ήταv καθόλoυ αρχές αλλά ασυvείδητες αvταvακλάσεις εθvικώv επιλoγώv βασιμέvωv σε συγκεκριμέvη ερμηvεία τoυ εθvικoύ συμφέρovτoς σε μια συγκεκριμέvη ιστoρική στιγμή. [παρά τo ότι υπάρχει κoιvό αίσθημα περί αvάγκης για ειρήvη, τάξη, συvεργασία, κλπ] ...μόλις γίvει απόπειρα vα εφαρμoσθoύv αυτές oι αφηρημέvες αρχές σε μια συγκεκριμέvη πoλιτική κατάσταση, απoκαλύπτovται ξεκάθαρα ότι είvαι κεκαλυμμέvα εγωιστικά και ιδιoτελή συμφέρovτα. Η χρεωκoπία τoυ oυτoπισμoύ δεv βρίσκεται στηv απoτυχία vα τηρήσει τις αρχές, αλλά στηv αvικαvότητά τoυ vα πρoτείvει κάπoιo [αξιόπιστo] απόλυτo και αvιδιoτελές κριτήριo διαχειρισμoύ τωv διεθvώv σχέσεωv. ...[κατά τov ρεαλιστή] τα [πρoτειvόμεvα] απόλυτα κριτήρια τoυ oυτoπιστή, είvαι υπo τηv αίρεση της κoιvωvικής τάξης πραγμάτωv, και γι' αυτό είvαι πoλιτικά. Τo [διεθvές] πoλιτικό ήθoς πρέπει vα ερμηvεύεται με πoλιτικoύς όρoυς. Κάθε πρoσπάθεια [στις διεθvείς σχέσεις] vα εξευρεθoύv κριτήρια ήθoυς εκτός της πoλιτικής είvαι καταδικασμέvη vα απoτύχει.»[10]. [ΝΒ μέμνησον μεταψυχροπολεμική εποχή]

Στo ίδιo πλαίσιo, ιδιαίτερα ως πρoς τo θέμα της «ηθικoλoγίας» ως εισρoής στηv διπλωματική πρακτική, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε τις απόψεις του George Kennan οι οποίες συνειρμικά παραπέμπουν, επίσης, στις θέσεις των νεοφιλελεύθερων αναλυτών στους οποίους αναφερθήκαμε στο δεύτερο κεφάλαιο. Επικριτικός όσον αφορά τις παραδoσιακές φιλελεύθερες διεθνιστικές τάσεις στηv άσκηση της διπλωματίας τωv ΗΠΑ, και αvαφερόμεvoς τηv σχέση της μεταπoλεμικης διπλωματίας με τις ιστoρικές ρίζες της χώρας αυτής, o George Kennan έγραψε τα εξής:

«θεωρώ ως τo μεγαλύτερo σφάλμα της πoλιτικής μας στo παρελθόv, αυτό πoυ θα ovόμαζα voμικo - ηθικoλoγική πρoσέγγιση στα διεθvή πρoβλήματα... Υπάρχει η πίστη ότι θα καταστεί δυvατό vα ελεγχθoύv oι χαoτικές και επικίvδυvες πρoσδoκίες τωv κυβερvήσεωv στo διεθvές σύστημα, με κάπoιo σύστημα καvόvωv και περιoρισμώv (…) Αυτή η πίστη, αδιαμφισβήτητα, εv μέρει απoτελεί μια Αγγλoσαξωvική αvτίληψη για τoυς vόμoυς πoυ διέπoυv τις σχέσεις τωv ατόμωv στo διεθvές πεδίo, και vα τoυς εφαρμόσει επί τωv κυβερvήσεωv όπως γίvεται εδώ [στηv Αμερική] με τoυς ιδιώτες... Αδυvατoύμε vα καταλάβoυμε ότι τo τι ήταv δυvατό για τις δεκατρείς απoικίες [τo 1776] στα πλαίσια oρισμέvωv συγκυριώv, δυvατό vα μηv είvαι εφικτό στo ευρύτερo διεθvές πεδίo»[11].

Ακόμη πιο επεξεργασμένες θέσεις για το θέμα της διεθνούς ηθικής και της διεθνούς κοινωνίας αναπτύσσει ο Hans Morgenthau στο κλασικό έργο του Politics Among Nations. Όπως και ο Kennan, ο Morgenthau αναδείχθηκε ως κορυφαίος διεθνολόγος σε μια περίοδο – αμέσως μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο – όταν στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε αναπτυχθεί μεγάλη διαμάχη για την συνέχιση του απομονωτισμού ή την αλλαγή προς παρεμβατισμό και που αναμενόμενα τα ηθικά και νομικά κριτήρια αυτού του ρόλου έγιναν αντικείμενο μεγάλης ακαδημαϊκής και πολιτικής διαμάχης. Δεν θα ήταν υπερβολή να υποστηριχθεί πως τόσο ο Morgenthau, όσο και ο Kennan είχαν ως κύριο στόχο την τάση που ανέπτυσσαν οι ΗΠΑ για άσκηση ηγεμονικό ρόλο με αφετηρία την κλασική αιτιολόγηση των ισχυρών κρατών τα οποία μόλις αποκτούσαν ηγεμονική θέση αφ’ ενός ασπάζονταν τον κοσμοπολιτισμό και αφ’ ετέρου ενεργούσαν στην επιβολή τους επί άλλων λαών.

Κυριότερος στόχος όπως καταφαίνεται στα κείμενά του ήταν να καταδείξει την πολυπλοκότητα των ηθικών διλημμάτων στην διεθνή σκηνή και να εισαγάγει κριτήρια μετριοπάθειας και αυτοσυγκράτησης στην άσκηση ισχύος στον διεθνή χώρο[12]. [ΝΒ Αυτό βασικά είναι ο πολιτικός ρεαλισμός] Βεβαίως, είναι δύσκολο εάν όχι αδύνατο να συνοψιστεί ένα τεράστιο έργο και οι θετικές-αρνητικές κριτικές. Γι’ αυτό θα περιοριστώ σε μερικά μόνο κρίσιμα σημεία που αφορούν τις έννοιες της ηθικής και της κοινωνίας στον διεθνή χώρο. Στηριζόμενος στην ιστορική παρατήρηση πως η φύση της διεθνούς πολιτικής οδηγεί σ’ ένα διαρκή αγώνα μεταξύ των κρατών για αύξηση της ισχύος[13], τόνισε πως αυτό οδηγεί σε ένταση μεταξύ εναλλακτικών ηθικών επιλογών οι οποίες εάν δεν ληφθούν υπόψη οδηγούν τόσο σε διπλωματικές επιλογές που στερούνται ηθικής βάσης όσο και σε επιλογές που αποσταθεροποιούν τις διακρατικές σχέσεις. Βασικά επιχειρήματα του Morgenthau ως προς το θέμα της ηθικής, της ισχύος και των κριτηρίων διακρατικής συμπεριφοράς είναι τα πιο κάτω:

[ΝΒ Τα πιο κάτω αποτελούν την πιο ουσιαστική τοποθέτηση για το ζήτημα της επέμβασης στη διεθνή πολιτική.]

· «ο πολιτικός ρεαλισμός έχει συνείδηση του γεγονότος πως οικουμενικά ηθικά κριτήρια στην αφηρημένή τους μορφή δεν μπορούν να έχουν εφαρμογή στην δράση των κρατών και γι’ αυτό θα πρέπει να διυλίζονται ανάλογα με συγκεκριμένες περιστάσεις στον τόπο και στον χρόνο. (…)

· Έχει επίσης συνείδηση της έντασης που υπάρχει μεταξύ ηθικών επιταγών και των αναγκών επιτυχούς πολιτικής δράσης. (…)

· Τόσο τα κράτη όσο και ο ιδιώτης πρέπει να στηρίζουν τις πολιτικές τους ενέργειες [στην διεθνή πολιτική] με οικουμενικά κριτήρια όπως η ελευθερία, (…) η εθνική επιβίωση (…) η σύνεση και η προνοητικότητα, (…) Ο ρεαλισμός θεωρεί τη σύνεση – την στάθμιση των συνεπειών εναλλακτικών πολιτικών ενεργειών – ως την υπέρτατη πολιτική δεξιοτεχνία (…)

· Η πολιτική ηθική κρίνει τις ενέργειες από τα πολιτικά τους αποτελέσματα. (…)

· Ο πολιτικός ρεαλισμός αρνείται να ταυτίσει τις ηθικές φιλοδοξίες ενός συγκεκριμένου έθνους με τους ηθικούς νόμους που ελέγχουν τις τύχες της οικουμένης. (…)

· Μια ιμπεριαλιστική πολιτική έχει πάντοτε ανάγκη από μια ιδεολογία. (…) Στην σύγχρονη εποχή, υπό την επιρροή πολιτικών φιλοσοφιών του Δαρβίνου και του Σπένσερ, οι ιδεολογίες του ιμπεριαλισμού προτιμούν επιχειρήματα που στηρίζονται στην βιολογία. (…)

· Δεν υπάρχει μια παγκόσμια κοινωνία και μια οικουμενική ηθική.

· Το έθνος-κράτος γεμίζει την διάνοια, την ψυχή, και την καρδιά των ανθρώπων με ιδιαίτερες εμπειρίες, με ιδιαίτερα κριτήρια πολιτικής ηθικής και ιδιαίτερους σκοπούς πολιτικής δράσης. Αναπόφευκτα, επομένως, τα μέλη του ανθρωπίνου είδους δεν ζουν και δρουν πολιτικά όχι ως μέλη μιας παγκόσμιας κοινωνίας αλλά ως μέλη μιας εθνικής κοινωνίας που καθοδηγείται από τα δικά της εθνικά ηθικά κριτήρια και τις δικές της ηθικές νόρμες. (…)

· [Επομένως, η διπλωματία ενός κράτους πρέπει να καθοδηγείται από ορισμένα κριτήρια] πρέπει να απεκδύεται τον πνεύμα σταυροφορίας (…) οι αντικειμενικοί σκοποί της εξωτερικής πολιτικής πρέπει να ορίζονται με όρους εθνικού συμφέροντος και πρέπει να στηρίζονται σε επαρκή ισχύ. (…)

· τα κράτη πρέπει να είναι πρόθυμα να συμβιβαστούν επ’ όλων των θεμάτων τα οποία δεν είναι ζωτικά για τα συμφέροντά τους.

· [Ο λόγος για τον οποίο ο 20ος αιώνας είναι πιο ασταθής απ’ ότι ο 19^ος αιώνας είναι επειδή] ενώ ο εθνικισμός επιθυμεί ένα έθνος σ’ ένα κράτος ο διεθνιστικός εθνικισμός [δηλαδή η τάση κάποιων να προβάλουν την δική τους ηθική και τα δικά τους συμφέροντα ως οικουμενικά] των καιρών μας διεκδικεί από ένα έθνος και ένα κράτος το δικαίωμα να επιβάλει τα δικά του κριτήρια και νόρμες σε οικουμενικό επίπεδο επί των άλλων εθνών»[14].

Παρατηρούμε πως ο Morgenthau, όπως και οι Kennan και Carr, στηρίζει τις θέσεις του σε ορισμένες σταθερές υποθέσεις διεθνών σχέσεων.

· Πρώτο, αμφισβητείται η δυνατότητα – πέραν ορισμένων γενικών αρχών όπως η ελευθερία ή το δικαίωμα για ζωή – ύπαρξης διεθνούς ηθικής.

· Δεύτερο, η πηγή άντλησης ηθικών κριτηρίων τα οποία σχετίζονται με πολιτικές επιλογές είναι το κάθε κράτος και η κοινωνία του.

· Τρίτο, τα ιστορικά παραδείγματα δείχνουν πως η επίκληση οικουμενικής ηθικής έχει ιδιοτελή κίνητρα και πάντοτε σχετίζεται με ηγεμονικούς στόχους.

· Τέταρτο, δεν υπάρχει διαφωνία για την ανάπτυξη της «διεθνούς κοινότητας των κρατών». Η προβολή αυτής της θέσης, όμως, όπως και με τους αναλυτές της Βρετανικής σχολής, συνοδεύεται από επιχειρήματα που τονίζουν τους περιορισμούς που επιβάλλει η ανθρωπολογική ετερότητα των εθνών που είναι άμεσα και ζωτικά συναρτημένη με την ύπαρξη εθνοκρατών και τις Υψηλές Αρχές του Διεθνούς Δικαίου που επιχειρούν να την κατοχυρώσουν.

· Πέμπτο, το βασικό κριτήριο που εισάγει μετριοπάθεια και κατευνασμό των διεθνών προβλημάτων είναι η προσήλωση όλων στην διασφάλιση του συμφέροντος επιβίωσης το οποίο πρέπει να στηρίζεται σε επαρκή ισχύ.

· Συνολικά χωρίς αυταπάτες για τις δυνατότητες «αλλαγής του κόσμου», οι πιο πάνω θέσεις θεωρούν τον ηγεμονισμό βασικό αίτιο πολέμου, προτείνουν ισορροπία ισχύος για να ελεγχθούν οι αναθεωρητικές συμπεριφορές, και προβάλλουν παράγοντες όπως προσήλωση στο εθνικό συμφέρον, σύνεση, ελευθερία και εγκράτεια ως κριτήρια ειρηνικών και σταθερών σχέσεων μεταξύ των κρατών.

Πρώτον, η εθνοκρατική κυριαρχία εξασφαλίζει μια ελάχιστη συμφωνία ως προς την διεθνή τάξη πραγμάτων στις σχέσεις μεταξύ των ανεξαρτήτων κρατών που υπάρχουν και λειτουργούν στο άναρχο διεθνές σύστημα[15].

Δεύτερον, η εθνοκρατική κυριαρχία εισαγάγει, ως φυσικό επακόλουθο της αναρχίας, τις δύο κυριότερες αρχές κάθε συστήματος συλλογικής ασφάλειας, δηλαδή την αρχή της κυριαρχικής ισοτιμίας και της μη επέμβασης. Όπως ήδη τονίστηκε, εάν αμφότερες οι αρχές, ισχύσουν, είτε λόγω εθελούσιας τήρησής τους από όλα τα κράτη είτε λόγω επιβολής τους από διεθνείς θεσμούς με νομιμοποιημένες εξουσίες και μέσα εφαρμογής τους, τότε προσεγγίζουμε την «ιδεατή συλλογική ασφάλεια». Η «ιδεατή συλλογική ασφάλεια» έγινε αντικείμενο πρακτικού πειράματος κατά την διάρκεια του μεσοπολέμου με την Κοινωνία των Εθνών αλλά και μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο με το λιγότερο φιλόδοξο σχέδιο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών[16].

Τρίτο, η εθνοκρατική κυριαρχία κατοπτρίζει την πραγματικότητα ύπαρξης διακριτών πολιτικών-κοινωνικών συλλογικών οντοτήτων και βοηθά στην αποτροπή χάους, δηλαδή να περιέλθει το διεθνές σύστημα σε κατάσταση σύγκρουσης της μορφής «όλοι εναντίον όλων»[17].

Τέταρτο, είναι το κυριότερο νομικό εργαλείο των μη ηγεμονικών και μη αναθεωρητικών κρατών (ή απλώς των κρατών που είναι ικανοποιημένα με το status quo) για να αμυνθούν κατά παραγόντων όλων των λειτουργιών και όλων των μορφών διεθνών δρώντων που θα ήθελαν να απουσιάζουν τα εμπόδια που θέτει η κρατική κυριαρχία[18]. Ως τέτοιοι παράγοντες θα μπορούσαν να αναφερθούν οι

MKO τα οποία εξαρτώνται από διάφορες υπηρεσίες και διεθνικούς δρώντες όπως ο Σόρος

Κάθε άλλος εξωπολιτικός δρών του οποίου οι ενέργειες είναι διανεμητικών προεκτάσεων

και οι κοσμοπολίτες-ουτοπιστές που προκαλούν ποταμούς πολιτικού ορθολογισμού με τις αφελείς αντιλήψεις τους περί πολιτικής συγκρότησης.

Για τους τελευταίους, όπως είδαμε πιο πάνω, μερικές «κριτικές» θεωρήσεις υπερβάλλουν σε τέτοιο βαθμό που στρέφονται με ιεραποστολικό ζήλο κατά του κράτους, υπονομεύουν με πάθος τους θεσμούς ασφαλείας και επιζητούν την επιστροφή σε μεσαιωνικές «κοινοτικές» καταστάσεις. Υιοθέτηση αυτών των θέσεων στο επίπεδο μεμονωμένων γραφικών διανοουμένων δυνατό τέτοιες θέσεις να είναι ασήμαντες. Υιοθετούμενες στο επίπεδο της πολιτικής ηγεσίας, όμως, λειτουργούν διαλυτικά για το κρατικά πολιτικά συστήματα και για το ευρύτερο διακρατικό σύστημα. Δεν είναι τυχαίο, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, πως ένα από τα βασικότερα επιχειρήματα των «κριτικών κονστρουκτιβιστών» την δεκαετία του 1990 είναι πως η υιοθέτηση μεγάλου μέρους των θέσεών τους από την Σοβιετική ηγεσία προς το τέλος της δεκαετίας του 1980 οδήγησε σε «αλλαγή», δηλαδή κατάρρευση του Σοβιετικού κράτους. Δεν υπάρχει αμφιβολία, υποστηρίχθηκε πιο πάνω, πως υιοθέτηση απολιτικών και υπονομευτικών θέσεων σ’ ένα πολιτικό σύστημα οι οποίες αντιμάχονται τους λόγους ύπαρξής του οδηγεί στη διάλυση και κατάρρευσή του. Το πρόβλημα όμως είναι πως αυτό δεν γεννά παγκόσμια κυβέρνηση, διεθνή κοινωνία ή κάποιας μορφής διεθνούς ρύθμισης αλλά απλώς ανακατανέμει την ισχύ, τους ρόλους και τα συμφέροντα.

Πέμπτο, η κρατική κυριαρχία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αέναη διαμάχη μεταξύ των εκάστοτε ηγεμονικών δυνάμεων και των λιγότερο ισχυρών δυνάμεων οι οποίες επιδιώκουν ανεξαρτησία, αυτονομία και παρεμπόδιση των επεμβάσεων στην εσωτερική τους πολιτική.

Έκτο, η κρατική κυριαρχία είναι η κεντρική έννοια και η κεντρική διακρατική πρακτική γύρω από την οποία περιστρέφεται και ενδεχομένως θα αναπτυχθεί το διεθνές διακρατικό σύστημα στην βάση της ισοτιμίας και της μη επέμβασης. Δηλαδή, είναι το διακρατικό καθεστώς το οποίο προσφέρει την δυνατότητα ελάχιστης ρύθμισης στις σχέσεις μεταξύ των μονάδων του άναρχου διεθνούς συστήματος.

Έβδομο, με δεδομένη την απουσία οικουμενικών ιδεολογικών συγκλίσεων και των αντικειμενικών δυσκολιών εγκαθίδρυσης παγκόσμιων εξουσιαστικών δομών, το κυρίαρχο κράτος θεωρείται η βασική μονάδα του διεθνούς συστήματος, μέσο της οποίας καθίσταται εφικτή η ανάπτυξη οικονομικών και άλλων συναλλαγών στον διεθνή χώρο[19]. Στο ίδιο πλαίσιο, εάν και όταν ο ηγεμονισμός και ο αναθεωρητισμός στην βάση κριτηρίων δυνάμεως δεν υπερισχύουν, η ύπαρξη των κρατικών δομών, η αρχή της διακρατικής ισοτιμίας και η τήρηση-σεβασμός της κρατικής κυριαρχίας των άλλων κρατών διασφαλίζουν τις προϋποθέσεις άσκησης του δικαιώματος της εσωτερικής αυτοδιάθεσης και εφαρμογής των θεμελιωδών προνοιών του διεθνούς δικαίου όπως διαμορφώθηκε τους τελευταίους αιώνες (βλ. επόμενο κεφάλαιο).

Όγδοο, όλα τα θέματα που εξετάσαμε σχετίζονται με άπειρα ζητήματα «πολιτικής φιλοσοφίας του διεθνούς χώρου» που αφορούν την ελευθερία, την ηθική, τα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις, την δικαιοσύνη, την παραγωγή και κατανομή αγαθών, την σχέση εξουσίας και ατόμων και τον ρόλο της ισχύος. Ενώ όλα τα ζητήματα πολιτικής φιλοσοφίας – στην βάση του «πάρε-δώσε» και των συνεχών «εξισορροπήσεων συμφερόντων» (“checks and balances”) και ηθικών αξιών στο εσωτερικό των ομοιογενών κοινωνιών – έχουν απαντηθεί σ’ όλα τα βιώσιμα έθνη-κράτη, στο διεθνές επίπεδο έχουν απαντηθεί ελάχιστα ερωτήματα πολιτικής φιλοσοφίας (και για πολλούς κανένα). Στο πλαίσιο αυτό, η αμφισβήτηση της κρατικής κυριαρχίας ως καθεστώτος ρύθμισης των διακρατικών σχέσεων έχει, βασικά, δύο αφετηρίες: Πρώτο, ηγεμονικές επιδιώξεις. Δεύτερο, ιδεολογικά ή συγκεχυμένα και αστάθμητα κίνητρα. Αμφότερες οι τάσεις, περιβάλλονται από πλήθος άλλων θέσεων και απόψεων πολλών αποχρώσεων και κινήτρων, συχνά διαπλέκονται στο επίπεδο της διακρατικής πολιτικής δράσης και κατά καιρούς επιχειρούν στοχαστικά άλματα – κατά κόρον είτε αυθαίρετα είτε ουτοπικά – υπέρβασης του δικαιώματος των διακριτών συλλογικών οντοτήτων για αυτονομία και ανεξαρτησία. Όπως διαπιστώθηκε στα δύο κεφάλαια που προηγήθηκαν, όλα αποδεικνύονται, μάταια και εφήμερα.

Ένατο, οι προσπάθειες ανάπτυξης διεθνών κανονιστικών ρυθμίσεων επηρεάζεται άμεσα από την στενή σχέση μεταξύ ηθικής, ισχύος και ηγεμονισμού. Η ακαδημαϊκή και πολιτική διαμάχη γύρω από το διεθνές δίκαιο και τους διεθνείς θεσμούς, όπως θα αναφερθεί στο επόμενο κεφάλαιο, ταλαντεύεται μεταξύ θετικιστικών θέσεων και απόψεων υπέρ της διαφύλαξης της ανθρωπολογικής ετερότητας των κρατών και διεθνιστικών απόψεων διαφόρων αποχρώσεων που επιζητούν την υπέρβαση της πολιτικής έκφρασης της διεθνούς ετερότητας, δηλαδή την κρατική κυριαρχία. Όπως και οι άλλες έννοιες, οι απαντήσεις προς την μια ή την άλλη κατεύθυνση συναρτώνται με ζητήματα που αφορούν τον τρόπο που εκτιμάται ότι τίθεται το θέμα κοινωνία-ηθική στον παγκόσμιο χώρο. Δηλαδή, συναρτώνται με ερωτήματα πολιτικής φιλοσοφία τα οποία ενώ έτυχαν, όπως μόλις τονίστηκε, απάντησης στο εσωτερικό κάθε βιώσιμου κράτους, στον διεθνή πολιτική παρατηρείται μεγάλο έλλειμμα βιώσιμων απαντήσεων που σέβονται την διεθνή ετερότητα ή προτείνουν αξιόπιστα και μη ηγεμονικά την κατάργησή της.

Δέκατο, εάν τα προαναφερθέντα συναρτώνται με πραγματικές καταστάσεις και προβλήματα του διεθνούς χώρου τίθεται το ερώτημα κατά πόσον υπάρχει επείγουσα ανάγκη σκόπιμης αποδυνάμωσης ή κατάργησης της κρατικής κυριαρχίας, ή, αντίθετα, οι προσπάθειες επιβάλλεται να κατατείνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Εάν υποστηρίζεται πως η αρχή της κρατικής κυριαρχίας πρέπει να αποδυναμωθεί ή να καταργηθεί – και δεδομένου ότι αυτό αναπόφευκτα έχει αναδιανεμητικές επιπτώσεις – ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στην διεθνή ιεραρχία και την διεθνή κατανομή ισχύος και συμφερόντων; Αναμφίβολα υπάρχουν άπειρες αποχρώσεις απαντήσεων και διαφορετικές φιλοσοφικές-ιδεολογικές τοποθετήσεις. Οπωσδήποτε, όμως, υπάρχει ένα φιλοσοφικό και μεθοδολογικό σταυροδρόμι μετά από το οποίο η κίνηση είναι προς δύο διαφορετικές κατευθύνσεις: Η μια κατεύθυνση οδηγεί στην παγίωση της ετερότητας στην βάση της ισοτιμίας και της μη επέμβασης. Ακολουθώντας αυτή την κατεύθυνση, η άφιξη στην Ιθάκη, δηλαδή η ειρήνη και σταθερότητα στον διεθνή χώρο υπό συνθήκες ετερότητας, είναι ενδεχομένως δυνατή παρά τα εμπόδια, αν και σίγουρα όχι διασφαλισμένη καθότι το αντίθετο επιχείρημα θα αποτελούσε διολίσθηση σε εσχατολογικές υποσχέσεις. Ενδεχομένως, όμως «ο πηγαιμός για την Ιθάκη, νάναι μακρύς» και το ταξίδι, όπως η ιστορική πείρα δείχνει, άλλοτε «ωραίο» και άλλοτε όχι. Η άλλη κατεύθυνση, η διεθνιστική, υπερβαίνει την κυριαρχία, αποδυναμώνει ή αναιρεί την μη επέμβαση και κατ’ ανάγκη αποβλέπει στην εξάλειψη της ετερότητας. Όσον αφορά την κανονιστική υπέρβαση της ετερότητας και των εμποδίων που αυτή θέτει (δηλαδή τα εμπόδια της κρατικής κυριαρχία που εκφράζουν ένα έκαστο έθνος-κράτος), το κριτήριο δεν είναι ποσοτικό αλλά ποιοτικό: Το ζήτημα που τίθεται στις διεθνείς σχέσεις δεν είναι το κατά πόσον η κανονιστική παράκαμψη ή υπέρβαση της κρατικής κυριαρχίας είναι, στην μια ή στην άλλη μεμονωμένη περίπτωση, λογική και ορθολογιστική ενέργεια. Το ζήτημα είναι, εάν θεσμοθετηθεί κάτι τέτοιο χωρίς επαρκή πολιτική νομιμοποίηση σε παγκόσμιο ή περιφερειακό επίπεδο και χωρίς ασφαλιστικές δικλείδες, κατά πόσον ανοίγει παράθυρο ευκαιρίας για κάθε αυθαίρετη αναθεωρητική ή ηγεμονική αποσταθεροποιητική συμπεριφορά[20]. Η τάση σύγκλισης συμφερόντων των μεγάλων κρατών (και η προσαρμογή των πελατειακών συμφερόντων μικρότερων κρατών σ’ αυτή την λογική) δυνατό να είναι «ανώδυνη» (ή με βάση εκλογικευμένα ρασιοναλιστικά κριτήρια «το μικρότερο κακό»[21]) ενόσω θα περιορίζεται σε δράσεις εις βάρος κρατών ως προς τα οποία η κρατούσα άποψη είναι πως οι ηγέτες τους αποτελούν «κίνδυνο για την ειρήνη» και «εχθρό της διεθνούς κοινότητας». Τα μεγάλα προβλήματα θα ανακύψουν εάν και όταν οι αντιφάσεις δεν αφορούν μόνο τις σχέσεις ισχυρών και λιγότερο ισχυρών αλλά μεταξύ των μεγάλων κρατών. Για να μη αναφερθούμε στο πολύ πιο πρόσφατο παράδειγμα του ψυχρού πολέμου και την αδρανοποίηση του ΟΗΕ, θα μπορούσαμε να φέρουμε ως παράδειγμα το σύστημα ισορροπίας ισχύος και τις προσπάθειες εγκαθίδρυσης κονσέρτου δυνάμεων, σύστημα στο οποίο πολλοί σήμερα επανέρχονται, ιδιαίτερα στο πλαίσιο του κυρίαρχου νεοφιλελεύθερου παραδείγματος[22]. Τον 19^ον αιώνα, το σύστημα ισορροπίας ισχύος επιχειρήθηκε να μετατραπεί σε ηγεμονικό κονσέρτο δυνάμεων, απόπειρα που αποδείχθηκε βραχύβια. Είναι χαρακτηριστική η απάντηση του καγκελαρίου Βίσμαρκ σε συνομιλία που είχε με ρώσο διπλωμάτη και καταγράφηκε. Πιο συγκεκριμένα, όταν σε συνομιλία του με τον Γερμανό Καγκελάριο ένας Ρώσος διπλωμάτης χρησιμοποίησε την λέξη «χριστιανοσύνη» ο Βίσμαρκ τον ρώτησε: «Τι εννοείς με την λέξη χριστιανοσύνη;». Ο διπλωμάτης απάντησε: «Ορισμένες Μεγάλες Δυνάμεις». Ο Βίσμαρκ απάντησε: «Και τι συμβαίνει αν δεν συμφωνούν μεταξύ τους;»[23].

Οι τελευταίες επισημάνσεις, οδηγούν στο επόμενο κεφάλαιο, όπου θα θιγούν λεπτομερέστερα το αντιφάσεις, τα προβλήματα και οι προοπτικές ανάπτυξης διεθνούς κανονιστικής τάξης πραγμάτων και τα προβλήματα που δημιουργούν οι διεθνείς επεμβάσεις.

[1] Carr E. H., The Twenty Years Crisis, 1919 - 1939, ό.π., βλ. κεφ. 4. Τα εντός εισαγωγικών από την σελ. 56.

[2] Carr E. H., The Twenty Years Crisis, ό.π., σελ. 68 και 69.

[3] Βλ. ιδ. Carr E. H., The Twenty Years Crisis, σελ. 80.

[4] Βλ. Carr E. H., The Twenty Years Crisis, ό.π., σελ. 186-205. Τα εντός εισαγωγικών από τις σελ. 190.

[5] Βλ. Carr E. H., The Twenty Years Crisis, ό.π., σελ. 194-210.

[6] Carr Ε.Η., The Twenty Years Crisis, σελ. 211, 212, 213, 214 και 215.

[7] Μια άλλη διάσταση που ίσως θα πρέπει να τονιστεί, δεδομένης μάλιστα της αγγλοσαξονικής του καταγωγής, είναι η αντικειμενικότητα του Carr ως προς το θέμα του ηγεμονισμού. Δεν έχουμε παρά να συγκρίνουμε ανάλογες θέσεις αγγλοσαξόνων αναλυτών που με ευκολία υποστηρίζουν τον φιλελευθερισμό-αγγλοσαξονικά συμφέροντα ως το υπέρτατο ήθος και την πολιτική πλατφόρμα ενοποίησης του κόσμου. Όπως ήδη τονίστηκε στο προηγούμενο κεφάλαιο, πέραν ηθικών επιφυλάξεων, το κυριότερο ζήτημα που τίθεται είναι κατά πόσον τέτοιες θέσεις έχουν οποιαδήποτε πρακτική αξία.

[8] Carr E. H, The Twenty Years Crisis, ό.π., σελ. 110.

[9] Βλ. Carr E. H The Twenty Years Crisis, ό.π., σελ. 108 - 112.

[10] Carr E. H, The Twenty Years Crisis,Ό.π., σελ. 28 & 111.

[11] Kennan George, Anerican diplomacy, 1900 - 1950 (The University of Chicago Press, Chicago, 1951), σελ. 95 - 6.

[12] Είναι ίσως χρήσιμο να τονιστεί πως ο Morgenthau ανήκει στην κατηγορία εκείνη των αμερικανών αναλυτών οι οποίοι τάχθηκαν κατά του πολέμου του Βιετνάμ. Αυτό είναι ένα κρίσιμο σημείο: Δείχνει την σύγχυση και ημιμάθεια των αναλυτών οι οποίοι ταυτίζουν τον παραδοσιακό ρεαλισμό με την «machtpolitik», η οποία στην ουσία είναι αναθεωρητική συμπεριφορά την οποία ο παραδοσιακός ρεαλισμός, στηριζόμενος τόσο σε κριτήρια ηθικού χαρακτήρα όσο και σε στρατηγική ανάλυση επιχειρεί να ελέγξει.

[13] Βλ. Morgenthau J. Hans, Scientific Man versus Power Politics (University of Chicago Press, Chicago, 1962), ιδ. σελ. 192-5. Επίσης . Morgenthau J. Hans, Politics Among Nations: The Strunggle for Power and Peace (Alfred Knopf, NY, 1948,1978, 5th ed.), ιδ. σελ. 4-15.

[14] Morgenthau J. H., Politics Among Nations: The Strunggle for Power and Peace, ό.π., σελ. 10. 11, 97, 98, 339, 374 και 551, 553, 554.

[15] Ο Robert Keohane, κορυφαίος νεοφιλελεύθερος αναλυτής, φαίνεται να απορρίπτει την σύνδεση της κυριαρχίας με οικουμενικές ιδεολογικές θέσεις και αντιλήψεις καθώς και την άποψη πως στο σύγχρονο διεθνές σύστημα η κυριαρχία έχασε την χρησιμότητά της. Υποστηρίζει πως η κυριαρχία είναι ο κυριότερος θεσμός-καθεστώς, ο οποίος «θέτει εξακολουθητικούς και αλληλένδετους κανόνες αποφασιστικής σημασίας για την συμπεριφορά, τις δραστηριότητες και τις προσδοκίες». Βλ. Hobbes’ s dilemma, ό.π., σελ. 167.

[16] Κυρίως λόγω διαφωνίας μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

[17] Στο σημείο αυτό, η θέση του Hobbes για την φυσική κατάσταση, δηλαδή «όλα τα κράτη εναντίον όλων», θα μπορούσε να επιδεινωθεί και να γίνει «όλοι οι άνθρωποι εναντίον όλων των ανθρώπων και όλες οι ομάδες εναντίον όλων των ομάδων», κάτι που δεν προκύπτει λόγω του μετριασμού που εισαγάγει η πολιτειακή οργάνωση στην βάση του κράτους και των ρυθμίσεων που αναπτύσσονται μεταξύ τους. Για την διάκριση μεταξύ «διεθνούς χάους» και «διεθνούς αναρχίας» βλ. Lieber Robert, «Existential Realism After the cold War», The Washington Quarterly, vol. 16, no 1, Winter 1993, σελ. 156.

[18] Όπως με μεγάλη επιδεξιότητα θεμελιώνει ο Stephen Krasner, αν και η κρατική κυριαρχία υπήρξε πάντοτε το καθεστώς ρύθμισης των διεθνών σχέσεων, σε κάθε ιστορική στιγμή το χρειαζόταν λιγότερο ο ισχυρός και περισσότερο ο λιγότερο ισχυρός στην προσπάθειά του να αμυνθεί στις ηγεμονικές συμπεριφορές καις τα ηγεμονικά συμφέροντα. Βλ. Krasner Stephen, «Compromising Westfalia», International Security, vol. 20, no 3, Winter 1995 – 96, σελ. 149,148,150. Όπως σημειώνει σε μια αποστροφή της ανάλυσής του σε σχέση με τον ρόλο της κυριαρχίας στις διεθνείς σχέσεις: «Μια στρατιωτική δύναμη του Παναμά δεν θα εισβάλει στις ΗΠΑ, να συλλάβει τον Πρόεδρό της και να τον μεταφέρει στον Παναμά για να δικαστεί ανεξάρτητα του πόσο διεστραμμένη είναι η Αμερικανική νομοθεσία για τα ναρκωτικά. Ο Εμμανουήλ Νοριέγα είχε αυτή ακριβώς την τύχη [που δεν μπορεί να έχει ο πρόεδρος των ΗΠΑ]» (σελ. 151). Σε άλλο σημείο και σε αναφορά με τα «ανθρώπινα δικαιώματα», ο Krasner σημειώνει πως «οι Ηνωμένες Πολιτείες υπέγραψαν σχετικά λίγες συμβάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παρά το γεγονός πως η εξατομικευμένη μορφή ανθρωπίνων δικαιωμάτων που αναπτύχθηκε μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο αντανακλούσε τις αμερικανικές αξίες» (σελ. 148). Εξάλλου, όπως σημειώνει το 1991 ο Werner Levi, μεταξύ άλλων λόγων στους οποίους αναφέρθηκαν Αμερικανικοί Γερουσιαστές για να αιτιολογήσουν την επιφυλακτικότητά τους στο ενδεχόμενο επικύρωσης των σχετικών συμβάσεων ( ο συγγραφέας αναφέρει πως το 1991 οι ΗΠΑ δεν είχαν υπογράψει ούτε μια σύμβαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων), είναι και τα εξής: πρώτο, επειδή αμερικανοί πολίτες θα μπορούν να δικάζονται σε δικαστήρια άλλων κρατών για ζητήματα όπως ο ρατσισμός, τα σεξουαλικά εγκλήματα, οι επεμβάσεις σε τρίτα κράτη. Δεύτερο, δυνατό η νομοθεσία τους να μη συνάδει με την νομοθεσία άλλων κρατών ως προς την θανατική ποινή. Τρίτο, ευρύτερα, οι νόρμες ορισμένων συμβάσεων θα αποτελέσουν επέμβαση στο αμερικανικό σύστημα ηθικών αξιών και κριτηρίων. Βλ. Levi Werner, Contemporary International Law, A Concise Introduction (Westview, Boulder, 1991), σελ. 185.

[19] Για μια θεμελιωμένη ανάλυση ως προς αυτό το θέμα βλ. Evans Peter, The Eclipse of the state? Reflections on Stateness in an era of Globalization, World Politics, vol. 50, October 1977. Μεταξύ άλλων λειτουργιών, ο συγγραφέας αναφέρει τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, τα πνευματικά δικαιώματα, την διαχείρηση της οικονομικής ανάπτυξης, την θεσμική οργάνωση σε «τοπικό» επίπεδο και την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών.

[20] Αυτή η αυθαιρεσία ενυπάρχει στο Χομπεσιανού χαρακτήρα Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου παραβιάζεται η αρχή της ισοτιμίας. Ο ψυχρός πόλεμος και οι κλασικές έριδες μεταξύ των ισχυρών κρατών (οι οποίες βρίσκονται σε κάμψη κατά την διάρκεια της μεταψυχροπολεμική εποχής) εμπόδισαν την ανάδειξη αυτών των αντιφάσεων. Η πρώτη ίσως εμφανής με γυμνό οφθαλμό εκδήλωση αυτών των αντιφάσεων ήταν τον Δεκέμβριο 1998 όταν παρανόμως οι ΗΠΑ βομβάρδισαν το Ιράκ. Αυτό, βεβαίως, είναι ένα «ασήμαντο» γεγονός σε σύγκριση με τα πιθανά ενδεχόμενα εάν τα ισχυρά κράτη αποκτήσουν διακριτική ευχέρεια ελεύθερου προσδιορισμού και ερμηνείας των κριτηρίων άσκησης διεθνούς βίας. Γι’ αυτό, αναφέρθηκε πιο πάνω πως το πρόβλημα δεν είναι ποσοτικό αλλά ποιοτικό.

[21] Η άποψη αυτή βεβαίως, δεν αντλεί μόνον από αμφιλεγόμενα ρασιοναλιστικά κριτήρια αλλά αποτελεί επίσης εκλογίκευση εφήμερων και ρευστών συμφερόντων. Το ίδιο κριτήριο μπορεί να αντιστραφεί για κάθε χώρα και το κατά πόσον θα εφαρμοστεί εξαρτάται από την ικανότητα του κράτους να αποσοβήσει εις βάρος του συνέπειες. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι οι αιματηρές συγκρούσεις στην Τσετσενία όταν η πυρηνική ισχύς των Ρώσων προστάτεψε την κρατική τους κυριαρχία και προκάλεσε τις πιο κάτω δηλώσεις. Κλάους Κίγκελ, πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας: «κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί το δικαίωμα της Ρωσία να μη επιτρέψει σε μια περιοχή της να αποσχισθεί». Βλ. «Ελευθεροτυπία», 4.1.1993. Μπούτρος-Γάλι, Γ.Γ. του ΟΗΕ: «είναι μια εσωτερική υπόθεση της Ρωσίας, στην οποία ο ΟΗΕ δεν μπορεί να αναμιχθεί παρά μόνον κατόπιν αιτήματος της Ρωσικής κυβέρνησης». Βλ. ΑΠΑ-Γαλλικό Πρακτορείο, 19.1.1993.

[22] Βλ. για παράδειγμα, Kupchan Charles, Kupchan Clifford, «Concerts, Collective Security, and the Future of Europe», International Security, vol. 16, no 1, Summer 1991. Επίσης, Kupchan Charles, Kupchan Clifford, «The promise of Collective Security», International Security, nol. 20, no 1, Summer 1995.

[23] Βλ. Martin Wight, Διεθνής Θεωρία, Τα Τρία Ρεύματα Σκέψης (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα, 1998), σελ. 41

Διεθνής και Ευρωπαϊκή Νομιμότητα: Η εφαρμογή της δεν είναι ευθύγραμμη υπόθεση. Συναρτάται αρνητικά:

Την συνεπαγόμενη αρχή της αυτοβοήθειας (ανάγκη επαρκούς εσωτερικής και εξωτερικής ισχύος για να διασφαλιστεί η εθνοκρατική κυριαρχία),

· τα δύο μέτρα και δύο σταθμά στην διπλωματία των κρατών, την «τυπική λογική» των εθνικών συμφερόντων που οδηγούν σε απειλές και αναθεωρητικές αξιώσεις,

· τις ηγεμονικές πολιτικές στο πλαίσιο των ρευστών υπερπόντιων εξισορροπήσεων, στις ανορθολογικές εισροές ανεξέλεγκτων διεθνικών δρώντων,

· τις εξίσου ανορθολογικές επαναστατικές αντιλήψεις και στις λανθασμένες εκτιμήσεις για τον χαρακτήρα και τις λειτουργίες του διεθνούς συστήματος, καθώς και τις προθέσεις και τους σκοπούς όσων απειλούν την διεθνή νομιμότητα.

Ειρηνική επίλυση συμβατή με την διεθνή νομιμότητα:

-Αρχές του Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Δικαίου που αφορούν στην επίλυση διεθνών διενέξεων

-Η μη συμμόρφωση προς αυτές τις αρχές μπορεί όχι μόνον να θέσει σε κίνδυνο την επιτυχία οποιουδήποτε σχεδίου επίλυσης, ενσωματώνοντας σε αυτό στοιχεία αντικρουόμενα με το διεθνές δίκαιο και αποδυναμώνοντας την βιωσιμότητά του, αλλά και να αποτελέσει αποσταθεροποιητικό στοιχείο στο μέλλον.

Μια πολιτική επίλυση αντίθετη με τις γενικά παραδεδεγμένες αρχές του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου μπορεί να αποτελέσει "προηγούμενο" σε άλλες περιπτώσεις διενέξεων με σοβαρές επιπτώσεις για την σταθερότητα της διεθνούς τάξης.

-της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της αρχής του κράτους δικαίου,

Βασικές αρχές πάνω στις οποίες βασίζεται το Διεθνές Δίκαιο και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτές είναι, συνοπτικά,

· η ειρηνική διευθέτηση των διαφορών, η κυριαρχία,

· η απαγόρευση της επίθεσης και η μη αναγνώριση των συνεπειών της

· και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της αρχής του κράτους δικαίου.

Οι Θεμελιώδεις Αρχές:

1. Η Ειρηνική Επίλυση των Διαφορών

Η Έννοια της Αρχής: Το Άρθρο 2(3) του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών προβλέπει ότι "Όλα τα μέλη θα διευθετούν τις διεθνείς διενέξεις τους με ειρηνικά μέσα και με τέτοιο τρόπο ώστε να μην διακινδυνεύονται η διεθνής ειρήνη, ασφάλεια και δικαιοσύνη". Κατά συνέπεια, ένας διακανονισμός που θέτει, ή μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη διεθνή ειρήνη και σταθερότητα και δε συμβαδίζει με τα αποδεκτά πρότυπα δικαιοσύνης, δεν μπορεί να είναι συμβατός με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το Χάρτη για όλα τα κράτη.

Οι όροι του Σχεδίου Αννάν στην πραγματικότητα θα ενέκλειαν την αστάθεια στον πυρήνα της επίλυσης του Κυπριακού και θα οδηγούσαν αναπόφευκτα σε αυξημένες τριβές και αποσταθεροποίηση

2. Η Κυριαρχία, Ανεξαρτησία και Ισότητα των Κρατών

Το διεθνές δίκαιο, καθώς και το δίκαιο της ΕΕ, βασίζεται στην αναγνώριση ανεξάρτητων και κυρίαρχων κρατών. Στις σχετικές αρχές συμπεριλαμβάνονται η υποχρέωση μη-επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών και ο σεβασμός της εδαφικής ακεραιότητας όλων των κρατών. Επιπλέον, το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης προβλέπει ότι ενόσω ο λαός ενός κράτους έχει το δικαίωμα να συμμετέχει στη διακυβέρνηση του κράτους αυτού, η ελεύθερη επιλογή του λαού του κράτους, σύμφωνα με τις βασικές διεθνείς και ευρωπαϊκές αξίες, πρέπει να γίνεται σεβαστή σε διεθνές επίπεδο.

Το Σχέδιο Αννάν βασίζεται πάνω στη κατάργηση της νόμιμης και αναγνωρισμένης Κυπριακής Δημοκρατίας. Επιπλέον, το δικαίωμα της επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις της Κύπρου, το οποίο διατηρούν η Ελλάδα, η Τουρκία και η Μεγάλη Βρετανία ως εγγυήτριες δυνάμεις σύμφωνα με την Ιδρυτική Συνθήκη της 16 Αυγούστου 1960 και το οποίο με το Σχέδιο Αννάν επεκτείνεται έτσι ώστε να συμπεριλαμβάνει την εδαφική ακεραιότητα, την ασφάλεια και την συνταγματική τάξη

3. Η Απαγόρευση των Πράξεων και Συνεπειών της Επίθεσης

Η απαγόρευση της επίθεσης βρίσκεται στον πυρήνα της διεθνούς έννομης τάξης. Είναι ενσωματωμένη στο ευρύτερο διεθνές δίκαιο, στο διεθνές ποινικό δίκαιο, και σε αναφορά με συγκεκριμένες καταστάσεις. Η απαγόρευση των συνεπειών της επíθεσης σημαίνει το απαράδεκτο των πλεονεκτημάτων που έχουν αποκτηθεί με τη χρήση παράνομης βίας και βρίσκεται ενσωματωμένη, για παράδειγμα, στον κανόνα αναγκαστικού δικαίου περί της μη απόκτησης περιουσιακού τίτλου που είναι αποτέλεσμα βίας. Σε σχέση με την Κύπρο το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε τις αποφάσεις 541(1983) και 550 (1984), κηρύσσοντας την υποτιθέμενη "Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου" (ΤΔΒΚ) παράνομη και καλώντας όλα τα κράτη να μην την αναγνωρίσουν. Επιπλέον, η εγκατάσταση Τούρκων εποίκων, σε μια προσπάθεια αλλοίωσης της δημογραφίας της νήσου Κύπρου, αντιτίθεται στις αρχές του διεθνούς δικαίου, ειδικά σε όσες είναι σχετικές με την αυτοδιάθεση και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Συγκεκριμένα, το Άρθρο 49 της ΙV Σύμβασης της Γενεύης περί Προστασίας των Πολιτών του 1949 ( η οποία επικυρώθηκε από την Κύπρο και την Τουρκία) απαγορεύει σε κατοχική δύναμη τη μεταφορά μέρους του πληθυσμού της στα κατεχόμενα εδάφη.

Το Σχέδιο Αννάν προέβλεπε τη νομιμοποίηση των πράξεων της «ΤΔΒΚ» και κατά προέκταση της ίδιας της «ΤΔΒΚ».

Η Αρχή του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων απαιτεί η κυβέρνηση να προωθεί και να σέβεται πλήρως τα βασικά ατομικά δικαιώματα και τις ατομικές ελευθερίες που απορρέουν από τις διεθνείς συμβάσεις, την ευρωπαϊκή έννομη τάξη και από τα εθνικά συντάγματα. Τα ανθρώπινα δικαιώματα παίζουν έναν κρίσιμο ρόλο στο διεθνές δίκαιο και στο ευρωπαϊκό δίκαιο. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα δεσμεύει την Κύπρο και την Τουρκία. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει υποστηρίξει σε αρκετές περιπτώσεις ότι από το 1974 η Τουρκία είναι άμεσα υπεύθυνη για συνεχείς παραβιάσεις βασικών θεμελιωδών δικαιωμάτων με την κατοχή του βορείου τμήματος της Κύπρου, την παρεμπόδιση εκτοπισμένων Ελληνοκύπριων πολιτών να επιστρέψουν στα σπίτια και στην ιδιοκτησία τους ή να έχουν πρόσβαση σε αυτά και να τα απολαμβάνουν, με την έλλειψη έρευνας για τη τύχη των χιλιάδων αγνοουμένων και με την αποτυχία της να προστατέψει την ανεξιθρησκία και την ελευθερία έκφρασης.

Με το Σχέδιο Αννάν, σοβαροί περιορισμοί πολιτικών και αστικών δικαιωμάτων και της ελευθερίας εγκατάστασης, παραβιάσεις της απαγόρευσης φυλετικών διακρίσεων και έντονες παραβιάσεις δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και σεβασμού της κατοικίας, θα διατηρούνταν, ακόμα και θα διαιωνίζονταν, για όλους τους Κύπριους πολίτες και για πολλές δεκαετίες.

Η διαδικασία του Σχεδίου Αννάν, σύμφωνα με την οποία συμφωνίες, συντάγματα και νόμοι επιζητείται να επιβληθούν σε ένα ανεξάρτητο κράτος χωρίς να είναι το αποτέλεσμα μιας δημοκρατικής νομοθετικής διαδικασίας ή διαλόγου, δεν μπορεί να είναι σύμφωνη με την αρχή της δημοκρατίας. Όπως σύμφωνη με την αρχή αυτή δεν μπορεί να είναι ούτε η αριθμητική εξίσωση μεταξύ δυο δημογραφικά άνισων κοινοτήτων

Το κράτος δικαίου στο διεθνές δίκαιο προβλέπει ότι όλες οι επίσημες δραστηριότητες πρέπει να επιχειρούνται με τρόπο συμβατό με τις αρχές του δικαίου. Επίσης σημαίνει ότι νόμιμες διαδικασίες πρέπει να καθιερώνονται και να γίνονται σεβαστές προκειμένου οι αρχές του δικαίου να λειτουργούν αποτελεσματικά, έτσι ώστε, για παράδειγμα, η αρχή της δίκαιης δίκης να είναι ουσιαστική. Όπως έχει σημειωθεί παραπάνω (παράγραφος 15), τόσο το Συμβούλιο της Ευρώπης, όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζονται μεταξύ άλλων πάνω στην αρχή του κράτους δικαίου.

Δεν μπορεί να υπάρξει διεθνής νομιμότητα σε έδαφος παράνομα κατεχόμενο από ξένη δύναμη. Πράγματι, το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμποδίζεται από την άσκηση της κυριαρχίας πάνω σε μέρος του διεθνώς αναγνωρισμένου εδάφους του θέτει σε αμφισβήτηση την ίδια την Ευρωπαϊκή νομιμότητα.

Το Σχέδιο Αννάν πρότεινε την αντικατάσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας με ένα νέο κράτος το οποίο δύσκολα θα μπορούσε να προσφέρει μια σταθερή κυβέρνηση, καθώς θα ενείχε το στοιχείο της αστάθειας, όπως έχει σημειωθεί παραπάνω. Επιπλέον, οι περιορισμοί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δυνατότητας ελεύθερης επιδίωξής τους σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και υπό το καθεστώς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γενικών αρχών του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων που απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες που δεσμεύουν την Κύπρο (π.χ. Διεθνείς Συμβάσεις για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα), θα προσέβαλλαν σοβαρώς τις έννοιες της ορθής απονομής δικαιοσύνης και του κράτους δικαίου.

(θα συμπληρώνονται διαρκώς, οι φοιτητές μπορούν να προτείνουν παραπλήσια θέματα)

ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ

Ανεξάρτητες και Εξαρτημένες Μεταβλητές

Διεθνής Τάξη- Εννοιολογικός Προσδιορισμός

Διατήρηση της Τάξης στη Διεθνή Κοινωνία

Δικαιοσύνη-Διεθνής Δικαιοσύνη. Προσδιορισμός, Διακρίσεις.

Δικαιοσύνη- Βασικές Διακρίσεις.