Παναγιώτης Ήφαιστος

Καθηγητής, Διεθνείς Σχέσεις-Στρατηγικές Σπουδές

Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών

www.ifestos.edu.gr  -- www.ifestosedu.gr  --  info@ifestosedu.gr  -- info@ifestos.edu.gr

 

 

 

Ιστορία των διεθνών σχέσεων και της στρατηγικής - Β' Εξάμηνο

Διδάσκοντες: Καθηγητής Παναγιώτης Ήφαιστος / Καθηγητής Αθανάσιος Πλατιάς

 

 

Έλεγχος γνώσεων

 

Ανακοίνωση

Ιστορία των διεθνών σχέσεων και της στρατηγικής Β' Εξ.

Διδάσκοντες: Καθηγητής Π. Ήφαιστος / Καθηγητής Αθ. Πλατιάς

 

Καθηγητής Αθανάσιος Πλατιάς

 

Από το βιβλίο του Κ. Κολιόπουλου "Η Στρατηγική Σκέψη":

1. Βασικές έννοιες στρατηγικής, σελ. 19-53.
4. Σουν Τσου, σελ. 73-94.
10. Κλαούζεβιτς, σελ. 139-169.
13. Γεωπολιτική, σελ. 201-209.
16. Αεροπορική Στρατηγική, σελ. 225-252.
17. Πυρηνική Στρατηγική, σελ. 253-264.
18. Ανταρτοπόλεμος, σελ. 265-286.

Από το βιβλίο Αθ. Πλατιάς, Διεθνείς σχέσεις και στρατηγική στον Θουκυδίδη, τα δύο κεφάλαια που αναλύουν την υψηλή στρατηγική της Αθήνας και της Σπάρτης και το κεφάλαιο που αναλύει τη σημασία των δύο στρατηγικών (εξουθένωση-εκμηδένιση) στις μέρες μας.

 

Καθηγητής Παναγιώτης Ήφαιστος

 

Adam Watson, Η εξέλιξη της διεθνούς κοινωνίας

 

Όπως σας έχω ανακοινώσει και προγενέστερα στην σελίδα του μαθήματος http://www.ifestosedu.gr/75History%20IR.htm όπου υπάρχουν και διαφάνειες, συνιστώ στους φοιτητές μια απλή ανάγνωση του βιβλίου και στην συνέχεια ανακεφαλαίωση με το να διατρέξουν τις διαφάνειες καθώς συμπεριλαμβανομένου του «εκκρεμούς Watson».  Όπως ήδη σας είπα τόσο στην τάξη όσο και με ανακοινώσεις καλό είναι να μην προσπαθείτε να αποστηθίσετε κομμάτια του βιβλίου καθότι η ερώτηση θα είναι κρίσεως και θα συναρτάται με το σκέλος των παραδόσεων του κ Πλατιά. Πέραν της κατανόησης της λειτουργίας των διεθνών θεσμών στην διαχρονία σκοπός είναι επίσης να κατανοηθούν ζητήματα όπως ο ρόλος της ισχύος, η σημασία των κατανομών και ανακατανομών ισχύος υπό συνθήκες διεθνούς αναρχίας και η διαμόρφωση της στρατηγικής των δρώντων σ’ αυτό το πλαίσιο.

 

 

------------------------------------

Διαφάνειες του σκέλους των μαθημάτων του Π. Ήφαιστου που αντλούν από το Adam Watson, Η εξέλιξη της διεθνούς κοινωνίας

Σημείωση: Οι διαφάνειες είναι προσαρμοσμένες σημειώσεις του Λέκτορα Ευαγόρα Ευαγόρου από παλαιότερη συνδιδασκαλία του μαθήματος

 

Προλεγόμενα. Συνιστώ στους φοιτητές μια απλή ανάγνωση του κατά κοινή ομολογία εξαιρετικού βιβλίου του Adam Watson και στην συνέχεια ανακεφαλαίωση με το να διατρέξουν τις σημειώσεις που ακολουθούν. Συνιστώ στους φοιτητές να μην προσπαθούν να αποστηθίσουν οτιδήποτε καθότι η ερώτηση θα είναι κρίσεως και θα συναρτάται με το σκέλος των παραδόσεων του κ Πλατιά

 

Εισαγωγή

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η ιστορική μελέτη των διεθνών σχέσεων και των στρατηγικών μεταξύ των κρατικών μονάδων του διεθνούς συστήματος.  Ειδικότερα, το γνωστικό αντικείμενο μελετά το πλαίσιο που διέπει την διεθνή κοινωνία από τις απαρχές της έως και το σύγχρονο διακρατικό διεθνές σύστημα. Η μελέτη του γνωστικού αντικειμένου επικεντρώνεται στην εξέλιξη των διεθνών σχέσεων και της στρατηγικής όπως αυτή διαμορφώθηκε από την αρχαία Μεσοποταμία και την αρχαία Ελλάδα, την μετάβαση στις Αυτοκρατορίες (Ρωμαϊκή, Βυζαντινή, Οθωμανική), ακολούθως την Μεσαιωνική Ευρώπη και την κατάληξη του διακρατικού συστήματος που δημιουργήθηκε με την συνθήκη της Βεστφαλίας. Επιπρόσθετα, το αντικείμενο του μαθήματος απαντά στα ερωτήματα του ποιοι ήταν οι θεσμοί και οι κώδικες συμπεριφοράς μεταξύ των μονάδων της διεθνούς δράσης βάση των οποίων οι ομάδες πολιτικών οντοτήτων επιχειρούσαν να διευθετήσουν και να ρυθμίσουν τα συστήματα που τα συνέδεαν μεταξύ τους. Τέλος το υπό μελέτη γνωστικό πεδίο ενσωματώνει έννοιες όπως: διεθνής κοινωνία, διεθνή συστήματα, κρατικές μονάδες δράσεις, στρατηγικές επιλογές, ανταγωνισμός και κυριαρχία, ανεξαρτησία, αυτοκρατορίες και ηγεμονικές δυνάμεις.Στόχος του μαθήματος είναι να κατανοηθεί η λειτουργία των διεθνών συστημάτων κάτω από το πρίσμα της ιστορικής εξέλιξης της διεθνούς κοινωνίας αλλά και της διαμόρφωσης στρατηγικής από των δρώντες των διεθνών συστημάτων. Η ιστορική γνώση της εξέλιξης των διεθνών σχέσεων και των διακρατικών συγκρούσεων θα βοηθήσει στην κατανόηση των διαχρονικών δομών που διέπουν τα διεθνή συστήματα. Είναι αναγκαία η εξέταση των διαφορετικών μοντέλων σχέσεων μεταξύ των κρατών για την κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων τους αλλά και τα πλεονεκτήματα που το καθένα έχει. Επιπρόσθετα το μάθημα επιχειρεί να αποσαφηνίσει βασικές έννοιες της ιστορίας των διακρατικών συστημάτων και της στρατηγικής των κρατών γενικά, και ειδικότερα τις έννοιες που αφορούν στην μελέτη του γνωστικού αντικειμένου όπως έχει αναλυθεί πιο πάνω. Ερμηνεύεται ιδιαίτερα το φαινόμενο της αμφιταλάντευση των μονάδων μεταξύ της βούλησης τους για ανεξαρτησία και κυριαρχία και από την άλλη της επιδίωξης της διεθνούς κοινωνίας για προώθηση της συνεργασία. Η συγκριτική ανάλυση όλων των περιπτωσιολογικών μελετών από την παγκόσμια ιστορία οδηγεί στην εξαγωγή συμπερασμάτων που θα βοηθούν στην κατανόηση της λειτουργίας των διεθνών σχέσεων αλλά και στην δυνατότητα πρόβλεψη του μελλοντικού μοντέλου της διεθνούς κοινωνίας.

Αντικείμενο Μαθήματος

 Ιστορική μελέτη των διεθνών σχέσεων και των στρατηγικών μεταξύ των κρατικών μονάδων του διεθνούς συστήματος

 Το πλαίσιο που διέπει την διεθνή κοινωνία από τις απαρχές της έως και το σύγχρονο διακρατικό διεθνές σύστημα

 Εμπειρική μελέτη: αρχαία Μεσοποταμία / αρχαία Ελλάδα / Αυτοκρατορίες (Ρωμαϊκή, Βυζαντινή) / Μεσαιωνική Ευρώπη / διακρατικό συστήματος της Βεστφαλίας / σύγχρονο διεθνές σύστημα

 Έννοιες: οι θεσμοί και οι κώδικες συμπεριφοράς, διεθνής κοινωνία, διεθνή συστήματα, κρατικές μονάδες δράσης, στρατηγικές επιλογές, ανταγωνισμός και κυριαρχία, ανεξαρτησία, αυτοκρατορίες και ηγεμονικές δυνάμεις

Στόχος Μαθήματος

 Κατανόηση λειτουργίας των διεθνών συστημάτων και της στρατηγικής υπό το πρίσμα της ιστορικής εξέλιξης της διεθνούς κοινωνίας

 Η ιστορική γνώση της εξέλιξης των διεθνών σχέσεων και των διακρατικών συγκρούσεων

 Αποσαφήνιση εννοιών γνωστικού αντικειμένου

 Αναγκαία η εξέταση των διαφορετικών μοντέλων σχέσεων μεταξύ των κρατών για την κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων τους αλλά των πλεονεκτημάτων του καθενός

 Ερμηνεία αμφιταλάντευση των μονάδων μεταξύ της βούλησης τους για ανεξαρτησία και κυριαρχία και από την άλλη της επιδίωξης της διεθνούς κοινωνίας για προώθηση της συνεργασίας

 Συγκριτική ανάλυση των περιπτωσιολογικών μελετών από την παγκόσμια ιστορία à εξαγωγή συμπερασμάτων για την κατανόηση της λειτουργίας των διεθνών συστημάτων / δυνατότητα πρόβλεψης του μελλοντικού μοντέλου της διεθνούς κοινωνίας

 

Κύρια ζητήματα που αναλύονται στον Adam Watson

Πολιτικές Οντότητες à λήψη αποφάσεων / Κυριαρχία μονάδων à ανεξάρτητα κράτη

 Κράτος / Αυτοκρατορία / Σύστημα

 Ανεξαρτησία και ελευθερία μονάδων δράσης Vs αλληλεξάρτηση και πιέσεις

 Ελευθερία δράσης (επιθυμία για αυτονομία) και Ηγεμονία / Επικυριαρχία Τάξη συστήματος

 Συμμαχίες ß στρατηγικές (πολιτικές και οικονομικές)

 Δημιουργία συστήματος από τις πολιτικές οντότητες: κανόνες συστήματος και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά / συγκριτική ανάλυση συστημάτων

 Μεταβολές στο χρόνο και χώρο à εξελίξεις συστημάτων

 Νομιμοποίηση: αποδοχή εξουσίας Vs καταναγκασμός ß επιδράσεις ισχύος

 Συνεργασία: κανόνες σχέσεων, θεσμοί, κοινά αποδεκτοί κανόνες συμπεριφοράς

 Εννοιολογικό φάσμα: Ανεξαρτησία – Ηγεμονία – Κυριαρχία – Αυτοκρατορία à εκκρεμές στη θεωρία των συστημάτων

 

Σουμερία: Γενικά Χαρακτηριστικά Περιόδου

Περιοχή: Εκβολές Τίγρη και Ευφράτη («Περσικός Κόλπος») – Μεσοποταμία / Χρόνος: 3000-1500 π.Χ. περίπου

Πρώτες γραπτές πηγές à πληροφορίες: επιστήμη ιστορίας

Πρώτος και καινοτόμος πολιτισμός à υψηλό επίπεδο (γεωργία, ναυτιλία εμπόριο, λογιστικό σύστημα) / ιδιαίτερη διαχείριση όσον αφορά στις διεθνείς υποθέσεις

Ξεχωριστές κοινότητες à Σχέσεις που αφορούν: ρύθμιση ανταγωνισμού και εμπορίου / επίλυση αναπόφευκτων συγκρούσεων για  νερό, γη και εμπόριο

Συχνές διαμάχες μεταξύ των πόλεων για τα αρδευτικά

 

Σουμερία: Εσωτερικά Χαρακτηριστικά Πόλεων

 Βαθιά θρησκευτική επίδραση à κόσμος κυριαρχούμενος από θεούς / ανεξάρτητες οντότητες (πόλεις) που η κάθε μια άνηκε σε ένα θεό

 Η κρατική θρησκεία νομιμοποιούσε την διοικητική ρύθμιση κάθε κράτους

 Κληρονομική εξουσία σε κάθε πόλη / ικανότητα διατήρησης της βασιλείας με βάση την ισχύ à μετατιθέμενη ηγεμονία

 Εσωτερικά ανεξάρτητα κράτη

 Ρυθμίσεις υποθέσεων της πόλης από έναν:τον βασιλιά της (εκπρόσωπος του Θεού)

 

Σουμερία: Μεγάλος Βασιλιάς και σχέσεις μονάδων

 Μεγάλος Βασιλιάς: ο ηγεμόνας της ισχυρότερης πόλης / Νόμιμη αρμοδιότητα μεγάλου Βασιλιά à επιδιαιτησία στις διαμάχες μεταξύ των πόλεων à αναγκαιότητα επιβολής

 Δίλλημα μεγάλου βασιλιά à διατήρηση τάξης à υποστηρίζοντας το νόμιμο status quo ή στην βάση της μεγαλύτερης ισχύος

 Αποστολή βασιλιά à εκπλήρωση βούλησης του θεού της πόλης / συνετές και ισορροπημένες αποφάσεις à διατήρηση της τάξης

 Αποφάσεις προς όφελος της πόλης του μεγάλου βασιλιά όταν θίγονταν τα συμφέροντα της πόλης του

 Ανεπάρκεια βασιλέα για διαιτησία λόγω ισχύος (ή κατάχρηση ισχύος) à προσπάθεια άλλων συνασπισμένων πόλεων  να τον ανατρέψουν

 Σουμεριακό σύστημα: ηγεμονικό à εκχώρηση της νόμιμης εξουσίας σε μία πόλη για να διαχειρίζεται τον ανταγωνισμό και την χρήσης βίας μεταξύ των άλλων πόλεων


Σουμερία: σχέσεις με άλλες αυτοκρατορίες  

 Σημιτικές Αυτοκρατορίες: επιβολή δια της βίας à ολοκληρωτική και μόνιμη κυριαρχία / επιβολή επί των Σουμερίων à κατάληψη Μεσοποταμίας  / όχι ιδιαίτερα ανεπτυγμένος πολιτισμός

 Αιγυπτιακός πολιτισμός à «διπλωματικός διάλογος» à θέματα: ρύθμιση εμπορίου, αποτροπή ή τερματισμός πολέμου, προσδιορισμό συνόρων, συμμαχίες / ανάπτυξη περίπλοκων συμβάσεων και διαδικασιών για συναλλαγές μεταξύ των δύο πολιτισμών

 Ύπαρξη αγγελιαφόρων: σεβασμός / κανόνες και θεσμοί

 Μια περίπλοκη ηγεμονία στο μέσο του άξονα κυριαρχία - ηγεμονία

 

Ασσυρία: Γενικά Χαρακτηριστικά

 Χώρος: βόρειο τμήμα ποταμού Τίγρη (Μεσοποταμία) / Περίοδος: (1400-600 π.Χ.)

 Πρώτη αυτοκρατορία / οικονομικό και εμπορικό σταυροδρόμι / ισχυρή αυτοκρατορία

 Ασαφή καθορισμένα σύνορα / ακτινωτές παρά εδαφικές δραστηριότητες και εξουσία

 Οικονομική και πολιτισμική επιρροή πιο πέρα από την ηγεμονική της εξουσία

 

Ασσυρία: Σχέσεις με τρίτους

 Περικυκλωμένοι από εχθρούς à γνώση γειτόνων για επιβίωση à συγκέντρωση πολιτικών και στρατιωτικών πληροφοριών

 Καλός στρατός και καλοί πολιτική χειρισμού λόγω της γεωγραφικής θέσης / Γνώση πολέμου και καλή χρησιμοποίηση συμμάχων / γνώση αβεβαιότητας πολέμου και προστασία των στρατιωτών

 Προσπάθειες επιβολής στην ευρύτερη γεωγραφική της περιοχή/ επαφές με τις αυτοκρατορίες της Αιγύπτου και της Βαβυλώνας /

 Αυτοκρατορική διπλωματική τέχνη à προσπάθεια επηρεασμού του λαού με την απειλή του πολέμου à σημαντική εξέλιξη διεθνών σχέσεων

 Pax Assyrica (επικυριαρχία Ασσυρίων) à οφέλη: ανάπτυξη μεγάλης εμβέλειας εμπορίου, τέλος στην καταστροφή του πλούτου, νέα αγαθά και οικονομικές ευκαιρίες, διάδοση ιδεών και τεχνολογίας

 Ασσυριακή Αυτοκρατορία: αδυναμία ελέγχου και διοίκησης των περιοχών που εξουσιάζει

 Κατάκτηση Αιγύπτου - διοίκηση: Επίτροπος ή αντιπρόσωπος à πρώιμη μορφή έμμεσης διοίκησης

 

Περσία: Γενικά Χαρακτηριστικά

 Χώρος: Μεσοποταμία / Περίοδος: 1000 π.Χ. μετακίνηση στην εύφορη πεδιάδα à

 Πέρσες – Μήδοι (νομάδες) à συγκρότηση τυπικών ακριτικών κοινοτήτων

 Επιτυχία Περσών à χρήση αλόγων / χρήση σιδερένιων όπλων

 Διοίκηση πολλών διαφορετικών κοινοτήτων σε ένα αυτοκρατορικό σύστημα à ακτινωτή εξουσία / Αυτοκρατορία: διοικούμενη συνομοσπονδία και μια ομόσπονδη αυτοκρατορία γηγενών ελίτ


Περσία: χαρακτηριστικά αυτοκρατορικής διοίκησης

 Αυτοκρατορική νομιμοποίηση ετερογενών περιοχών περσικής επικυριαρχίας à εδραίωση στην περιοχή à αφομοίωση πολιτισμού Μεσοποταμίας

 Χαρακτηριστικά: διαφορές με άλλες κοινότητες / διαφύλαξη νομαδικών αξιών / δική τους θρησκεία

 Χαλαρή και αποκεντρωμένη / επιρρεπής στη διάσπαση αυτοκρατορίας

 Ηγεμονική διπλωματία: πειθώ και συναίνεση

 Μετριοπάθεια στη διοίκηση à ιδανικό της δίκαιης αρχής για διατήρηση της εξουσίας σύμπραξη με τοπικούς πληθυσμούς

 Τοποθέτηση φρουρών σε στρατηγικά σημεία / στρατολόγηση τοπικών στρατευμάτων / μισθοφορικοί στρατοί

 Σατράπες (μεικτά συμβούλια Περσών και γηγενών)

 Διατήρηση εθίμων και διοικητικών συστημάτων

 Αξίωση για μη χρήση βίας μεταξύ των επικυρίαρχων αυτόνομων κοινοτήτων «ειρήνη βασιλιά»

 Επιβολή φόρων για το αυτοκρατορικό θησαυροφυλάκιο

 

Περσία: Σχέσεις με τρίτους

 Ινδία: έλλειψη στοιχείων για τις σχέσεις

 Αίγυπτος: ένα ξεχωριστό κράτος με αιγυπτιακή διοίκηση

 Ελληνικές Πόλεις: αμυντική άσκηση πολιτικής

 Συμπεράσματα: χαλαρή αυτοκρατορική διοίκηση à ηγεμονική κοινωνία κρατών

 

Κλασική Ελλάδα: Χαρακτηριστικά Περιόδου και Μονάδων του Συστήματος

 Περίοδος: Τρεις διαδοχικές περίοδοι à (500-404 π.Χ.) (404-338 π.Χ) (338-80π.Χ) / Χώρος: Κεντρική Ελλάδα, Μικρασιατικά παράλια, Σικελία και κάτω Ιταλία

 Σημαντικότατη περίοδος: α) οργάνωση εξωτερικών σχέσεων με καινοτομίες και σημαντικούς τρόπους – β) άσκησε μεγάλη επιρροή στο ευρωπαϊκό σύστημα

 Άκρο φάσματος ανεξαρτησίας à πολλαπλών ανεξαρτησιών

 Χαρακτηριστικά ελληνικού κόσμου: γεωγραφία / 1000 ανεξάρτητες πόλεις / αποικίες / προσήλωση στην ανεξαρτησία

 Ελληνική πόλη: περιορισμένη ένωση πολιτών (κοινοπολιτεία)

 Πολίτης: Έφερε όπλα / άντρας / κάτεχε περιουσία / λάμβανε αποφάσεις για το πόλεμο και την ειρήνη

 «Τύραννος» à (έκφραση συμφερόντων των ιδιοκτητών / οικονομικά συμφέροντα) εσωτερική διακυβέρνηση και  εσωτερικές σχέσεις

 «Στάση»: χρήση ένοπλης βίας στο εσωτερικό μιας πόλης για την αλλαγή του τρόπου διακυβέρνησης

 Επίδραση εσωτερικής διαμάχης στο σύστημα μεταξύ των πόλεων-κρατών


Κλασική Ελλάδα: Σχέσεις Πόλεων – Κρατών και Σύστημα

 Νομιμότητα πολέμου / αποτελεσματική διεξαγωγή πολέμου / κανόνες

 Ισχυρές πολιτισμικές και κοινωνικές σχέσεις (γλώσσα, θρησκεία, κουλτούρα καταγωγή) / Χαρακτηριστικά σχέσεων μεταξύ ελληνικών πόλεων: πρόξενοι

 Χαρακτηριστικό στοιχείο ελληνικού συστήματος: αντι-ηγεμονισμός (έκφραση των πολλαπλών ανεξαρτησιών)

 Δίκη μεταξύ των πόλεων (τρία στοιχεία) à 1) νόμιμη και δίκαιη θέση – 2) status quo – 3) επιδιαιτησία (άσκηση υπομονετικής και συνεχούς διπλωματίας)

 Κάθε δύναμη έχει και την αντίθετη της à έννοιες δίκης και δικαιοσύνης

 Αθήνα, Σπάρτη, Κόρινθος, Θήβα: Χαρακτηριστικά / Συμπεριφορά και δράση

 Παρεμβάσεις μεγάλων δυνάμεων στις εσωτερικές πολιτικές υποθέσεις των άλλων πόλεων-κρατών à Οφέλη ηγεμονικών δυνάμεων

 Κυρίως κορμός ηπειρωτικής Ελλάδας (κλασική ελληνική κληρονομιά) à Ανατολικά (Ασιατικά παράλια) / και Δυτικά (Κάτω Ιταλία) à μέρη του συστήματος

 

Κλασική Ελλάδα: Πόλεμοι και Διαμάχες

 Πέρσες à επιβουλή για επικυριαρχία στην ηπειρωτική Ελλάδα

 Στρατιωτική ήττα Περσών à εδραίωση υπεροχής Σπάρτης à διατήρηση συστήματος πολλαπλών ανεξαρτησιών

 Διαρχία Σπάρτης-Αθήνας à ηγεμονία Αθήνας (συμφωνία με Σπάρτη) / αλαζονεία ηγεμόνα και έκρηξη πολέμου

 Σπάρτη και Κόρινθος à αντι-ηγεμονικός συνασπισμός / ανέχεια Σπαρτιατών στον Αθηναϊκό Ηγεμονισμό / εξασφάλιση ειρήνης μέσω της στρατιωτικής ισχύος

 Νίκη Σπαρτιατών και Σπαρτιατική Ηγεμονία à αντι-ηγεμονική πολιτική Κορινθίων

 Ειρήνη του Βασιλιά: Πρόταση του Μεγάλου Βασιλιά της Περσίας για ειρήνη στη βάση της δίκης (ισορροπίας ισχύος) μεταξύ των ελληνικών πόλεων ß αποδοχή πρότασης από τις ελληνικής πόλεις

 Εύθραυστη ειρήνη à ανάδειξη Θήβας ως ηγεμονικής δύναμης à στρατιωτική υπεροχή

 Εικοσαετής Ειρήνη: αποδοχή ύπαρξης οργανωμένου πολιτικά συστήματος  με κανόνες και αρχές à συμμετοχή όλων των ελληνικών πόλεων και των Περσών à βασική αρχή η ανεξαρτησία à συλλογική νομιμοποίηση επικυρωμένη από τα συνέδρια (νόμος που οριζόταν από τις μεγάλες δυνάμεις)

 

Κλασική Ελλάδα: Συμπεράσματα ηγεμονικής συμπεριφοράς

 Περιοχές αποτελεσματικής Κυριαρχίας

 Ομόκεντροι Κύκλοι και βαθμοί εξάρτησης

 Οι ηγεμονεύοντες όφειλαν: α) να  συνεισφέρουν στο αυτοκρατορικό ταμείο – β) να  συνεισφέρουν στρατιωτική δύναμη – γ) παρουσία αυτοκρατορικού επιτρόπου

 Συμπεριφορά ηγεμόνα ανεξαρτήτως πολιτεύματος

 

Μακεδονική Περίοδος: Χαρακτηριστικά περιόδου

 Περίοδος: 338 π.Χ. – 65 π.Χ. / Χώρος: από την Αδριατική μέχρι την Ινδία

 Βασίλειο της Μακεδονίας à ανάπτυξη ισχυρού πεζικού και στρατού

 Ηγεμονία Φιλλίπου στη Κεντρική Ελλάδα à ηγεμονική δομή υπό μακεδονικό έλεγχο / διατήρηση δομών πόλης και συμμαχιών

 Αλέξανδρος Γ΄: ανώτερες στρατιωτικές δυνάμεις / πανίσχυρη πολιτική και στρατιωτική προσωπικότητα à κατάληψη Περσικής Αυτοκρατορίας: διατηρεί την διοικητική δομή της περσικής αυτοκρατορίας ανέπαφη / βασιλέας βασιλέων / απεσταλμένος θεού για να συμφιλιώσει τον κόσμο

 Ελληνιστική αντίληψη περί εξουσίας à πολλές μορφές παραδοσιακή τοπικής διακυβέρνησης υπό την γενική αρχή ενός ημίθεου / ανάμειξη των ελληνικών και περσικών ιδεών και τεχνικών για την διακυβέρνηση

 Θάνατος Αλεξάνδρου και διαμελισμός αυτοκρατορίας σε στρατηγούς à διακήρυξη τέλους ενοποιημένης Αυτοκρατορίας à πολλοί βασιλείς

 Μακεδονικό σύστημα: μεγάλη έκταση με διαφορετικές κοινότητες / εκτός συστήματος: ανεξάρτητες κοινότητες με εμπορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς

 

Μακεδονική Περίοδος: Ελληνιστικά Βασίλεια

 Όλα ήταν αντίγραφα της περσικής αυτοκρατορίας / αναζήτηση συμμαχιών με ελληνικές πόλεις / σύγκρουση για τον έλεγχο στρατηγικής σημασίας εδαφών

 Κράτος Σελευκιδών: προσπάθεια κατάληψης όλης την αυτοκρατορίας από τον Σέλευκο / διατήρηση ελέγχου κεντρικής περιοχής /

 Κράτος Πτολεμαίων: έλεγχος Αιγύπτου και απόσπαση αιγυπτιακού πλούτου

 Μακεδόνων / Πέργαμου: περισσότερο ελληνικού χαρακτήρα / μικρότερης σημασίας

 

Ινδία: Χαρακτηριστικά Περιόδου  

 Περίοδος: 2000 π.Χ. – 300 π.Χ. (περίπου) / Χώρος: Ινδική Χερσόνησος (απομόνωση στα Ιμαλάια à ξεχωριστός και ιδιαίτερος κόσμος)

 Πολλαπλές Ανεξαρτησίες με έντονο πνεύμα κοινού πολιτισμού ß Ινδουισμός (ινδουιστική πολιτισμική παράδοση) à ανάπτυξη κανόνων και θεσμών à σεβασμός εθίμων και νόμων από τον ηγεμόνα

 Βασιλιάς (δεύτερη κάστα)

 Αυτοκρατορία των Μαουρύα à Ίδρυση Αυτοκρατορίας από τον Τσάντρα Κούπτρα / Καουτίλια (βιβλίο του Κράτους)

 

Ινδία και Αυτοκρατορία των Μαουρύα: Καουτίλια (Βιβλίο του Κράτους)

 Περιγραφή της φύσης του ινδικού συστήματος κρατών και των σχέσεων μεταξύ των ηγεμόνων / συμπεριφορά ηγεμόνα («κατακτητής») ß συνετή συμπεριφορά

 Διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας / θεωρητική ανάλυση των διεθνών σχέσεων ως κομμάτι της πολιτικής

 Διάγραμμα Καουτίλια για σύστημα κρατών: συστατικά ινδικών κρατών à βασιλιάς – υπουργοί ή κυβέρνηση – χώρα και πληθυσμός – οχυρωματικά έργα – κρατικό ταμείο – ένοπλες δυνάμεις

 Βασικές παραδοχές ανάλυσης: αναζήτηση συμμάχων / τα γειτονικά κράτη είναι εχθροί / ο εχθρός του εχθρού είναι φίλος / έννοια ουδετερότητας / πληροφόρηση και προετοιμασία – επιτρεπτά τα δόλια μέσα – έννοια της ηθικής / μηχανορραφίες για διάλυση εχθρικών συμμαχιών

 Πρέσβεις (ανώτερη ιερατική τάξη) à παράδοση μηνυμάτων και μεταφορά ή αποστολή απαντήσεων

 Ειρήνη αντί πολέμου, αλλά όχι αποφυγή πολέμου για διατήρηση Αυτοκρατορίας / κόστος διεξαγωγής πολέμου: ανθρώπινες ζωές και χρήματα

 Απώτερος σκοπός Αυτοκρατορίας à κυριαρχία με τοπική αυτονομία και νομιμοποίηση à μεγαλύτερη ευτυχία με μια αγαθοεργή αυτοκρατορική κυριαρχία


 

Κίνα: Χαρακτηριστικά Περιόδου  

 Περίοδος: 1200 πΧ. – 200 π.Χ. (περίπου) / Χώρος: Κεντρική και Ανατολική Ασία

 Πλήρης απομόνωση και διαφοροποίηση από τους άλλους λαούς / υψηλό επίπεδο διαχείρισης σχέσεων μεταξύ των κρατών / γραπτά αρχεία

 Αυτοκρατορική ενότητα à εξασφάλιση ειρήνης

 Φέουδα βασιλείου Τσόου à μισή χιλιετηρίδα ανεξαρτήτων εμπόλεμων μεταξύ τους κρατών (770-221 π.Χ)  à ικανότητα κρατών: να διατηρούν την επικράτεια τους, να διεξάγουν πολέμους, να αλλάζουν συμμάχους, να συνάπτουν συνθήκες

 Δυο γεωγραφικές ομάδες κρατών: μικρά (στο κέντρο) – μεγάλα και ισχυρά (περιφέρεια) à εισαγωγή καινοτομιών στον πόλεμο και πλεονέκτημα των ισχυρών

 

Κίνα: Σημαντικά Κράτη και Κινέζικο Διακρατικό Σύστημα

 Κράτος Τσου: ισχυρό και επιθετικό / εγκαθίδρυση αποτελεσματικής ηγεμονίας / ανακήρυξη ξεχωριστού και ίσου με το κεντρικό σύστημα κράτους ß δημιουργία αντι-ηγεμονικής συμμαχίας à νομιμοποίηση ηγεμονίας Τσου

 Κράτος Τσένγκ: σημαντικό εμπορικό κράτος / σημαντικές ένοπλες δυνάμεις / μεταξύ δύο συμμαχιών (συχνή αλλαγή συμμάχων) / επιφυλακτική κυβέρνηση

 Κράτος Γούε: αποικιακό κράτος / δεν άνηκε ποτέ στο κεντρικό κινεζικό βασίλειο

 Κράτος Τσιν: καινοτόμο κράτος / επέκταση εξουσίας σε νομαδικούς λαούς

 Σύγκριση κινέζικου συστήματος με το ελληνοπερσικό σύγχρονο του: δύο βασικές συμμαχίες / αντίθεση μεταξύ των αντι-ηγεμονικών ενστίκτων

 Διαμάχες που αφορούσαν: νομιμοποίηση εξουσίας / στόχους πολιτικής / λύσεις για τους βίαιους πολέμους

 

Κίνα: Τέσσερα Βασικά Ρεύματα Σκέψης

 Οπαδοί του Τάο: φυσική τάξη πραγμάτων à επίτευξή της χωρίς βία

 Κομφουκιανισμός: το κράτος είναι αναγκαιότατα / έμφαση στα ηθικά καθήκοντα των πατρικών ηγεμόνων / όλα τα κράτη υπό τον έλεγχο μία βασιλικής οικογένειας

 Οπαδοί Μο Τσέου: λιγότερο ιδεαλιστές και περισσότερο πεσιμιστές / αμυντική ενδυνάμωση κράτους με την αποκήρυξη της επιθετικότητας / ένοπλη ουδετερότητα

 «Νομικιστές»: βούληση απόλυτου μονάρχη με νομικά διατάγματα à οριστική υποδούλωση όλων των κρατών / απόρριψη ηθικών περιορισμών

 

Ρώμη: Χαρακτηριστικά Περιόδου  

 Περίοδος: 300 π.Χ. – 300 μ.Χ. (περίπου) / Χώρος: Μεσόγειος Θάλασσα

 Αυτοκρατορία με αποδεκτή και νόμιμη εξουσία από τους πολίτες της / δημοκρατία και δικαίωμα πολίτη να φέρει όπλα à κυβέρνηση και έλεγχος από μία ολιγαρχία

 Δύο κάστες: πατρίκιοι και πληβείοι / η εκτελεστική εξουσία σε δυο υπάτους / δήμαρχοι: εκπρόσωποι του λαού / Σύγκλητος: καθορισμός ρωμαϊκής πολιτικής

 Μεγάλη συμβολή στην διαμόρφωση της ευρωπαϊκής και σύγχρονης πρακτικής αντίληψης για το κράτος και το δίκαιο

 Ανάπτυξη: εφαρμοσμένης μηχανικής / επιχειρηματικής δράσης / εμπορίου / σεβασμός στο δίκαιο (το δίκαιο βρίσκεται πάνω από τον πολίτη)

 

Ρώμη: Πόλεμοι και Επέκταση

 Κατάκτηση ολόκληρης ιταλικής χερσονήσου à διαφορετικά μοντέλα διοίκησης / κατάκτηση νότιας Ιταλίας à ελληνική εκπολιτιστική επιρροή

 Καρχηδόνα: αντιμετώπιση ενός ισάξιου σε πλούτο και ισχύ αντιπάλου à Καρχηδόνιοι Πόλεμοι à σπουδαιότητα ναυτικής ισχύος à πλήρης έλεγχος της δυτικής Μεσογείου à ικανότητα Ρώμης να διατηρήσει την αφοσίωση των κατακτηθέντων πόλεων

 Επέμβαση στην Ανατολή: ως αντεκδίκηση επιθέσεων ή πρόκλησης άλλων πόλεων ß αδυναμία ελληνικών και μακεδονικών κρατών για έναν αντι-ηγεμονικό συνασπισμό à εξελληνισμός ανώτερων τάξεων και ρωμαϊκής νοοτροπίας

 Διαίρεση κατεκτημένων περιοχών από την Σύγκλητο σε επαρχίες με Ρωμαίο κυβερνήτη και φόρους à ανάπτυξη εμπορίου

 Γερμανικά φύλα εγκαθίστανται στην επικράτεια της Αυτοκρατορίας

 

Ρώμη: Διοίκηση Αυτοκρατορίας (Μέρος Α΄)

 Αδυναμία Συγκλήτου για την διαχείριση της τεράστιας Αυτοκρατορίας αλλά και εσωτερικών αντιδράσεων à Στρατιωτικοί ηγέτες ß εξάρτηση Συγκλήτου

 Δικτάτορας Σύλλας / Πομπήιος / Καίσαρας à οργάνωση στρατού και διαμόρφωση μια σαφέστερης αυτοκρατορικής εξουσίας και διοίκησης / Οκταβιανός (imperator) à αναδιοργάνωση εξαντλημένου ρωμαϊκού κόσμου μετά τους πολέμους – pax romana à αντιπροσώπευση ειρήνης και τάξης / Αδυναμίες διαδοχών για συμφιλίωση

 Αυτοκρατορική δομή Ρώμης (αυτοκρατορικό άκρο φάσματος) à εκτελεστική κυβέρνηση της οποίας επικεφαλής ήταν ο μονάρχης à ανάπτυξη κεντρικής γραφειοκρατίας

 Συνονθύλευμα διαφορετικής διοίκησης: δύο πρώτοι αιώνες à έμμεση διοίκηση και διατήρηση τοπικών αρχών / τοπικές μοναρχίες διοίκησης μεγάλων περιοχών / διατήρηση αυτονομίας ελληνιστικών περιοχών / νέες νομιμοποιήσεις

 

Ρώμη: Διοίκηση Αυτοκρατορίας (Μέρος Β΄)

 Πλεονεκτήματα Αυτοκρατορικής διοίκησης: δίκαιο, νόμισμα, διακίνηση αγαθών, ανάπτυξη βιοτεχνικής παραγωγής και εμπορίου θάλασσας

 Διάδοση και θεσμοποίηση εκπαίδευσης à ελληνικής και λατινικής / βελτίωση επιπέδου ζωής

 Νομιμοποίηση Ρωμαϊκού Imperium ßà ενότητα εμπορίου και μόρφωση, ασφάλεια στην μετακίνηση ανθρώπων à οικουμενικό Imperium

 Ιδιότητα Ρωμαίου Πολίτη à σε ελεύθερους μη Ρωμαίους / αφομοίωση υποτελών λαών

 

Ρώμη: Απειλές και Κατάρρευση

 Δύο μεγάλες απειλές: Αυτοκρατορία Περσών Σασσανιδών και Γερμανικά Φύλα

 Πιέσεις από το εξωτερικό της Αυτοκρατορίας à Αδυναμία Αυτοκράτορα για συνεχή παρουσία σε όλα τα σύνορα

 Αναβίωση σημιτικού αυτοκρατορικού κράτους à Έλευση αραβικού Χαλιφάτου

 Εύθραυστο δυτικό κομμάτι και επικέντρωση αυτοκράτορα στην ανατολή à διάσπαση σε ανατολικό και δυτικό κράτος

 Αίτια πτώσης: παρακμή και κατάπτωση προτύπων – διαφοροποίηση δύο κόσμων και πολιτισμών / επιθυμία απόσχισης και ελευθερίας που οδηγεί στην ευτυχία (αξίωμα δυτικής θεωρίας διεθνών σχέσεων)

 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία της Δύσης à λατινικός κόσμος Μεσογείου / Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία à εξελληνισμένος κόσμος Ανατολής / εμφάνιση χριστιανικής Εκκλησίας με ισχυρή επιρροή και στους δύο κόσμους

 

Βυζάντιο: Χαρακτηριστικά Περιόδου και Αυτοκρατορίας

 Περίοδος: 330 μ.Χ. – 1453 μ.Χ. (περίπου) / Χώρος: Ανατολική Μεσόγειος Θάλασσα / Μεγάλη διάρκεια επιβίωσης

 Μια ελληνόφωνη χριστιανική ορθόδοξη κεντρική περιοχή (άμεση διοίκηση από την Κωνσταντινούπολη) / μια ακαθόριστη περιοχή σε σταδιακά μειωμένους βαθμούς ελέγχου à αφομοίωση και όχι ομοιομορφία κατακτημένων λαών

 Βυζαντινή Οικουμένη (Βυζαντινό Imperium): προσπάθεια διάδοσης της αληθινής πίστης και του πολιτισμού σε όλο τον κόσμο à προαγωγή σχεδίου του Θεού ß ιμπεριαλιστικός και ιεραποστολικός χαρακτήρας βυζαντινής κοινωνίας

 Αυτοκράτορας: νόμιμος ηγεμόνας και μόνος αντιβασιλέας του Θεού επί της γης à κοσμικός μονάρχης και κεφαλή της Ορθόδοξης Εκκλησίας

 Εκπολιτισμός άλλων λαών: σεβασμός / θρησκευτική επιρροή / μεγαλοπρέπεια και πνευματικές αξίες αυτοκρατορίας / ρόλος γυναικών αριστοκρατικών οικογενειών

 

Βυζάντιο: Βασικά Χαρακτηριστικά Βυζαντινής Στρατηγικής

 Πολιτισμικά ανώτερο αλλά ανίσχυρο έναντι των άλλων à ετοιμότητα για άμυνα

 Στρατηγική αμυντική στάση έναντι των αντιπάλων (κυρίως το Ισλάμ) à όχι μόνο στρατιωτικά μέσα αλλά και άλλα à συνδυασμός οικονομικών επιχορηγήσεων, θρησκευτικού και πολιτισμικού προσηλυτισμού, απάτης, στρατιωτικών μέσων

 Προσπάθειες σύναψης συμμαχιών με γειτονικούς λαούς à αντιμετώπιση αντιπάλων: Ισλάμ, Σλάβοι, Λατίνοι, Τούρκοι, Γερμανικά φύλα

 Βυζαντινή διπλωματία: ευελιξία στην διαπραγμάτευση à ενθάρρυνση εξεγέρσεων και επιχορηγήσεις επαναστατών (αποξένωση Σλάβων / προβλήματα στους Λατίνους) à προσπάθειες σωτηρίας της αυτοκρατορίας από εισβολές και καταστροφές

 Βασικές τεχνικές αντιμετώπισης αντιπάλων: αντίληψη περί διπλωματίας (περίπλοκη επιστήμη και υψηλής τεχνικής) / επαρκής πληροφόρηση (υπηρεσία πληροφοριών) à επιστράτευση εμπόρων και εξόριστων ηγετών / μέσο πειθούς το χρήμα (εξαγορά ατόμων με τίτλους και εμβλήματα) à υπογραφή συμφωνίας με δέσμευση ως πελάτες του βασιλέα ß εξαρτημένη σχέση με αυτοκρατορία

 

Ισλαμικό Σύστημα: Γενικά Χαρακτηριστικά

 Περίοδος: 622 μ.Χ. – 1900 μ.Χ. (περίπου) / Χώρος: Μεσόγειος Θάλασσα έως και τις Ινδίες

 Ισλάμ à μια οικουμενική ιεραποστολική θρησκεία χωρίς γεωγραφικούς και εθνικούς διαχωρισμούς

 Αντίληψη Μουσουλμάνων για τον κόσμο: δύο περιοχές à dar al Islam (Οίκος του Ισλάμ) και dar al harb (Οίκος του Πολέμου) / διαίρεση απίστων / ενάρετος πόλεμος οι συγκρούσεις με τις μη μουσουλμανικές δυνάμεις

 Ηγέτης των Πιστών: κοσμικός παρά θρησκευτικός ηγέτης à ο διάδοχος του Μωάμεθ (χαλίφης) à διοίκηση περιοχής ειρήνης και αρμονίας (χαλιφάτο)

 Διαπότιση και διαμόρφωση μιας ολόκληρης κουλτούρας à ενασχόληση με την διοίκηση και την διακυβέρνηση αλλά και με την συμπεριφορά και σωτηρία

n Ισχυρός αντίκτυπος ισλαμικής ιδεολογίας και πεποιθήσεων

 

Ισλαμικό Σύστημα: Άραβες  

 Άραβες: εκπληκτική και γρήγορη εξάπλωση λόγω μιας νέας θρησκείας (Ισλάμ) à Μωάμεθ (στρατιωτικό και θρησκευτικό κίνημα): θρησκευτικός και πολιτικός ηγέτης τεραστίου διαμετρήματος à σύστημα δικαίου και πρακτικής διακυβέρνησης

 Κατάκτηση του πλέον πολιτισμένου κόσμου (με εισβολή ή χωρίς αντιδράσεις) ß υιοθέτηση από Άραβες μεγάλου μέρους του πολιτισμού και ιδιαίτερα τις δεξιότητες και τεχνικές διαχείρισης αυτοκρατοριών à επιτυχημένη μεικτή κουλτούρα και σύστημα διακυβέρνησης à Ανεκτικότητα Αράβων στους κατακτημένους

 Αραβική Αυτοκρατορία à ουσιαστική εξουσία από πρώτους χαλίφηδες à διαίρεση λόγω μεγάλης γεωγραφικής έκτασης à ξεχωριστές διοικήσεις (εικονική υποταγή στον μακρινό χαλίφη) à σχίσμα μεταξύ σουνιτών και σιιτών à διεκδικητές χαλιφάτου

 Άραβες à σύναψη προσωρινών συμφωνιών ανακωχές και συμμαχίες με άπιστους ηγεμόνες / μικρή καθορισμένη χρονική διάρκεια συμφωνιών

 Κώδικες συμπεριφοράς Αράβων για τον πόλεμο: επηρεασμός από την θρησκεία

 

Ισλαμικό Σύστημα: Σχέσεις με Τρίτους 

 Μουσουλμανική κατάκτηση Ινδιών (1200 μ.Χ.) à Επαφή με το μεγάλο και αναπτυγμένο ινδουιστικό πολιτισμό à μουσουλμανικά ινδικά σουλτανάτα και Αυτοκρατορία Μογγόλων à ομόκεντρες περιοχές άμεσης διοίκησης à σημαντική θέση στην διοίκηση από τους Ινδουιστές

 Κατάκτηση Ιβηρικής Χερσονήσου (711 μ.Χ.) à ίδρυση χαλιφάτου της Κόρδοβας / ανωτερότητα μουσουλμανικού πολιτισμό εν σχέσει με τους Βησιγότθους / Στρατιωτικός «εργολάβος»: Σίντ

 Εισροή Τούρκων από την ανατολή (νομαδικοί λαοί) à οργανωτικό ταλέντο, πρωτόγονο σθένος à αναδιοργάνωση συστήματος διακυβέρνησης και εκπαίδευσης

 Ίδρυση αυτοκρατορίας των Μογγόλων από τον Μπάμπερ (στρατιωτική και οργανωτική ιδιοφυία) à εξέλιξη σε Οθωμανική Αυτοκρατορία à επίδραση στο ευρωπαϊκό σύστημα.

 

Ισλαμικό Σύστημα: Ibn Khaldun

 Στοχαστής, επεξεργαστής της φιλοσοφίας της κουλτούρας à μελέτη ανόδου και πτώσης κέντρων εξουσίας à πρωτοποριακή προσπάθεια κατανόησης γενικών νόμων

 Εξάπλωση εξουσίας και κυριαρχίας από τα καθυστερημένα στα πιο ανεπτυγμένα  κέντρα (σύνηθες μοντέλο ιστορίας): στρατιωτικές ικανότητες ανθεκτικοί με τις κακουχίες, αφοσίωση στη Φυλή

 Αναγκαία η ενοποιητική δύναμη της θρησκείας à η θρησκεία είναι κοινωνική δύναμη που διαμορφώνει το δίκαιο και τα έθιμα

 Μη εθνικός προσδιορισμός μίας πολιτισμικής περιοχής αλλά αποτέλεσμα εγκαθίδρυσης μίας ισχυρής αυτοκρατορικής εξουσίας

 

Αρχαία Συστήματα Κρατών - Συμπεράσματα: Κανόνες και Κουλτούρα  

 Πολλοί τρόποι διαχείρισης των σχέσεων μεταξύ διαφορετικών κοινοτήτων à ανάπτυξη συνόλου κανόνων και συμβάσεων για την ρύθμιση των σχέσεων τους

 Κοινή πολιτιστική μήτρα à ενοποίηση αρχαίων συστημάτων;

 Ηγετικά κράτη: άσκηση ηγεμονικού ελέγχου σε μια συνδεδεμένη ομάδα κοινοτήτων à Κώδικές συμπεριφοράς και συγκεκριμένες συμφωνίες βασισμένες στη σκοπιμότητα και το αμοιβαίο συμφέρον

 Κουλτούρα: σύνολο κοινών υποθέσεων σχετικά με τις μεταξύ των κοινοτήτων σχέσεις à σημαντικά ενοποιημένα συστήματα (ινδικό, ελληνικό, κινέζικο) à συμβολή στο προσδιορισμό των διακριτών τύπων και θεσμών των κοινοτήτων

 

Αρχαία Συστήματα Κρατών - Συμπεράσματα: Θέσεις των Συστημάτων κατά Μήκος του Φάσματος  

 Δυσκολία σταθεροποίησης στα άκρα του φάσματος à μία ελκτική δύναμη (εξαναγκασμός) που ωθεί το εκκρεμές προς το κέντρο ß πιέσεις συστήματος

 Άκρο ανεξαρτησιών à συνασπισμοί ή συμμαχίες à σημαντικός βαθμός τάξης

 Ηγεμονία à φυσική ροπή από μια ηγεμονική δύναμη σε ένα κοινό πολιτισμικά σύστημα (δύναμη όπλων, νομιμοποίηση) à ισχυρός βαθμός ενοποίησης

 Διάκριση ηγεμονίας με κυριαρχία à σαφής στη θεωρία αλλά ασαφή στην πράξη à αναγκαιότητα για τα ηγεμονικά κράτη να παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων κρατών à περιοχή επικυριαρχίας

 Αυτοκρατορίες à άφηναν άθικτες τις τοπικές νομιμοποιήσεις, τα ήθη και τα έθιμα à τους ενδιάφερε μόνο η συμμόρφωση με τις απαιτήσεις τους à αποδοχή από τις «αυτόνομες κοινότητες»

 

Αρχαία Συστήματα Κρατών - Συμπεράσματα: Δομή Αυτοκρατορικών Συστημάτων

 Διοικητική ανομοιογένεια αυτοκρατορικών συστημάτων à ακτινωτή παρά εδαφική διακυβέρνηση (ομόκεντροι κύκλοι): α) ένας άμεσα διοικούμενος πυρήνας, β) μια ακαθόριστη περιοχή κυριαρχίας, γ) μια περιοχή ηγεμονίας, δ) εκτός αυτοκρατορικής δομής

 Προσπάθειες ισχυροποίησης ελέγχου και εξουσίας (οι μορφές εξουσίας τείνουν να καθίστανται όσο πιο απόλυτες μπορούν) Vs επίδειξη μεγάλης αυτοσυγκράτησης αναφορικά με τις παραδοσιακές νομιμοποιήσεις

 Αυτοκρατορικό σύστημα: ένα υπερεθνικό σύστημα πολιτικού ελέγχου με ακτινωτή επιρροή από το κέντρο πόλης-κράτους.

 

Αρχαία Συστήματα Κρατών - Συμπεράσματα: Περιφέρεια και Κέντρο

 Αμφίδρομη επιρροή κέντρου και περιφέρειας / αναγκαιότητα ακριτικών κοινοτήτων να αναπτύσσουν ισχυρότερη διακυβέρνηση

 Συνέχεια αυτοκρατορικής διοίκησης à αυτοκρατορικά ακριτικά κράτη: μετατόπιση οργάνωσης συστήματος μακριά από το άκρο του φάσματος

 Αλληλεπιδράσεις μεταξύ κατακτητών και κατακτημένων à η συνένωση διασφάλιζε την τάξη και προήγαγε την οικονομική ευμάρεια προς όφελος όλων

 

Αρχαία Συστήματα Κρατών - Συμπεράσματα: Νομιμοποίηση και προσαρμοστικότητα

 Βαθμός ενοποίησης συστήματος à σχέσεις μεταξύ των συστατικών οντοτήτων του

 Παράδοση και παρελθούσα εμπειρία / πρακτική και εμπειρικό αποτέλεσμα ß νομιμοποίηση από τον χρόνο και την πρακτική à αναγκαιότητα νομιμοποίησης για την διαχείριση ενός συστήματος

 Παράγοντες σταθερότητας: α) ισορροπία υλικού πλεονεκτήματος (Sein) β) σημείο μεγαλύτερης νομιμοποίησης (Sollen) γ) ελκτική δύναμη

 

Μεσαιωνική Ευρώπη: Φύση και Χαρακτηριστικά Κοινωνίας

 Περίοδος: 476 μ.Χ. – 1300 μ.Χ. (περίπου) / Χώρος: Κεντρική Ευρώπη

 Κοινωνία μεσαιωνικής Ευρώπης: Βάση του σύγχρονου ευρωπαϊκού συστήματος και της διεθνούς κοινωνίας / πολύ διαφορετική από τους αρχαίους πολιτισμούς / αξιοσημείωτη και δημιουργική περίοδος για την παγκόσμια ιστορία

 Πτώση Ρώμης αλλά διατήρηση μέρους του ρωμαϊκού πολιτισμού (παραλλαγές λατινικής γλώσσας) / Δημιουργία πολλών βασιλείων από βαρβαρικούς λαούς / Σαρακηνοί καταλαμβάνουν την ανατολική Μεσόγειο / Εμφάνιση Σκανδιναβών και Ούννων / Αιώνες αταξίας και δραματικής πτώσης βιοτικού επίπεδου

 Ίδρυση Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Καρλομάγνος με βοήθεια Εκκλησίας)

 Διοικητικός μηχανισμός Καθολικής εκκλησίας à χριστιανικός πληθυσμός (καθολικισμός) à ενιαία κοινωνία (Χριστιανοσύνη)

 Τέσσερεις μεγάλες τάξεις: αριστοκρατία (έφεραν όπλα) / κλήρος (στρατολόγηση από όλες τις τάξεις, «κανονικό σύστημα», επηρέαζε την συμπεριφορά της κοσμικής κυβέρνησης, διοικητικό έργο, κοινωνικές υπηρεσίες) / αστοί (βιοτέχνες και έμποροι) /  αγρότες (καλλιέργεια γης, δυνατότητα ανέλιξης)

 Αύξηση πληθυσμού / ανάπτυξη μεταλλουργίας, ναυτικής τέχνης και τέχνης πολέμου / εξελίξεις στο τομέα του πολιτισμού, της διακυβέρνησης, των κοινωνικών υπηρεσιών

 

Μεσαιωνική Ευρώπη: Εθνικότητα και Κρατική Οντότητα

 Μισό της δυτική Ευρώπη: γαλλική γλώσσα και γοτθική αρχιτεκτονική à διακυβέρνηση: αποτελεσματική βασιλική εξουσία (νόμιμο δικαίωμα) à υπερκέραση σπουδαίων υποτελών και Πάπα / Εμβρυακά κράτη στη δύση: διοικητικές περιοχές βασιλικής επικράτειας ß πίστη κατοίκων στο στέμμα

 Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία: Γερμανία και Ιταλία à προσπάθεια Πάπα να επιβληθεί στην εγκόσμια εξουσία του Αυτοκράτορα / επιθυμία ανθρώπων για ανεξάρτητη «εκτελεστική και δικαστική εξουσία» à διαχωρισμός εκκλησίας και κράτους

 Αμφίβολο το αίσθημα του έθνους: μεγάλες βασιλικές οικογένειες à μη περιορισμός σε ένα έθνος ή εδαφική επικράτεια / μεγάλες οικογένειες à δέσιμο με τα φέουδα / αγρότες και δουλοπάροικοι à δέσιμο με την γη

 

Μεσαιωνική Ευρώπη: Πόλεμος και Δικαιοσύνη

 Κατακερματισμένη (φεουδαρχική) εξουσία à διάχυτη η τοπική βία / αναγκαιότητα ο πόλεμος για την υπεράσπιση της Χριστιανοσύνης από τους επιδρομείς / αντίληψη για τον άδικο πόλεμο / εσφαλμένος ο πόλεμος μεταξύ των χριστιανών

 Ιερός Πόλεμος εναντίων των απίστων (σταυροφορίες) à διαφορετικός από τον πόλεμο μεταξύ των χριστιανών (Άγιος Θωμάς ο Ακινάτης) à προσεκτική αιτιολόγηση (συνήθως νομική) πολέμου à επιθυμία επίτευξης ειρήνης τάξης και ασφάλειας

 Δικαιοσύνη: διασφάλιση για τον καθένα αυτού που δικαιωματικά και νόμιμα ήταν δικό του à νομιμοποίηση πολέμου à ενίσχυση ασφάλειας και νόμιμης ιδιοκτησίας

 Δύο τρόποι επίλυσης διαφορών με επίδραση στην σημερινή διεθνή κοινωνία à α) δίκη και ετυμηγορία από τους ομοίους, β) μονομαχία και επικράτηση δίκαιου σκοπού 

 

Μεσαιωνική Ευρώπη: Επέκταση Ευρώπης

 Μεταφορά του ευρωπαϊκού πολιτισμού σε ολόκληρο τον κόσμο / ευρωπαϊκή ισχύς και επιρροή à κυριαρχία στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου / χαρακτηριστικά επέκτασης: θρησκευτική έμπνευση / επιτακτική ανάγκη για γη και πλούτο

 Έως 1000 μ. Χ. Σκανδιναβία, Πολωνία, Ουγγαρία στους κόλπους του Λατινικού Χριστιανικού Πολιτισμού

 Επέκταση προς τρεις κατευθύνσεις: α) εκδίωξη Σαρακηνών και Μαυριτανών από Ιταλία και Ισπανία (επηρεασμός από ισλαμικό πολιτισμό) β) ανάκτηση των Αγίων Τόπων (υπερπόντιες αποικίες και ανάπτυξη εμπορίου) γ) ανατολικά προς τις βάρβαρες και ειδωλολατρικές χώρες της βαλτικής

 Ιδιαίτερη Μεσαιωνική Κληρονομία: διαχείριση στενά εμπλεκομένων κοινοτήτων / επηρεασμός της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας διεθνούς κοινωνίας

 

Η Αναγέννηση στην Ιταλία: Γενικά Χαρακτηριστικά

 Χρόνος: 15ος αιώνας μ. Χ. (περίπου) / Αναγέννηση: ιταλικό φαινόμενο (ανεπηρέαστη η ιταλική χερσόνησος) / σημαντική για την εξέλιξη της έννοιας του κράτους / φυγή Βυζαντινών στην Ιταλία λόγω της πτώσης à αναβίωση κλασικής ελληνικής παιδείας à ανάπτυξη παιδείας και τεχνών

 Ανακαλύψεις νέων κόσμων και θαλασσών à τεράστιες συνέπειες μεταξύ των σχέσεων των κοινοτήτων της Ευρώπης

 Ουμανισμός: επικέντρωση της προσοχής στον άνθρωπο και τα επιτεύγματά του à κλασική εμπειρία και φιλελεύθερο πνεύμα συστηματικής έρευνας à απαλλαγή από τον χριστιανισμό à ομορφιά και αλήθεια à ρεαλισμός στον πόλεμο και την άσκηση πολιτικής

 Πνεύμα της Αναγέννησης μόνο σε μια μικρή μορφωμένη ελίτ à μια νέα τάξη ανθρώπων με διαφορετικές αξίες από τον υπόλοιπο λαό

 

Η Αναγέννηση στην Ιταλία: Ιταλικά Κράτη

Συνονθύλευμα πόλεων και ηγεμονιών με πέντε κύριες δυνάμεις

Φλωρεντία: οικογένεια Μεδίκων à τραπεζίτες και προστάτες των τεχνών

Ρώμη: η πιο σημαντική από πολιτική άποψη à αναγνωρισμένη εξουσία παπικής διακυβέρνησης à Επίσκοποι Ηγεμόνες: Αλέξανδρος και Καίσαρας Βοργίας (Ηγεμόνας Μακιαβέλι)

Βενετία: άνθιση εμπορίου, ναυτιλίας, ζωγραφικής, μουσικής / επέκταση στην ηπειρωτική χώρα / Διοίκηση: δόγης (ηγεμόνας) και διευθυντήριο ή επιτροπή της αριστοκρατίας των εμπόρων (Μεγάλο Συμβούλιο) à σεβασμός νόμων

Μιλάνο: εύφορη πεδιάδα και πλούσια περιοχή / σύγκρουση με Βενετούς

Νάπολη: φεουδαρχικό βασίλειο με αμφισβητούμενη νομιμοποίηση

 

Η Αναγέννηση στην Ιταλία: το stato

 Μεγάλη συγκέντρωση ισχύος στα χέρια των ηγεμόνων à δεξιότητα και ευφυΐα αλλά παράνομη κατοχή εξουσίας /

 Ισχύς Ηγεμόνων à ασυγκάλυπτη εξουσία (de facto απόκτηση) à stato (μια θέση ή κατάσταση) à νομιμοποίηση άσκησης εξουσίας (de jure)

 Μακιαβέλι (Ηγεμόνας) à ψυχρή εξέταση της πολιτικής à αυταρχικό stato à αύξηση ισχύος στο εσωτερικό και επέκταση εις βάρος των γειτόνων

 

Η Αναγέννηση στην Ιταλία: Μισθοφορικά Στρατεύματα και Διπλωματία

 Πόλεμος για υλικά πλεονεκτήματα à αναγκαιότητα χρημάτων για τους βασιλιάδες αλλά και για στρατιωτικούς εργολάβους à πόλεμος ως επίδειξη δύναμης

 Ιταλικές πόλεις à πρόσληψη μισθοφορικών στρατευμάτων (ένοπλες δυνάμεις) à αύξηση ασφάλειας και ισχύος μέσω της εδαφικής επέκτασης

 Μόνιμες διπλωματικές αποστολές (μόνιμοι αντιπρόσωποι) à Ανάπτυξη διπλωματικού διαλόγου à ενοποιητικός μηχανισμός ευρωπαϊκού συστήματος

 Σταθερή ροή αξιόπιστων στρατηγικών και οικονομικών πληροφοριών / Πάπες à κληρικούς απεσταλμένους / αναφορές διευθυντών ξένων παραρτημάτων επιχειρήσεων à ταπεινής καταγωγής πράκτορες / αποστολή μιας μεγάλης  προσωπικότητας (έφιππες πομπές ευγενών )

 

Η Αναγέννηση στην Ιταλία: Ισορροπία της Ισχύος

 Επιθυμία ηγεμόνων για ενίσχυση εσωτερικής και εξωτερικής ισχύος à αμοιβαία καχυποψία και προφύλαξη από απειλές à ισορροπία της ισχύος à μια διαρκώς μεταβαλλόμενη ισορροπία ß η πρακτική προηγήθηκε της θεωρίας

 Σφόρτζα (Μιλάνο) και Λορέντζο Μεδίκων (Φλωρεντία) à εναντίον επιτυχημένης Βενετίας ß καταστροφή Βενετίας à απειλή Πάπα ή Αυτοκράτορα à πίστη όλων για συνετή διασφάλιση ότι κανένας δεν θα γινόταν υπερβολικά ισχυρός

 Συμβολή Ιταλικής αναγέννησης à εδαφική συγκέντρωση ανεξάρτητης ισχύος («stato ενός ηγεμόνα») à στρατηγική με βάση του τι είναι σκόπιμο à δύναμη ως τεχνική του stato à η οικονομική ισχύς μεταφράζεται σε στρατιωτική ισχύ

 

Η Αναγέννηση στην Ευρώπη: Γενικά Χαρακτηριστικά

 Χρόνος: 14ος – 16ος αιώνας μ. Χ. (περίπου) / Χώρος: Δυτική Ευρώπη

 Οριζόντια Οργάνωση και διατήρηση ενότητας λόγω της οικουμενικής εκκλησίας

 Δυτικό μισό της χριστιανοσύνης à ανεξάρτητα βασίλεια των βασιλιάδων  με αδύναμες κεντρικές κυβερνήσεις (από την Ιβηρία μέσω Αγγλίας και Γαλλίας μέχρι και την Σκανδιναβία) / Ανατολικό μισό της Χριστιανοσύνης à (από την Βόρεια Θάλασσα και την Βαλτική έως την Σικελία)

 Ισχυρή επίδραση ιταλικής Αναγέννησης (τέχνες, επιστήμες, παιδεία) à έννοια μιας οργανωμένης Ευρώπης ως σύστημα κυρίαρχων και ανεξαρτήτων κρατών à μετακίνηση συστήματος προς το άκρο των πολλαπλών ανεξαρτησιών του φάσματος

Δυτικοί βασιλιάδες (νομιμοποίηση χωρίς ουσιαστική ισχύ) à συνειδητοποίηση σπουδαιότητας του stato και της μεγαλύτερης ισχύος

 Ηγεμονική αντίληψη για κάθετη διαίρεση της Ευρώπης σε εδαφικά statos à σημαντική καμπή για την εξέλιξη του ευρωπαϊκούς συστήματος κρατών à σταδιακή διεργασία που ξεκινά με τον ανταγωνισμό των statos

 

Η Αναγέννηση στην Ευρώπη: Βασίλεια Δυτικής Ευρώπης

 Λουδοβίκος ΙΑ΄ της Γαλλίας (βασιλιάς του μεγαλύτερου και πλουσιότερου βασιλείου στη Δύση) ß διδάχτηκε του ιταλικούς τρόπους πολιτικής (Machiavelli) à ενίσχυση και ισχυροποίηση à αντι-ηγεμονικός συνασπισμός (Αγία Λίγκα: Ισπανία και Αψβούργοι) à για πρώτη φορά ενιαίο σύστημα stato στην Ευρώπη με συνεργασία των statos για την συγκράτηση του Γάλλου μονάρχη

 Φερδινάνδος και Ισαβέλλα (ενωμένο βασίλειο της Ισπανίας) ß συνδυασμός πονηριά εξωτερικής πολιτικής και ευσέβειας ηθικών αξιών

 Ερρίκος Τυδόρ (Μονάρχης Αγγλίας)

 Γερμανία à δεν υπήρχαν ανεξάρτητοι βασιλείς (ανεπάρκεια αυτοκρατορικού μηχανισμού διακυβέρνησης) ß αυτόνομοι φεουδαρχικοί άρχοντες (ηγεμόνες-εκλέκτορες) à προσπάθεια ισχυρών και πλούσιων Γερμανών να εδραιώσουν μία ενιαία εξουσία

 Μαξιμιλιανός των Αψβούργων (φιλόδοξος και ικανός ηγεμόνας) à προσπάθεια ενίσχυσης και ισχυροποίησης του stato μέσω των γάμων à ß αντι-ηγεμονισμός αντίπαλων ηγεμονικών οικογενειών à αποτυχία ένωσης αυτοκρατορίας σε ένα γερμανικό έθνος à η δύναμη ενός ενωμένου γερμανικό stato θα του χάριζε μια ηγεμονική θέση στην Χριστιανοσύνη ß πολιτική διαίρεσης από την Γαλλία

 

Αψβούργοι: Μεταρρύθμιση και Επιδράσεις στο Ευρωπαϊκό Σύστημα

 Χρονική Περίοδος: 16ος αιώνας μ.Χ.

 Εξάρθρωση οριζόντιας δομής του Μεσαίωνα: αίτια à Μεταρρύθμιση, θρησκευτική αναταραχή, προσπάθεια εγκαθίδρυσης ηγεμονίας από Αψβούργους

 «Μεταρρύθμιση»: έκρηξη ευρωπαϊκού πνεύματος à αρχικά θρησκευτική ως προς τους στόχους à περιέπλεξε πρακτικές άσκησης πολιτικής à παρατεταμένες αναταραχές με θρησκευτικούς και εμφυλίους πολέμους à μετανάστευση κοινοτήτων

 Θρησκευτική Μεταρρύθμιση à δύο μέρη: α) μετριοπαθής μεταρρύθμιση (Λούθηρος) και ρήξη με τον παπισμό (απήχηση στους Γερμανούς και Σκανδιναβούς), β) Ριζοσπαστική μεταρρύθμιση (Καλβίνος) και πλήρης απόρριψη παπισμού και ιεραρχικής δομής εκκλησίας (απήχηση στις γαλλόφωνες περιοχές, Κάτω Χώρες, Μεγάλη Βρετανία)

 Προτεστάντες: Βίβλος à κανόνες και παραδείγματα ως κοινωνικά διδάγματα à επιρροή στον τρόπο άσκησης πολιτικής à δέσμευση σε μια διασπασμένη Ευρώπη πλήρως ανεξαρτήτων κρατών

n Καθολική Αντιμεταρρύθμιση: αποτυχία αποκατάστασης μεσαιωνικής ενότητας Χριστιανοσύνης à πίστη στο αυτοκρατορικό όραμα και πολιτικό ιδανικό μιας ενωμένης Χριστιανοσύνης (Αψβούργοι)

 

Αψβούργοι: Αντίδραση Ευρωπαίων Ηγεμόνων

Πληθώρα στάσεων και συγκρούσεων μεταξύ υπηκόων και ηγεμόνων της Ευρώπης à διάσπαση ενότητας Χριστιανοσύνης και ενίσχυση ισχύος των ηγεμόνων à διάσπαση Ευρώπης σε δύο στρατόπεδα (Αντιμεταρρυθμιστές/Καθολικισμός Vs Μεταρρυθμιστές/Προτεσταντισμός) à δύο στρατηγικές επιλογές στο νέο σύστημα κρατών à συνεργασία ή αντι-ηγεμονική εναντίωση στους Αψβούργους

 Ισπανία: δημιουργία νέου «εθνικού» κράτους από καθολικούς βασιλιάδες και ταύτιση με την Καθολική Εκκλησία à επιβεβλημένη ομοιομορφία λόγω μουσουλμάνων à διατήρηση ειρήνης και αποτροπή υλικών καταστροφών

 Αγγλία: υιοθέτηση προτεσταντισμού από τις τάξεις των εμπόρων, αστών, και κατώτερης αριστοκρατίας à πίστη όμως στη μοναρχία για την μετατροπή του φεουδαρχικού κράτους σε εθνικό à Αγγλική Εκκλησία (πολιτικός συμβιβασμός) à διατήρηση ειρήνης / αποφυγή δέσμευσης σε μία από τις δύο παρατάξεις

 Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (Γερμανία): αυτοκρατορικό δομή με ένα πλήθος αυτόνομων ηγεμονιών à εναντίωση ηγεμονικών statos στην αυτοκρατορική εξουσία (επίδραση λουθηρανισμού και πολιτικής της ισχύος) à μετά από παρατεταμένους πολέμους μια διαρκής ειρήνη (Συνθήκη του Άουγκσμπουργκ) à οι ηγεμόνες επιλέγουν το θρησκευτικό δόγμα à μετακινήσεις πληθυσμών à εδραίωση ξεχωριστών κρατών και αποκρυστάλλωση αυτοκρατορίας à ειρήνη εξήντα ετών

 Κάτω Χώρες: πλούσιες και προηγμένες επαρχίες à α) βόρειες: επικράτηση καλβινισμού και απόσχιση, β) νότιες: καθολικισμός και πίστη στην  αυτοκρατορία

 Γαλλία: οργάνωση σε stato αλλά διάσπαση à α) το στέμμα και η πλειονότητα του λαού καθολικοί, β) ευγενείς που υποστήριζαν την ανεξαρτησία καλβινιστές (Ουγενότοι) à εσωτερικές διαμάχες με τελικό συμβιβασμό / συμμαχία Γάλλου Βασιλιά (Ερρίκος) με τους Αψβούργους για μια κοινή κυριαρχία

 Υπερίσχυε η σκοπιμότητα στην επιλογή στρατηγικής, επηρεασμένη από την αναγεννησιακή αντίληψη περί ragione di stato

 

Αψβούργοι: Σχέσεις με Οθωμανική Αυτοκρατορία

 Τεχνολογικά προηγμένη και στρατιωτικά επιτυχημένη μεγάλη δύναμη à οι Αψβούργοι αποτελούν εμπόδιο για την επέκταση της à α) συνεργασία με Γάλλους για εξυπηρέτηση συμφερόντων, β) υποκίνηση ταραχών στην χριστιανική Ευρώπη à επίτευξη στόχου πολλαπλών και αντιμαχόμενων ανεξαρτησιών

 Σημαντικό κομμάτι ευρωπαϊκού συστήματος αλλά πολύ διαφορετική από την χριστιανική οικογένεια κρατών / επέκταση και προς άλλες κατευθύνσεις (Πέρσες)

 

Αψβούργοι: Προσπάθεια Επιβολής Ηγεμονίας

 Συνθήκες που συνηγορούσαν: α) ιταλικές ιδέες αναγεννησιακού τύπου άσκησης πολιτικής à Μεταρρύθμιση και ενίσχυση εθνικής συνείδησης ß γενίκευση φόβου από την αναρχία και από Τούρκους à ανάγκη για ειρήνη και τάξη, β) διάχυτη η ισχύς στο μεγαλύτερο μέρος της χριστιανικής Ευρώπης à γεωγραφικός διαχωρισμός εδαφών επιρροής à ανάγκη διαμόρφωσης πολιτικής για όλη την Ευρώπη

 Πλεονέκτημα à όραμα Αυτοκρατόρων (Κάρολος Ε΄ - Φίλλιπος Β΄) για ευημερία σε όλη την Ευρώπη / Επιθυμία αποκατάστασης ενότητας Χριστιανοσύνης και υπεράσπισή της από το Ισλάμ à συντηρητική λύση

 Κάρολος à διατήρηση άλλων ηγεμόνων στις θέσεις τους και συνύπαρξη à συγκέντρωση νόμιμης δύναμης και αναγνώριση υπεροχής à αποτυχία εγκαθίδρυσης μιας νόμιμης και αποδεκτής ηγεμονίας à λόγω μη συμπερίληψης των προτεσταντών

 Συνέπειες επίτευξης σκοπού Αψβούργων: ένα επικυρίαρχο ευρωπαϊκό σύστημα με πολλαπλές ανεξαρτησίες à περιορισμός ευρωπαϊκού ανταγωνισμού κρατών λόγω διαφορετικότητας à περιορισμός δημιουργικότητας

 Γαλλία και στόχος Αψβούργων à πολιτική συνεργασίας ή πολιτική εναντίωσης à υποκινητής-ηγέτης ενός χαλαρού αντι-ηγεμονισμού αφοσιωμένου στην διαφοροποίηση

 

Αντι-ηγεμονική Κοινοπολιτεία Κρατών: Γαλλία και Αντι-ηγεμονισμός

 Χρονική Περίοδος: 17ος αιώνας à πραγματική εγκαθίδρυση νόμιμων ανεξαρτήτων κρατών ß αποτέλεσμα της πάλης μεταξύ ηγεμονικών και αντι-ηγεμονικών δυνάμεων

 Γαλλία (Ρισελιέ / Πολιτική Διαθήκη): στο εσωτερικό, στόχος η πολιτική εδραίωση της βασιλικής εξουσίας («raison d’ etat») à απαραίτητος ο συνδυασμός συγκέντρωσης ισχύος (stato) και αναγνωρισμένης εξουσίας νόμιμου βασιλιά à βασισμένο σε αρχές (δικαίωμα και σκοπός κράτους)

 Ηγεσία του αντι-ηγεμονικού συνασπισμού à νέο μεγάλο σχέδιο για ευημερία του βασιλείου (αποτελμάτωση παρακμής) à εξάλειψη απειλής Αψβούργων ß αδύναμο εν σχέση με την ισχύ των αντιπάλων à αναγκαιότητα ύπαρξης σκοπιμότητας

 Δημιουργία αντι-ηγεμονικού συνασπισμού: με υπομονετικές διαπραγματεύσεις και πειθώ / καλά ενημερωμένη και αποτελεσματική διπλωματική υπηρεσία / παροχή επιχορηγήσεων και οικονομική υποστήριξη / γαλλικά στρατεύματα και μισθοφόροι

 Ουγενότοι à συμμαχία με προτεστάντες (ιδεολογία) ß υπερίσχυση raison d’ etat

 Αντι-ηγεμονικός συνασπισμός: συμφέροντα κρατών / Τριακονταετής Πόλεμος à αποτροπή ηγεμονίας Αψβούργων αλλά συγκέντρωση γαλλικής ισχύος

 Ισπανία: αποτυχία εξυπηρέτησης εθνικού συμφέροντος / Κράτη Βαλτικής (δυο αντιμαχόμενα βασίλεια): Σουηδία: συνεργασία με Γάλλους, σουηδικά στρατεύματα και διπλωματία στον πόλεμο Πολωνίας- Λιθουανίας: εξευρωπαϊσμός Ρωσίας.

 

Αντι-ηγεμονική Κοινοπολιτεία Κρατών: η Νέα Τάξη μετά την Βεστφαλία

 Συνθήκη της Βεστφαλίας (1648) à διαπραγματεύσεις και λήξη πολέμου à πρώτο γενικό συνέδριο όλων των ευρωπαϊκών δυνάμεων à καταγραφή επιτευγμάτων νικητών à νομιμοποίηση μιας κοινοπολιτείας κυρίαρχων κρατών à θρίαμβος stato à κανόνες και πολιτικές αρχές νέας τάξης (επηρέασαν μεταγενέστερες συμφωνίες)

 Αδυναμία εγκαθίδρυσης μιας ισορροπίας ισχύος à μια ιεραρχία συγκροτημένων κρατών με τρεις κατηγορίες à α) οικουμενικής αναγνώρισης ανεξάρτητα ηγεμονικά κράτη (Αυτοκράτορας, βασιλείς Γαλλίας και Ισπανίας), β) ανεξάρτητα στην πράξη κράτη αλλά όχι με νομική αναγνώριση (κοσμικοί ηγεμόνες αυτοκρατορίας, γ) εξαρτημένα κράτη με δικούς τους νόμους και θεσμούς (νότιες Κάτω Χώρες, διάφορα κράτη στην Ιταλία και Βαλτική)

 Ανομοιογένεια στην ισχύ των ανεξαρτήτων κρατών και στην νομική αναγνώριση à αλλά για το εσωτερικό κάθε κράτους αποφάσιζε η κυβέρνησης του à εθνική κυριαρχία à απόρριψη οικουμενικής εξουσίας / απουσία Οθωμανών από Συνθήκη

 Μη δέσμευση ηγεμόνων από οικουμενικούς νόμους / μια νέα έννοια περί διεθνούς δικαίου (κανόνες για την ρύθμιση των σχέσεων των ηγεμόνων) à έργο κωδικοποίησης από νομικούς και διπλωμάτες à Γκρότιους: υπέρ της τάξης και όχι της μακιαβελικής αναρχίας (κανόνες αποδεκτοί από τον Θεό και τους ηγεμόνες)

 

Αντι-ηγεμονική Κοινοπολιτεία Κρατών: Ηγεμονία Λουδοβίκου

 Λουδοβίκος ΙΔ΄ της Γαλλίας (1661-1714) à προσπάθεια επιβολής ηγεμονίας στην Ευρώπη μετά την Συνθήκη à εκπλήρωση φιλοδοξίας με τις στρατηγικές: των γάμων, των οικονομικών επιχορηγήσεων και της δωροδοκίας, της επέκτασης της ηγεμονίας του, την σύναψη συμμαχιών, την οργάνωση στρατού και οικονομίας, την χρήση του διπλωματικού μηχανισμού αλλά και του εκφοβισμού και πολέμου

 Ενδυνάμωση Γαλλίας à ισχυρό, πολυάριθμο και καλύτερα διοικούμενο βασίλειο σε συνδυασμό με την αποδυνάμωση των αντιπάλων της / λιγότερο καταπιεστική η γαλλική τάξη πραγμάτων / γαλλικές ιδέες και γλώσσα ως ευρωπαϊκό πρότυπο

 Δημιουργία αντι-ηγεμονικού συνασπισμού (ισχυρή προσήλωση στις πολλαπλές ανεξαρτησίες) ß οικονομική ισχύς Κάτω Χωρών και συμμαχία με τους ηττημένους Αψβούργους αλλά και με την Αγγλία (δύο προτεσταντικές ναυτικές δυνάμεις)  à Νέα δομή και χαρακτήρας συμμαχιών

 Περιορισμός Λουδοβίκου για ηγεμονία μετά από μια παρατεταμένη σύρραξη à διαφωνία Μεγ. Βρετανίας για την πλήρη καταστροφή της Γαλλίας à καλύτερη η ισορροπία ισχύος παρά η ηγεμονία

 Ανάπτυξη δυο νέων οικονομικών και ναυτικών δυνάμεων (Αγγλία και Ολλανδία) à επέκταση και υπερπόντιος αποικισμός

 

Αντι-ηγεμονική Κοινοπολιτεία Κρατών: Κρατική Οντότητα και Εθνικότητα

 Δυτική και Βόρεια Ευρώπη: Οργάνωση κρατών από κυρίαρχους ηγεμόνες / υπήκοοι: εσωτερικά δικαιώματα αλλά όχι στις εξωτερικές σχέσεις à υπόθεση του ηγεμόνα à διασφάλιση ασφάλειας κράτους à κράτος Λεβιάθαν (Hobbes)

 Ευρωπαϊκοί πληθυσμοί à ανάπτυξη πρωταρχικής πίστης στο κράτος à νέο νόημα στην ιδέα του έθνους à αποκρυστάλλωση νέων εθνών γύρω από δυναστεία και των εδαφών της / μεσαίες τάξεις υπέρ του έθνους κράτους

 Κεντρική Ευρώπη: ενίσχυση γλωσσολογικής εθνικής συνείδησης / σχηματισμός πολιτικών μονάδων από την ανάπτυξη του stato à διαφοροποίηση όμως κράτους και έθνους (μέχρι 19ο αιώνα) à Όξυνση διαφορών μεταξύ Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης λόγω της αντίθεσης στον σχηματισμό των εθνικών κρατών

 

Αντι-ηγεμονική Κοινοπολιτεία Κρατών: Συμπεράσματα

 Σημαντικός ο ρόλος των περιφερειακών κρατών (βοήθεια Αψβούργων) à α) Ισπανία: άντληση σημαντικής ισχύος, πλούτου και εμπειριών από τις αποικίες, β) κτήσεις Αψβούργων στο Δούναβη: φράγμα προστασίας Ευρώπης από Οθωμανούς

 Αδυναμία εγκαθίδρυσης αυτοκρατορίας Αψβούργων: α) πολύ ισχυρές οθωμανικές πιέσεις στα νώτα τους, β) άντληση ανθρωπίνου δυναμικού και πόρων για τον αποικισμό, γ) μεγάλη και ανθεκτική δύναμη Γαλλίας

 Αντι-ηγεμονικός συνασπισμός à de facto ισότητα κρατών / νέες μορφές διεθνών νομικών κανόνων / ανεξάρτητη κυριαρχία των ηγεμόνων με νομιμοποίηση της πρακτικής από την Συνθήκη της Βεστφαλίας / συμμετοχή όλων στο διάλογο / ανεξαρτησία πλήθος μικρών κρατών

 Πάγια ύπαρξη ηγεμονικών πρακτικών στο ευρωπαϊκό σύστημα κρατών à ο επικεφαλής του αντι-ηγεμονισμού επιδιώκει την ηγεμονία

 

Λογική και Ισορροπία: Γενικά Χαρακτηριστικά

 Χρονική Περίοδος: 18ος αιώνας à Συμφωνία Ουτρέχτης έως Γαλλική Επανάσταση

 Περίοδος Τάξης και προόδου για την Ευρώπη à μια διεθνής κοινωνία κρατών με κανόνες και θεσμούς που αποδέχονταν τα μέλη της

 Προώθηση αντι-ηγεμονικών υποθέσεων à θετική έννοια μιας συνεχούς μεταβλητής κατάστασης της ισορροπίας της ισχύος (από το ιταλικό σύστημα επέκταση σε όλη την Ευρώπη) à κατέστη εφικτή πρακτική από τους πολιτικούς

 Πολυμερής ισορροπία ισχύος με πέντε μεγάλες δυνάμεις (Γαλλία, Αυστρία, Μεγ. Βρετανία, Πρωσία και Ρωσία) και ένα πλήθος δυνάμεων δευτερευούσης σημασίας

 Έντονη η έννοια της λογικής à στα δημόσια πράγματα και εξωτερικές υποθέσεις à ένα ισχυρό κράτος που παρέχει ασφάλεια έναντι της βίας

 Ευρωπαίοι πολιτικοί αντιλαμβάνονταν την βασική θέση της ισχύος (μετρίσιμο μέγεθος) στις εσωτερικές και εξωτερικές υποθέσεις à  παρεμπόδιση της συσσώρευσης ισχύος από ένα ηγεμόνα à διατήρηση ανεξαρτησία κρατών συστήματος à ισορροπία της ισχύος (δίκαιη) à πρόοδος στις διακρατικές σχέσεις

 Κοινοπολιτεία ευρωπαϊκών κρατών στενά συνδεδεμένων μέσω συνθηκών à τέσσερεις συστατικοί δεσμοί (διεθνές δίκαιο, νομιμοποίηση, διπλωματικός διάλογος, περιορισμένος πόλεμος)

 

Λογική και Ισορροπία: Διεθνές Δίκαιο

 Hobbes: απαραίτητα για το εσωτερικό του κράτους:η εξουσία, η τάξη και το δίκαιο

 Έλλειψη μίας ηγεμονικής τάξης πραγμάτων à ανάγκη για άλλα μέσα διασφάλισης της τάξης à κανόνες που καθιερώνονται μέσω συμβολαίου à κωδικοποίηση και τυποποίηση των πρακτικών που ακολουθούν τα κράτη

 Βάττελ (πολιτικός): ισότητα όλων των κρατών όσον αφορά στο δίκαιο

 Ευρωπαϊκή κοινοπολιτεία 18ου αιώνα: «club» ηγεμόνων με διεθνές δίκαιο ως βιβλίο κανόνων νομικά ίσων ανεξαρτήτων κρατών à τροποποίηση κανόνων με διαπραγμάτευση για να ανταποκρίνονται στην μεταβαλλόμενη πρακτική

 Δίκαιο: απεικόνιση κοινής κουλτούρας των ευρωπαϊκών κρατών

 Διεθνές δίκαιο: αδυναμία τιμωρίας παραβάτη αλλά μόνο πιέσεις από τους ομοίους (διαφορά με το εσωτερικό δίκαιο) à αντίθεση μεταξύ (δυσμετάβλητου) δικαίου και (ευμετάβλητης) ισορροπίας

 

Λογική και Ισορροπία: Νομιμοποίηση - Διπλωματικός Διάλογος - Πόλεμος

 Αρχές κυριαρχίας και μη επέμβασης / νόμιμος ανώτατος άρχοντας κάθε κράτους (κληρονομικός ηγεμόνας) à εξωτερική εκπροσώπηση

 Νομιμοποίηση από επικυρωμένες συνθήκες και συμφωνίες à αναγνώριση δικαιώματος από όλους τους ηγεμόνες του «Club» à μείωση ανατροπής ηγεμόνων

 Διπλωματικός Διάλογος: Διμερείς εμπιστευτικές συναλλαγές μεταξύ ηγεμόνων à μόνιμοι πρεσβευτές και πληρεξούσιοι υπουργοί (αντιπρόσωποι ηγεμόνων)

 Επαγγελματίες διπλωμάτες (διπλωματικό σώμα) à αντιμετώπιση μεγάλου όγκου αναφορών που έπρεπε να υποβληθούν à μετεξέλιξη σε υπουργεία εξωτερικών

 Πολυμερής διάλογος μεταξύ ηγεμόνων à σύγκλιση συνεδρίων για την ρύθμιση πληθώρας θεμάτων ευρείας συναίνεσης

 Πόλεμος: προσφυγή στη βία à έσχατη κύρωση / περιορισμένης έκτασης / επαγγελματικοί μισθοφορικοί στρατοί

 

Λογική και Ισορροπία: Συμπεράσματα

 Νέα Διεθνής Ευρωπαϊκή Κοινωνία (grand republique του 18ου αιώνα) à υψηλό επίπεδο άσκησης πολιτικής με ιδέες που επηρέασαν την εξέλιξη του συστήματος

 Σύστημα: αποδοτική λειτουργία εκ του αποτελέσματος (λιγότερη επικινδυνότητα) à βελτίωση προσωπικής ασφάλειας, βιοτικού επίπεδου, πλούτος, επιστήμες

 Δυσάρεστα χαρακτηριστικά: ανταγωνιστική φύση συστήματος à αναγκαιότητα αναζήτησης ισχύος σε βάρος άλλων αγαθών / μεταβίβαση εδαφών μεταξύ ηγεμονιών

 Πρακτική πολιτικής καταγραμμένη σε κείμενα: Βολτέρος, Βατέλ (Δίκαιο των Εθνών), Χέερεν à αντίληψη ότι καθοριστικό χαρακτηριστικό του συστήματος η ισορροπία ισχύος à εκούσια ισορροπία που πρέπει να στρέφεται κατά της ηγεμονίας à σκοπός: διασφάλιση πολλαπλών ανεξαρτησιών à κοινοπολιτεία κρατών

 Χέερεν: απαραίτητο οι κοινές αξίες, κοινό υπόβαθρο παράδοσης και εθίμου (ενότητα στην κουλτούρα) / σημαντικότητα του κράτους της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (ως «σφουγγάρι») à ομοιότητες με το μακεδονικό σύστημα

 Καντ (φιλόσοφος): προσπάθεια αποτροπής πολέμου στη Ευρώπη à Διαρκής Ειρήνη: (Σχέδιο Συνθήκης) à τα ισχυρά κράτη να ενωθούν σε μια διαρκή συμμαχία και συνθήκη à πρώτο παράδειγμα πρότασης στοχαστή σε θεωρητική βάση

 

Ευρωπαϊκή Επέκταση: Γενικά Χαρακτηριστικά

 Χρονική Περίοδος: 17ος και 18ος αιώνας à παράλληλα με την σταδιακή διαδικασία της κάθετης οργάνωσης των κρατών στην Ευρώπη της grande republique

 Αντίληψη ευρωπαίων για δύο διαφορετικού τύποι κοινότητες: α) προηγμένοι πολιτισμοί Ασίας (ισλαμικός αραβοπερσικός κόσμος, κινέζοι, ινδοί, μογγόλοι, ιάπωνες), β) πρωτόγονοι λαοί (βόρεια και νότια Αμερική) à Μεγάλες διαφορές μεταξύ των περιφερειακών συστημάτων

 Δημιουργία ευρωπαϊκών αποικιών à σύνδεση με τις χώρες που τις ίδρυσαν: ανταλλαγή εμπορευμάτων / συγκρούσεις ευρωπαϊκών κρατών για τον έλεγχο των αποικιών à νέα κράτη: ανάπτυξη ικανότητας χειρισμού των υποθέσεων τους

 Σύγκριση αποικισμού δυτικοευρωπαίων με αρχαίων ελλήνων: α) πολιτισμικοί και εμπορικοί δεσμοί με την μητέρα-πατρίδα και στους δύο, β) η νέα ελληνική πόλη ήταν ανεξάρτητη ενώ το νέο ευρωπαϊκό κράτος εξαρτημένο από την κυριαρχία

 Εισαγωγή στις συναλλαγές με άλλους λαούς των ιδεών περί φυσικού δικαίου

 

Ευρωπαϊκή Επέκταση: Σχέσεις με Οθωμανούς

 Οθωμανοί: σημαντικός ρόλος στο ευρωπαϊκό σύστημα ιδιαίτερα με το εμπόριο όχι όμως μέλη της grand republique και δεν αποδεχόταν τις ευρωπαϊκές αρχές περί διεθνούς δικαίου

 Στρατιωτική και ναυτική δύναμη à πιέσεις και αντι-ηγεμονικοί συνασπισμοί (αποδυνάμωση βασικού εμποδίου επέκτασης τους) / ιδιαίτερη συμμετοχή στη λειτουργία των θεσμών à α) «διομολογήσεις»: κανόνες ρύθμισης ευρωπαϊκού εμπορίου στην οθωμανική κυριαρχία, β) χρήση μηχανισμού ευρωπαϊκή διπλωματίας

 

Ευρωπαϊκή Επέκταση: Νέος Κόσμος της Αμερικής

 Ισπανία και Πορτογαλία: à μεθοδική και αυτοκρατορική επέκταση προς τον Ατλαντικό à προσπάθεια εποικισμού και αποικισμού / διαφορετική αντιμετώπιση άγριων φυλών σε σχέση με τους πολιτισμούς της Ασίας / καταστροφή Αμερινδών και δημιουργία ασυνέχειας μεταξύ των κοινωνιών à ίδρυση νέων κρατών και γραφειοκρατική διοίκησή του

 Ολλανδοί: οι πλέον ανεπτυγμένοι εμπορικά / προσπάθεια απόσχισης από τους Αψβούργους / ανταγωνισμός με Πορτογάλους αλλά όχι με Ισπανούς

 Γάλλοι / Άγγλοι: συμμετοχή στο ανοιχτό πεδίο ανταγωνισμού (Βόρεια Αμερική και Καραϊβική)

 Ανύπαρκτη συνεισφορά Νέου Κόσμου à υψηλό κόστος άμυνας, διοίκησης και μετανάστευσης

 

Ευρωπαϊκή Επέκταση: Ναυτική Επέκταση στην Ασία

 Πορτογάλοι: ταξίδια με στόχο την παράκαμψη μεσαζόντων Μεσογείου / τεχνολογικό πλεονέκτημα: ναυτικά κανόνια / εχθρότητα προς τους μουσουλμάνους

 Ολλανδοί: ανταγωνισμός με Πορτογάλους και υπεροχή στην ανατολή / ολλανδοί ιδιωτικοί έμποροι à χρηματική στήριξη πολέμου / πολιτική ανάμειξη λόγω τοπικών συνθηκών / αντι-ηγεμονισμός και αρχές ελεύθερης ναυσιπλοΐας

 Άγγλοι / Γάλλοι: υιοθέτηση ολλανδικών ιδεών ανοικτού πεδίου ανταγωνισμού / ανταγωνισμός βρετανικών και γαλλικών εμπορικών εταιριών στην Ινδία à υποτελείς στην επικυριαρχία των Μογγόλων - ένοπλη μορφή αγώνα  στην εξασθένιση της

 Ευρωπαίοι έμποροι: πελάτες των ασιατικών αρχών και των ηγεμόνων à αφετηρία οικονομικής και στρατηγικής εμπλοκής ευρωπαϊκού συστήματος με την Ασία / μη τροποποίηση ασιατικών ιδεών και πρακτικών από τους τοπικούς ηγεμόνες / ασήμαντα εγχειρήματα στον Ειρηνικό Ωκεανό

 

Ευρωπαϊκή Επέκταση: Ανατολική Επέκταση και Ρωσία

 16ος αιώνας: εγκαθίδρυση ηγεμονίας Μοσχοβίας (Ιβάν ο Τρομερός) / 17ος αιώνας: Μεγάλος Πέτρος à προσπάθεια συμμετοχής στο ευρωπαϊκό σύστημα à οικοδόμηση ενός ευρωπαϊκού stato με την βοήθεια μιας εξευρωπαϊσμένης ελίτ (άνθρωποι όλων των τάξεων) à κινητικότητα προς τα πάνω (χαρακτηριστικό ακριτικών κοινωνιών)

 Δυναστεία Ρομανόφ: δυτική τεχνολογία, ικανοί άνθρωποι (ελίτ), σταθερός προσανατολισμός (εξευρωπαϊσμός Ρωσίας) à αποδοχή των Τσάρων ως μελών της grand republique και καθιέρωσή της ως μεγάλης ευρωπαϊκής δύναμης (κληρονόμος μονοκεντρικής εξουσίας Βυζαντίου και Τατάρων) με σημαντικό πλέον ρόλο

 

Αυτοκρατορία Ναπολέοντα: Μεσαία Τάξη και Επανάσταση

 Μεσαία τάξη: μορφωμένη και εύπορη / εμπόρων και επαγγελματιών / επίδραση στην μετεξέλιξη (ιδιαίτερα της βρετανικής και ολλανδικής) / απειλή για τους κυρίαρχους ηγεμόνες και την διεθνή κοινωνία τους à αίτημα για πιο αποτελεσματική και αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση

 Έκφραση της διεκδίκησης της μεσαίας τάξης για αλλαγές η Γαλλική Επανάσταση à δύο μορφών αιτήματα: α) για συμμετοχή στην διακυβέρνηση β) εθνικισμός (νόμιμό κράτος αυτό που στηρίζεται στο έθνος / καθορισμός εδαφών)

Απελευθέρωση εθνικού και δογματικού ενθουσιασμού à κινητοποίηση γαλλικού πατριωτισμού (πίστη στην αξία να πεθαίνεις για την πατρίδα  Vs μισθοφόροι)

 Γαλλική Επανάσταση: νέες δυνάμεις και φιλοδοξίες στην Γαλλία και Ευρώπη ß εκμετάλλευση τους από τον Ναπολέοντα (Έλεγχός Επανάστασης) à ριζικές αλλαγές στις σχέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών κοινοτήτων και στις εσωτερικές τους δομές

 

Αυτοκρατορία Ναπολέοντα: Ναπολέοντας και Εγκαθίδρυση Αυτοκρατορίας

 Ύπαρξη μιας τάσης για ηγεμονία στην Ευρώπη παρά τις αντι-ηγεμονικές νομιμοποιήσεις των συμφωνιών à πίστη στα οφέλη της ηγεμονίας

 Ναπολέοντας: πολύπλευρη και εκπληκτική ιδιοφυΐα / επαγγελματίας στρατηγός / πεφωτισμένος ηγεμόνας à εξασφάλιση απόλυτης και ανεμπόδιστης προσωπικής ισχύος à διεύθυνση διακυβέρνησης της αυτοκρατορίας χρησιμοποιώντας μακιαβελικές μεθόδους à προσπάθεια οργάνωσης Ευρώπης σε ένα αυτοκρατορικό υπερ-stato à κρίσιμη η στρατιωτική επιτυχία à προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες της ισχύος και της δύναμης του γαλλικού κράτους

 Οργάνωση αυτοκρατορίας σε ομόκεντρους κύκλους à α) άμεση διοίκηση του κέντρου που αυξανόταν με την γεωγραφική επέκταση β) κράτη δορυφόροι που εξαρτιόνταν από την βούληση του κέντρου γ) περιοχή ηγεμονίας ανεξαρτήτων κρατών

 Ναπολεόντεια γαλλική επιρροή στην Ευρώπη: ιδέες για το δίκαιο, εμπόριο, εκπαίδευση, τοπική διακυβέρνηση, μετρικό σύστημα

 Αδυναμία νομιμοποίησης της ισχύος του (νέα και καινοτόμος) à συνειδητή προσπάθεια υιοθέτησης ρωμαϊκών συμβόλων à προσπάθεια για αναγνώριση μέσω γάμων

 Δεν εδραιώθηκε η ναπολεόντεια τάξη πραγμάτων για να αποδώσει οφέλη ß ανησυχία ευρωπαϊκών κρατών για παραβίαση της ισορροπίας ισχύος

 

Αυτοκρατορία Ναπολέοντα: Άλλες Ευρωπαϊκές Δυνάμεις

 Απρόσβλητες τρεις μεγάλες δυνάμεις από την ισχύ (στρατιωτική και ιδεολογική) του Ναπολέοντα

 Ρωσία: άλλοτε εχθρός και άλλοτε φίλος της Γαλλίας / περιορισμένη επιρροή επαναστατικής γοητείας λόγω αποκλεισμένης μεσαίας τάξης

 Βρετανία: μόνιμα σε εμπόλεμη κατάσταση με Γάλλους / πηγή ισχύος η βιομηχανική επανάσταση / ιδιαίτερη γεωγραφική θέση

 Οθωμανοί: έξω από την εμβέλεια της έλξης της επανάστασης

 

Αυτοκρατορία Ναπολέοντα: Κατάρρευση και Συμπεράσματα

 Απήχηση Επανάστασης στους ηγεμόνες-πελάτες και υπηκόους λόγω καλύτερη διακυβέρνησης όχι όμως και σε αυτούς που πίστευαν στην ισορροπία ισχύος

 Προβλήματα: η δύναμη του εθνικισμού προϊόν των γαλλικών ιδεών à πίστη ανθρώπων στην πατρίδα / δυσανασχέτηση ευρωπαίων για την υποδεέστερη θέση τους στο αυτοκρατορικό σχέδιο

 Αντίθετες δυνάμεις: α) λαϊκή εθνική δυσαρέσκεια στην ξένη κατάκτηση, β) αντι-ηγεμονική πίστη ανεξαρτήτων κρατών, γ) ρωσικός και βρετανικός αποκλεισμός à συνεργασία για ανατροπή αυτοκρατορίας και μετατόπιση του εκκρεμούς

 Πλεονεκτήματα αυτοκρατορικής δομής Ναπολέοντα / Αυτοκρατορικό άκρο φάσματος Vs Πολλαπλές ανεξαρτησίες

 

Συλλογική Ηγεμονία: Γενικά Χαρακτηριστικά

 Χρονική Περίοδος: 19ος αιώνας à δημιουργία Κονσέρτου Μεγάλων Δυνάμεων

 Ήττα Ναπολέοντα και Συνθήκη Βιέννης à ένα σύνθετο σύστημα οργάνωσης

 Αυστρία: αποκατάσταση ανεξαρτησίας / Βρετανία: βιομηχανικά και οικονομικά ενισχυμένη, κυρίαρχη δύναμη στις υπερπόντιες επεκτάσεις / Ρωσία: ανατολικές βλέψεις à περιορισμός πολιτικών των μεγάλων δυνάμεων εσωτερικά της grande republique à διασφάλιση σταθερότητας και ισορροπίας ισχύος à ανάδειξη Πρωσίας και Αυστρίας ως μεγάλων δυνάμεων με μια ισχυρή και ικανοποιημένη Γαλλία

 Ευρωπαίοι Πολιτικοί: δημιουργία παρόμοιου με τον 18ο αιώνα συστήματος αλλά με επιπρόσθετη γνώση από την Επανάσταση και τον Ναπολέοντα à θεμελιώδης αρχή: τα κράτη δεν πρέπει να επεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις των άλλων / απαραίτητος ένας συλλογικός μηχανισμός διατήρησης της συμφωνίας

 Διαπίστωση για μη ύπαρξη πλέον κοινών στόχων: α) διαφοροποίηση συμφερόντων β) σύγκρουση αρχών (αγγλικός και γαλλικός φιλελευθερισμός και συνταγματικότητα Vs πρωσική, αυστριακή και ρωσική μοναρχική απόλυτη εξουσία) à Πέντε δυνάμεις: μεταξύ τους διαμεσολάβηση να μην βλάπτουν τα πλεονεκτήματα της κοινωνίας τους υπερίσχυση συμφωνίας έναντι οποιουδήποτε κανόνα à η διάχυση και ισορροπία του Κονσέρτου θα παρείχε τα ουσιώδη πλεονεκτήματα της ηγεμονικής εξουσίας

 Δυσανασχέτηση μικρών κρατών για τον αποκλεισμό à υλοποίηση επιθυμιών και συμφερόντων μέσω μιας μεγάλης δύναμης / άσκηση επιρροής αναλόγως της ισχύος à μικρή απομάκρυνση προς το άκρο των πολλαπλών ανεξαρτησιών

 

Συλλογική Ηγεμονία: Τα πρώτα τριάντα χρόνια (1815-1848)

 Διευθυντήριο από τις πέντε μεγάλες δυνάμεις (αριστοκράτες πολιτικοί) για την διαχείριση του συστήματος και της ισορροπίας (διάχυτη ηγεμονία) à φόβος από τους κινδύνους που απειλούν το σύστημα

 Μέτερνιχ (Καγκελάριος Αυστρίας): σημαντικός πολιτικός και άσκηση εξουσίας στο Κονσέρτο

 Βρετανία - Ρωσία (υπερδυνάμεις εποχής): άντληση πόρων από τις περιοχές εκτός της Ευρώπης / αποτέλεσαν δύο στηρίγματα πίεσης για διατήρηση του συστήματος

 Χρήση ένοπλης βίας με συγκατάθεση (αποδοχή χρήσης ένοπλής δύναμης) à σύντομοι και μικρής έκτασης πόλεμοι à επίλυση διαφορών και διευθέτηση προσαρμογών à δεν εμπόδισαν την πρόοδος υλικού πλούτου, τεχνών και επιστημών

 

Συλλογική Ηγεμονία: Ενδιάμεση Περίοδος (1848-1871)

 Άνοδος λαϊκού εθνικισμού – επανάσταση κατά καθεστηκυίας πολιτικής τάξης – πόλεμοι προσαρμογής μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων à αναγκαία αναδιάρθρωση

 Τάση προς εθνικισμό, δημοκρατία και λαϊκό ενδιαφέρον για εξωτερική πολιτική (διασύνδεση εθνικισμού-δημοκρατίας) à επιρροή στη λειτουργία του συστήματος à το «έθνος» η βασική πολιτική μονάδα: είναι κυρίαρχο και δρα ανεξάρτητα à δυτικοί ευρωπαίοι: πολίτες πάρα υπήκοοι – Κεντρική Ευρώπη: πίστη και αφοσίωση στα ηγεμονικά κράτη à οικογένεια ανεξαρτήτων δημοκρατικών εθνικών κρατών

 Ισχυροποίηση εθνικισμού στην κεντρική Ευρώπη εγκυμονούσε κινδύνους: α) άμεση απειλή ο παν-γερμανισμός (ένα ενωμένο γερμανικό κράτος θα ήταν το ισχυρότερο) β) Παν-σλαβισμός και Ρωσία γ) προβλήματα για πολυεθνική Αυστρία

 Αποτυχία Γαλλίας (Ναπολέοντας ο Γ΄) να γίνει πάλι πρώτη ευρωπαϊκή δύναμη

 Πρωσία (Μπίσμαρκ): κράτος αλλά όχι έθνος / υπολογιστική πολιτική

 Ικανοποίηση φιλοδοξιών μεσαίας τάξης / δημοκρατία σε Ιταλία και Γερμανικό Reich / Συνταγματική Μοναρχία à χαλάρωση συστήματος και εξασθένιση Κονσέρτου ß επίδραση και των δύο μεγάλων δυνάμεων (Βρετανία και Ρωσία)

 

Συλλογική Ηγεμονία: Τρίτη Περίοδος (1871 - Τέλος Αιώνα)

 Η ευρωπαϊκή τάξη πραγμάτων του Μπίσμαρκ: περίοδος ειρήνης αλλά με ανησυχία λόγω της ενοποίησης του γερμανικού Reich ß διατήρηση ισορροπίας στο σύστημα λόγω επιδέξιων χειρισμών του Μπίσμαρκ (Πρωσία συνεργάσιμη δύναμη)

 Βιομηχανική επανάσταση και λαϊκός εθνικισμός à πιέσεις στην Ευρώπη à επιταχυνόμενη οικονομική και εδαφική επέκταση à οικονομική και πολιτική ενοποίηση Γερμανίας (η μεγαλύτερη βιομηχανική δύναμη με ισχυρό στρατό)

 

Παγκόσμιο Διεθνές Σύστημα: Γενικά Χαρακτηριστικά

 19ος αιώνας: επέκταση ευρωπαϊκού συστήματος σε όλο τον κόσμο (ενιαίο δίκτυο οικονομικών-στρατηγικών σχέσεων) à ενσωμάτωση Νέου Κόσμου αντίσταση στην Ασίαà παγκόσμια ενοποίηση à σύγχρονο παγκόσμιο σύστημα

 Βρετανία: μεγάλη δύναμη στις Ινδίες / Ολλανδία: κυριαρχία στις Ανατολικές Ινδίες / Ρωσία: χερσαία επέκταση στη βόρεια Ασία

 Ανάδειξη δύο μεγάλων ανεξαρτήτων μη ευρωπαϊκών δυνάμεων: Η.Π.Α. / Ιαπωνία

 Χαλάρωση κονσέρτου (από συλλογική ηγεμονία σε μια κοινωνία εθνικών κρατών) à κίνηση εκκρεμούς προς ανεξαρτησίες à κυριαρχία, ανεξαρτησία, νομική ισότητα

 

Παγκόσμιο Διεθνές Σύστημα: Αμερικανική Ήπειρος

 Πολιτικοί: αντίληψη ότι οι αποικίες θα αποκόβονταν από τις μητροπόλεις ß ευρωπαίοι: επέκταση κρατικής ισχύος / αμερικανοί: επιθυμία κατάργησης εξάρτησης

 Η.Π.Α.: επίτευξη ανεξαρτησίας από Βρετανία (με την βοήθεια της Γαλλίας) à ισχυροποίηση μέσω επέκτασης / Βρετανία: υποστήριξη ανεξαρτησιών Λατινικής Αμερικής για οικονομικούς-στρατηγικούς λόγους à αποδοχή λατινοαμερικάνικων κρατών (πιο σημαντικό η Βραζιλία) αλλά απομονωμένα από το ευρωπαϊκό σύστημα

 Δημιουργία ενός διαφορετικού είδους έθνους (έποικοι που έγιναν πολίτες) à πρόσκληση παρόμοιων μεταναστών à κράτος προς αναζήτηση έθνους

 

Παγκόσμιο Διεθνές Σύστημα: Ασία – Αφρική – Ωκεανία

 Μη ευρωπαϊκός κόσμος ανατολικά και νότια à υπό την συλλογική ηγεμονία του Κονσέρτου ß «βιομηχανική επανάσταση» με αύξηση της οικονομικής και στρατηγικής ισχύος της Ευρώπης à πίστη στον εξευρωπαϊσμό και εκσυγχρονισμό μη ευρωπαϊκού κόσμου

 Προεκτάσεις Ρωσικής και Βρετανικής διοίκησης στην Ασία à Ρωσία: εδραίωση εξουσίας στην Σιβηρία και κεντρική Ασία / Βρετανία (μέσω θάλασσας): βρετανική κυριαρχία στην Ινδία αλλά επισφαλής η θέση της

 

Παγκόσμιο Διεθνές Σύστημα: Διαχείριση Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

 Παρακμή και εξασθένηση ισχύος (Μεγάλος Ασθενής): διχογνωμία Κονσέρτου à α) φιλελεύθεροι εθνικιστές: διαίρεση σε ανεξάρτητα ομοιογενή εθνικά δημοκρατικά κράτη, β) Αυστρία / Ρωσία: ευκαιρία και υποχρέωση για επέκταση της εξουσίας τους, γ) Βρετανία / Γαλλία: ταλάντευση

 Μεγάλες δυνάμεις: περισσότερο ωφέλιμο τα συγκρουόμενα συμφέροντα εκτός Ευρώπης να λύνονται από το Κονσέρτο à συμβιβασμοί στο Ανατολικό Ζήτημα (τρεις συνθήκες) à δημιουργία ενός πλήθους αντιμαχομένων κρατών

 Κοινότητες νοτιανατολικής Ευρώπης: σύνδεση εθνικισμού με θρησκεία

 

Παγκόσμιο Διεθνές Σύστημα: Ένα Ρυθμισμένο Σύστημα

 Διατήρηση ενός ανομοιογενούς πολιτισμικά συστήματος λόγω οικονομικών και στρατηγικών πιέσεων à κανόνες και θεσμοί κρατών à τάξη και προβλεψιμότητα

 Ρυθμιστικές διευθετήσεις μόνο από τα ευρωπαϊκά κράτη à διάδοση μέσω διεύρυνσης σε άλλα κράτη αλλά όχι συμπερίληψή τους στην grande republique

 Επίτευγμα: αποφυγή συρράξεων κατά την ανταγωνιστική επέκταση στην Ευρώπη à α) συμφωνίες διανομής για εγκαθίδρυση εξουσίας στην Αφρική, β) συνδυασμένη εσωτερική επέμβαση με στρατιωτική επιχείρηση στην Κίνα à δημιουργία ασφαλών για τις οικονομικές συναλλαγές περιοχών

 Επιθυμία μη ευρωπαίων ηγεμόνων να ενταχθούν στο ευρωπαϊκό σύστημα ß αναγκαίο η υιοθέτηση κανόνων, αξιών και ηθικών κωδίκων της grande republique à η εμμονή στις δυτικές αξίες μορφή πολιτισμικού ιμπεριαλισμού

 

Κατάρρευση Ευρωπαϊκής Ηγεμονίας: Γενικά Χαρακτηριστικά

 Χρονική Περίοδος: 20ος αιώνας à ομαλή μετάβαση από ευρωπαϊκό σε παγκόσμιο σύστημα / ανανέωση και διαφοροποίηση όταν ο έλεγχος του συστήματος χάνεται από την Ευρώπη à πολύ διαφορετικές οικονομικές και στρατηγικές πιέσεις à κανόνες θεσμοί και νομιμοποίηση: κληροδοτήματα της Ευρώπης

 20ος αιώνας: αρχικά κυρίαρχες οι ευρωπαϊκές δυνάμεις αλλά και άλλοι εταίροι (ΗΠΑ / Ιαπωνία) à Καταστροφικοί πόλεμοι à παγκόσμιες πιέσεις συστήματος και πτώση ευρωπαϊκής κυριαρχίας στις παγκόσμιες υποθέσεις à νέα διεθνής κοινωνία

 

Κατάρρευση Ευρωπαϊκής Ηγεμονίας: Πρώτη Περίοδος (1900-1918)

 Καταστροφή ευρωπαϊκής κοινωνίας κρατών (σύνθετα αίτια) à ανικανότητα απορρόφησης των πιέσεων της αυξημένης γερμανικής ισχύος / έλλειψη πεδίου δράσης σε δύο ισχυρές δυνάμεις  στο νέο Παγκόσμιο Σύστημα (Γερμανία / Ιαπωνία)

 Ένα ελαστικό Κονσέρτο μετατροπή σε δύο αντίπαλους συνασπισμούς / ανησυχίες από την ταχεία αύξηση της βιομηχανικής και στρατιωτικής ικανότητας Γερμανίας (αναγκαιότητα ζωτικού χώρου) à προσπάθεια επιβολής ηγεμονίας (ιμπεριαλισμός) à αντίκρουση από Γαλλία-Ρωσία-Βρετανία για προστασία του παγκόσμιου εμπορίου τους à αδυναμία Κονσέρτου για ισορροπία και κατάληξη πολέμου à ευρωπαϊκά πάθη και για ευρωπαϊκούς λόγους à αδύνατη η αποκατάσταση του συστήματος

 Ρωσική Επανάσταση à Ρωσία: σημαντική δύναμη αλλά απομονώνεται

 Εκσυγχρονισμός και εξευρωπαϊσμός Ιαπωνίας à επεκτατικός δυναμισμός έναντι Ρώσων και Κινέζων ß αντιτάχθηκαν οι ΗΠΑ

 

Κατάρρευση Ευρωπαϊκής Ηγεμονίας: Δεύτερη Περίοδος (1918-1945)

 Δοκιμασία Πολέμου à οριστική ρήξη με το παρελθόν και δημιουργία νέας τάξης πραγμάτων à ενσωματώνει κανόνες, πρακτικές, δίκαιο της grande republique

 Συνθήκη Βερσαλιών (δημιούργημα μεγάλων δυνάμεων) à ατελής και ακατάλληλη για τις συνθήκες που επικρατούσαν à μη εκπλήρωση στόχου à κατάργησης κρατών και δημιουργία νέων, ανέπαφες αυτοκρατορικές δομές ανεξαρτήτων κρατών

 Σχέδιο για μια Κοινωνία των Εθνών (οικουμενικότητα) à Καταστατικό (όροι διασφάλισης συλλογικής άμυνας) à αναποτελεσματικότητα: έλλειψη ελαστικότητας, αδύναμη η νέα νομιμοποίηση

 Απαραίτητος ένα μηχανισμός συγκράτησης των αδυναμιών των πολλαπλών ανεξαρτησιών (να τεθεί «εκτός νόμου ο πόλεμος») à συνασπισμός κρατών για αποτροπή διατάραξης ειρήνης

 Δυσαρέσκεια Γερμανίας και Ιαπωνίας / Παρακμή Γαλλίας και Βρετανίας à ανησυχία διχοτόμησης ιδέας για μηχανισμούς ειρήνης και ανταγωνισμού ισχύος

 Ακανόνιστη και επικίνδυνη διαδικασία προσαρμογής à ηγεμονικές στρατηγικές και αδυναμία δημιουργίας αντι-ηγεμονικής συμμαχίας à Πόλεμος με την συμμετοχή όλων των μονάδων του συστήματος à δημιουργία διπολικού συστήματος

 Μικρή διάρκεια γερμανικής ηγεμονίας με ομόκεντρους κύκλους / όραμα πολιτικής ένωσης και οικονομικού συντονισμού Ευρώπης

 

Σύγχρονο Διεθνές Σύστημα: Οι δύο υπερδυνάμεις

 Περίοδος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1945-85) τάξης και εξουσίας à σταθερότητα

 Μεταπολεμική περίοδος: Συνέδρια ηττημένων και νικητών à αναθεώρηση κανόνων και θεσμών à ανάληψη εξουσίας από δύο υπερδυνάμεις (ΗΠΑ και Σοβ. Ένωση) καταστολή ισχύος ηττημένων

 Έλεγχος συστήματος από ΗΠΑ και Σοβ. Ένωση (κληρονόμοι της ευρωπαϊκής παράδοσης) à καθορισμός de facto σφαιρών κυριαρχίας και επιρροής à δημιουργία δύο αντίθετων πόλων με κέντρο τους ηγεμόνεςà μια νέα παγκόσμια κοινωνία

 

Σύγχρονο Διεθνές Σύστημα: Επίσημη Διεθνής Δομή

 Κέντρα ισχύος με βάση την ευρωπαϊκή πολιτισμική παράδοση à αναγκαιότητα λειτουργίας κανόνων και πρακτικών προηγούμενης περιόδου à δημιουργία Ηνωμένων Εθνών με ηγετικά μέλη τις υπερδυνάμεις ß αμφίβολη η συνεργασία για την επιτυχή λειτουργία του à φόρμα Συμβουλίου Ασφαλείας με πέντε μεγάλες δυνάμεις à δικαίωμα αρνησικυρίας

 Ηνωμένα Έθνη (στόχος η οικουμενικότητα): σύμβολο της ανεξάρτητης κρατικής οντότητας ως μέλος μια παγκόσμιας διεθνούς κοινωνίας / εξυπηρέτηση συμφερόντων μικρών δυνάμεων παρά ως ένα Κονσέρτο μεγάλων δυνάμεων

 

Σύγχρονο Διεθνές Σύστημα: Διπολική Κοινωνία

 Κυριαρχία δύο υπερδυνάμεων παρά τις πολλαπλές ανεξαρτησίες

 ΗΠΑ (Ρούζβελτ): απρόσβλητη λόγω ελέγχου παγκόσμιας βιομηχανίας και κατοχή ατομικής βόμβας / επιβολή νόμου ως ηγεμόνας ευνοώντας την δημοκρατία, την νομιμότητα και την απο-αποικιοποίηση à ελεύθερη πρόσβαση αμερικανικών επιχειρήσεων

 Σοβ. Ένωση (Στάλιν): αντίληψη διεθνούς πολιτικής με όρους ωμής βίας à ευκαιρία για επέκταση και προστασία από εξωτερικές απειλές à εγκαθίδρυση ηγεμονίας στην Ανατολική Ευρώπη και περιοχές της Ασίας ß ανησυχία Ευρωπαίων και δημιουργία αντι-ηγεμονικού συνασπισμού (σιδηρούν παραπέτασμα) à περιορισμός σοβιετικής επιρροής σε όλο τον κόσμο με αρχηγό τις ΗΠΑ.

 

Σύγχρονο Διεθνές Σύστημα: Ψυχρός Πόλεμος

 Ένας παγκόσμιος αγώνας ανταγωνισμού δύο στρατοπέδων με κυρίως στρατηγική αμυντική / ψυχρός λόγω της αποτρεπτικής συνέπειας των πυρηνικών όπλων / ζώνες υποτιθέμενης ειρήνης και πόλεμοι χαμηλής σύγκρουσης à μη διατάραξη γενικής πορείας πολιτισμού

 Σοβ. Ένωση: σοβιετική αυτοκρατορική δομή (οικουμένη) à στη βάση των αυταρχικών δογμάτων του μαρξισμού λενινισμού / κυριαρχία στα παρακείμενα κράτη-πελάτες à επιδίωξη σταθερότητας στην Ευρώπη και επέκταση έξω από αυτή

 ΗΠΑ: χαλαρότερη στρατηγική ηγεμονία à θεσμοί και συμμαχίες / αύξηση βιομηχανικής και οικονομικής δύναμης à αμερικανική οικονομική ηγεμονία à αντι-ηγεμονική αντίδραση από εταίρους (Γαλλία) à Ίδρυση Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας ß ανταπόκριση Γερμανών και Βρετανών à προσαρμογή στα νέα μοντέλα ισχύος

 Ενιαίο σύστημα με στρατηγικούς όρους / μια διεθνής κοινωνία / ευπρεπείς σχέσεις μεταξύ των υπερδυνάμεων à περιορισμός ανταγωνισμού και μείωση εξοπλισμών

 

Σύγχρονο Διεθνές Σύστημα: Από-αποικιοποίηση

 Κατάρρευση ευρωπαϊκής κυριαρχίας στον κόσμο à παρακμή ευρωπαϊκής ισχύος

 Κατάληξη από: α) προοπτική λήξης κηδεμονίας (Βερολίνο 1885), β) μη νομιμοποίηση αποικιών μετά τον Α΄ Π.Π. à ιδέα γενικευμένης από-αποικιοποίησης à πίστη στην ιδέα της αυτοδιάθεσης ß ενθάρρυνση και από τις υπερδυνάμεις

 Βρετανία: αποδοχή ανεξαρτησίας των κτήσεων της / αποδοχή αδυναμίας (οικονομικής και πολιτικής) ευρωπαϊκών κρατών

 Σημαντικές διαφορές μεταξύ αρχαίων ασιατικών πολιτισμών (ελίτ με ευρωπαϊκή κουλτούρα) και πρωτόγονων λαών Αφρικής (ανέτοιμοι πολίτες σύγχρονου κράτους)

 Γενικευμένο αίτημα από-αποικιοποίησης χωρίς αντιδράσεις à ψήφισμα Ηνωμένων Εθνών (1960) à απόκτηση πολιτικής ανεξαρτησίας πολλών μικρών κρατών

 Επιθυμία νέων κρατών να μην γίνουν κράτη-πελάτες των δύο υπερδυνάμεων à Κίνημα Αδεσμεύτων Χωρών «Τρίτου Κόσμου» 

 Αποκέντρωση και ταλάντωση εκκρεμούς προς τις πολλαπλές ανεξαρτησίες

 

Σύγχρονη Διεθνής Κληρονομιά: Γενικά Χαρακτηριστικά

 Μοντέλο σύγχρονης διεθνούς κοινωνίας à κληρονομιά προγενέστερων κοινωνιών

 Υψηλός βαθμός συνέχειας παγκόσμιου συστήματος παρά την υποχώρηση του ευρωπαϊκού ελέγχου / ανάπτυξη τεχνολογίας, υψηλές ταχύτητες επικοινωνίας, πυρηνικά όπλα à ενοποιημένο σύστημα αλλά κατακερματισμένη κοινωνία σε πολλαπλές ανεξαρτησίες

 Ολόκληρη η ανθρωπότητα σε ένα ενιαίο σύνολο κανόνων και θεσμών à μεγάλη διαφορά με τις προηγούμενες κοινωνίες / η νέα κοινωνία κληρονόμος των παλιών

 

Σύγχρονη Διεθνής Κληρονομιά: Θέση μη Ισχυρών Κρατών

 Πολιτική κυριαρχία σε όλο το σύστημα με ανεξάρτητα και νομικά ίσα, 180 κράτη

 Επιθυμία μικρών κρατών για εσωτερική και εξωτερική ανεξαρτησία / πολιτική ανεξαρτησία με την διάλυση της ευρωπαϊκής ισχύος όχι όμως και οικονομική à υψηλός βαθμός εξάρτησης / επιβολή ακατάλληλου δυτικού μοντέλου κράτους

 Αναγνώριση με την συμμετοχή στους θεσμούς της κοινωνίας (φαινομενική νομιμοποίηση) και με ανταλλαγή διπλωματικών αντιπροσώπων / ηθική στήριξη από τα Ηνωμένα Έθνη / δικαίωμα στην επιλογή μορφής διακυβέρνησης

 

Σύγχρονη Διεθνής Κληρονομιά: Στρατηγική Ρευστότητα

 Ένα σταθερό διπολικό σύστημα à δραματική αλλαγή στην δεκαετία του 1980: διάλυση Σοβ. Ένωσης και κατάρρευση ρωσικής ισχύος à νέες στρατηγικές τάσεις κρατών υπό την σοβιετική ισχύ που προκαλούν σύγχυση

 ΗΠΑ: μοναδικός ηγεμόνας à νομιμοποίηση ηγετικού ρόλου μέσω των συμμαχιών / Ολοκλήρωση Ευρωπαϊκής Ένωσης à οικονομική και πολιτική δύναμη

 Ένα Κονσέρτο παγκοσμίων δυνάμεων (Συμβούλιο Ασφαλείας) αναλαμβάνει την διαχείριση της διεθνούς Κοινωνίας à συμφωνία και συγκατάθεση à νομιμοποίηση πολιτικών μέσω Ηνωμένων Εθνών à διαχείριση συστήματος

 Ταλάντωση εκκρεμούς προς μεγαλύτερη εξουσία και τάξη

 

Σύγχρονη Διεθνής Κληρονομιά: Οικονομική Καινοτομία

 Ολοκληρωμένη-ενοποιημένη παγκόσμια οικονομική τάξη (ρόλος της οικονομικής ισχύος για την διατήρηση της) / καινοτόμος και πειραματικός μηχανισμός

 Μεγάλες Δυνάμεις: μη αναγκαίος αυτοκρατορικός έλεγχος εδαφικών εκτάσεων για οικονομική ισχύ à σύγχρονη βιομηχανική τεχνολογία / πίστη στην ενθάρρυνση της τακτικής οικονομικής ανάπτυξης σε όλο το σύστημα

 ΗΠΑ: ηγεσία στην οικονομία à δημιουργία οικονομικών οργανισμών και κατοχή  κυρίαρχης θέσης / Ασιατικά κράτη Ειρηνικού: υψηλά οικονομικά και πολιτικά επίπεδα ανεπτυγμένων κοινωνιών

 Ομάδα επτά πιο ανεπτυγμένων χωρών à ηγετικές οικονομικές δυνάμεις με επιρροή στους οικονομικούς οργανισμούς (οικονομική ηγεμονία) ß αντι-ηγεμονικός συνασπισμός Τρίτου Κόσμου («Ομάδα των 77»): ανάγκη για συλλογική οικονομική ασφάλεια και αρωγή à παροχή βοήθειας αλλά εξάρτηση από ισχυρότερους

 

Σύγχρονη Διεθνής Κληρονομιά: Ένα πιο Ενοποιημένο Σύστημα

 Αναστολή ισχύος Ρωσίας, αναβίωση Γερμανίας και Ιαπωνίας à μεγάλη ρευστότητα στο σύστημα à αναγκαιότητα τροποποίησης κανόνων κοινωνίας

 Στενά οργανωμένο σύστημα λόγω οικονομικής αλληλεξάρτησης και ταχύτητας επικοινωνιών / περιφερειακές ομαδοποίησεις κρατών με πολιτισμική και γεωγραφική συνάφεια (Ευρωπαϊκή Κοινότητα: εκούσια συγκέντρωση κυριαρχίας)

 Πιέσεις προς τα κράτη για πιο στενά οργανωμένο σύστημα  ß αντιπαραβολή ανεξάρτητης εθνικής κυριαρχίας à η οικονομική ολοκλήρωση αποκρίνει το εκκρεμές από τις πολλαπλές ανεξαρτησίες

 Ανάπτυξη όλων των εθνικών κοινωνιών μέσα στη μήτρα μιας κυρίαρχης κουλτούρας à δύο σχολές σκέψης για την παγκόσμια κοινωνία: α) πάνω σε δυτικές αξίες που κληρονομήθηκαν β) απόρροια της τεχνολογίας και της συνεχούς επαφής

 Νέα Κοινωνία: διαμόρφωση στην βάση αρχών, αξιών, συμφερόντων, ρυθμιστικών κανόνων à θα πηγάζουν από όλα τα πολιτισμικά πλαίσια

 Ονομαστικός κατακερματισμός μονάδων Vs στρατηγικές οικονομικές πιέσεις για ολοκλήρωση à χάσμα ανάμεσα στην πρακτική και την θεωρία

 

Γενικά Συμπεράσματα: Συστήματα και Κοινωνίες

 Ένα σύστημα υποχρεώνει τα μέλη του να ενεργούν κατά έναν ορισμένο τρόπο à μηχανιστικές πιέσεις à σύνολα κανόνων και θεσμών (υπερ-δομή) είναι επινοήσεις για τροποποιήσεις των μηχανικών λειτουργιών του συστήματος / ύπαρξη και άγραφων κωδικών συμπεριφοράς σε κοινούς πολιτισμούς

 Αναγκαιότητα δέσμευσης στους κανόνες: α) αυτοκρατορίες: επιβολή από μια κυρίαρχη κεντρική δύναμη, β) μέσο φάσματος: επιβολή από μια ηγεμονική δύναμη, γ) πολλαπλές ανεξαρτησίες: επιβολή από ακαθόριστες μορφές κοινής ηγεμονίας

 Εσκεμμένα Κοινωνικά Συμβόλαια μεταξύ ξεχωριστών κοινοτήτων για ένα ρυθμιστικό μηχανισμό των σχέσεων τους à δυνατότητα τροποποιήσεων

 

Γενικά Συμπεράσματα: Ηγεμονία

 Επιβολή τάξης και ορισμός νόμων συστήματος από μια δύναμη με εγκαθίδρυση ηγεμονίας ßà δέσμευση σε μια αντι-ηγεμονική αρχή ακόμα και με την άσκηση βίας

 Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των αρχαίων συστημάτων η τάση για ηγεμονία à  βαθμός και έκταση ηγεμονικής εξουσίας / Διαφοροποίηση τάσης για ηγεμονία σε ένα σύστημα πολλαπλών ανεξαρτησιών (ευρωπαϊκό) à αδυναμία κατάκτησης και κυριαρχίας à ευρωπαϊκή κοινωνία και πίστη στην ανεξαρτησία παρά τα οφέλη της τάξης και ασφάλεια μια αυτοκρατορικής δομής

 Υποτίμηση και αγνόησης ηγεμονίας από τους μελετητές παρά την ξεκάθαρη παρατήρηση της ß επίδραση από την πίστη στην ανεξαρτησία

 

Γενικά Συμπεράσματα: Νομιμοποίηση

 Η ορθή κατά τις εμπλεκόμενες στην κοινωνία κοινότητες θέση κατά μήκος του φάσματος (πρακτική) à ο κύριος παράγοντας καθορισμού του συστήματος

 Εξομαλυντικός ρόλος σε όλες τις κοινωνίες / όταν οι πιέσεις για αλλαγή ήταν μεγάλες παρακάμπτεται και λίγο αργότερα τροποποιούταν και προσαρμοζόταν 

 

Γενικά Συμπεράσματα: Εθνική Κυριαρχία

 Η νομιμοποίηση οδηγεί στην εθνική κυριαρχία à κυρίαρχο εσωτερικά κράτος ευρωπαϊκού συστήματος με ρίζες στο αναγεννησιακό stato à κατηγορία ως πρωταρχική αιτία της διεθνούς αναρχίας και πολέμου

 Διάκριση μεταξύ ηγεμονίας (εξωτερικός έλεγχος) και κυριαρχία (εσωτερικές παρεμβάσεις λόγω στρατηγικών πιέσεων) à σαφής στην θεωρία ασαφής στην πράξη

 Πρακτική ηγεμονικής παρέμβασης με διαφορετικές μορφές αναλόγως κοινωνίας

 

Γενικά Συμπεράσματα: Κουλτούρα

 Ανάπτυξη συστημάτων μέσα σε μία κοινή πολιτισμική μήτρα (κοινές αξίες) à δημιουργία ρυθμιστικών διευθετήσεων μεταξύ διαφορετικών οργανισμών όταν υφίσταται αναγκαιότητα ρύθμισης των επαφών τους à υιοθέτηση αξιών

 

Εκτιμήσεις για το Μέλλον: Δεδομένα και Ζητούμενα

 Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα στις διαφορετικές θέσεις του φάσματος à σε ποιο σημείο του φάσματος θέλουμε την διεθνή κοινωνία στο μέλλον;

 Σήμερα η πρακτική και η νομιμοποίηση βρίσκονται σε σημαντικό βαθμό προς το άκρο των πολλαπλών ανεξαρτησιών

 Αυτοκρατορικό σύστημα: λιγότερη ελευθερία για τις κοινότητες αλλά σταθερότητα ειρήνη και τάξη à υψηλό τίμημα ß αλλά επίτευξη ωφελημάτων με λιγότερη ενοποίηση με μια ενιαία κυβέρνηση

 Πολλαπλές Ανεξαρτησίες: εξαιρετικά δημιουργικές περίοδοι σε πολλούς πολιτισμούς à αλλά υψηλό τίμημα (κίνδυνος, αταξία, πόλεμος) - αίσθημα φόβου

 Πόσο μακριά πρέπει να μετακινηθεί το εκκρεμές από τις πολλαπλές ανεξαρτησίες για να επιτευχθεί ειρήνη και τάξη στην κοινωνία αλλά να διασφαλίζεται και η ανεξαρτησία;

 Τρεις παράγοντες καθορίζουν το πιο σταθερό και ευρύτερα αποδεκτό σημείο του φάσματος: α) ισορροπία υλικού πλεονεκτήματος, β) σημείο μεγαλύτερης νομιμοποίησης, γ) ελκτική δύναμη εκκρεμούς μακριά από τα δύο άκρα

 

Εκτιμήσεις για το Μέλλον: ποια κοινωνία θέλουμε ή μπορούμε να έχουμε;

 Οφέλη μιας παγκόσμιας ηγεμονίας à μήπως μια παγκόσμια κυβέρνηση; à αναγκαιότητα η ύπαρξη μία δύναμης (ειρηνευτικές δυνάμεις) ß απίθανη επιλογή μεσοπρόθεσμα

 Ολοκληρωμένο στρατηγικά και οικονομικά σύστημα με αλληλοεξαρτώμενα κράτη à μήπως ένα ηγεμονικό Κονσέρτο με δύο ή περισσότερες δυνάμεις; ß αναγκαιότητα η θυσία μέρους της ανεξαρτησίας μας à μια διάχυτη ηγεμονία


Εκτιμήσεις για το Μέλλον: Προς ένα Ηγεμονικό Κονσέρτο;

 Προϋποθέσεις λειτουργίας του Κονσέρτου: α) κανένα κράτος ισχυρότερο από όλα τα άλλα μαζί, β) όχι απαραίτητη η μεταξύ τους συμφωνία αλλά καλή διαχείριση πιέσεων, γ) κινητικότητα στις σχέσεις που να διασφαλίζει την ισορροπία

 Βαθμός Νομιμοποίησης Κονσέρτου: αναγκαιότητα διαβουλεύσεων με όλα τα άλλα κράτη (αποφόρτιση του όρου «ηγεμονία») à η ωμή ηγεμονία θα οδηγήσει στην αποσταθεροποίηση της τάξης à απαιτείται η επικύρωση ή συγκατάθεση του Συμβουλίου Ασφαλείας για τις ενέργειες του Κονσέρτου

 Μια διεθνής κοινωνία: στενή πολιτική στρατηγική και οικονομική τάξη σε όλο τον κόσμο / συναλλαγές μεγάλων δυνάμεων και συνεργασία à συλλογικοί μηχανισμοί

 Η πρακτική θα οδηγήσει στην νομιμοποίηση γιατί η δεύτερη υστερεί χρονικά της πρώτης à κωδικοποίηση νομιμοποίησης και αποδεκτή ρητορική επικάλυψη

 Ελαστικότητα νομιμοποίησης (έννοια δίκης) ß δίκαιες και λογικές αποφάσεις Κονσέρτου σύμφωνες και με τις χρονικές ανάγκες

 

Στο βιβλίο του Watson γίνεται μια διαρκής αναφορά στο εκκρεμές της διεθνούς πολιτικής. Παραθέτω εδώ μια σχηματική απεικόνιση αυτού το εκκρεμούς

 

Διαχρονικές διακρατικές συμπεριφορές

«Εκκρεμές Watson»

Πηγή: Adam Watson, Η εξέλιξη της διεθνούς κοινωνίας, Μια συγκριτική και ιστορική ανάλυση (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2006), σ. 40

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ανάλυση

Ανεξαρτησίᬬ¬¬  ηγεμονία®επικυριαρχία®προτεκτοράτα®®®®®Αυτοκρατορία

Ανεξαρτησία: άθλημα / αγώνας. Ηγεμονία: ολοένα πιο δύσκολη®μεγάλου κόστους®αυτοκρατορία ανέφικτη                                                             

Διεθνές δίκαιο, ισοτιμία, μη επέμβαση ®®®®®®®διεθνείς θεσμοί: ηγεμονικά εργαλεία, επέμβαση

………………………………………………………………………………………………………….

Πρόσθετες επισημάνσεις

  1. Ταλάντωση του εκκρεμούς προς τα αριστερά προς την ανεξαρτησία σημαίνει ότι γίνονται σεβαστές οι θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου, η μονομερής επέμβαση αποκλείεται και οι κανόνες της συλλογικής ασφάλειας –διασφάλιση κυριαρχίας κρατών– εφαρμόζονται.
  2. Καθώς κινούμαστε προς τα αριστερά και παρά το γεγονός ότι η αυτοκρατορία είναι πλέον ανέφικτη,
  3. Λόγω ανισότητας και άνισης ανάπτυξης οι ηγεμονικές αξιώσεις είναι εγγενές χαρακτηριστικό διεθνούς συστήματος. Συνέπειες: 1) ηγεμονικές συγκρούσεις για ισχύ, έλεγχο πλουτοπαραγωγικών πόρων .... 2) Διεθνές Δίκαιο και διεθνείς θεσμοί εξαρτημένες μεταβλητές ισχύος ή αναποτελεσματικοί. 3) Ανεξαρτησία αν και νομικά κατοχυρωμένη η κατοχύρωσή της είναι ένα διαρκές άθλημα και ένας διαρκής αγώνας ισόρροπων σχέσεων με τα ισχυρότερα κράτη. 4) Περισσότερο ή λιγότερο ανεξάρτητος ανάλογα με την ισχύ σου, την πολιτειακή σου συνοχή και την ανταγωνιστικότητά σου.
  4. Μεγάλα τα περιθώρια μικρότερων κρατών αν λειτουργούν ορθολογιστικά. Σημασία επιστημονικής μελέτης διεθνών σχέσεων ...
  5. Η ταλάντωση του εκκρεμούς διαφέρει ανάλογα με την ιστορική συγκυρία, την κατανομή ισχύος και τον ανταγωνισμό των ηγεμονικών δυνάμεων, την δυνατότητα του λιγότερο ισχυρού κράτους για αποτροπή, διεκδίκηση και καθιέρωση πελατειακών σχέσεων.
  6. Τα λιγότερο ισχυρά κράτη έχουν συμφέρον να μην βρίσκονται στις συμπληγάδες των ηγεμονικών συγκρούσεων, να μην υποτάσσονται στα ηγεμονικά συμφέροντα και «να μιλούν την γλώσσα των ισχυρών» όταν διεκδικούν και διαπραγματεύονται. [Βαλκάνια: Στρατηγική εποπτεία ... Κυπριακό: όχι πέραν κόκκινης γραμμής ... Κυριαρχία: έσχατη λογική και αδιαπραγμάτευτη. Εξωτερικές απειλές: αποτελεσματική αποτρεπτική στρατηγική.]
  7. Ειρηνική επίλυση διαφορών φιλειρηνικών κρατών: Κριτήριο το εθνικό συμφέρον, η διεθνής νομιμότητα.
  8. Αρχή και τέλος στρατηγικής: 2) Κυριαρχία / Ανεξαρτησία®έσχατη λογική και αδιαπραγμάτευτη.

 

 

 

Ιστορική διαχρονία - Κοινωνικοντολογικά γεγονότα

 

Επισημάνσεις Robert Gilpin: (R.Gilpin, Πόλεμος και αλλαγή στην διεθνή πολιτική (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2004). Αφετηρία κάθε σοβαρής διεθνολογικής συζήτησης απαιτείται να υπάρχει συναίνεση για θεμελιώδεις και πασίδηλες πτυχές του διεθνούς συστήματος.

1.      Στις διεθνείς σχέσεις, κανόνας είναι αναρχία και η σύγκρουση και εξαίρεση η τάξη, η δικαιοσύνη και η ηθική. Αυτή η αντικειμενική διαπίστωση δεν προκρίνει την πολιτική και ηθική στάση κάποιου αλλά μια ρεαλιστική εκτίμηση των διεθνών σχέσεων

2.      Η ισχύς είναι ο καθοριστικός παράγων των διεθνών πολιτικών δρώμενων.

3.      Καθ’ όλη τη διάρκεια της γνωστής ιστορίας, βασική μονάδα κοινωνικής οργάνωσης στον διεθνή χώρο και θεμέλιο των πολιτικών σχέσεων είναι η «ομάδα» και όχι τα άτομα ή οι τάξεις. Στα νεότερα χρόνια, αυτές τις ανταγωνιζόμενες ομάδες-φυλές τις ονομάσαμε “έθνη-κράτη” και την πίστη-νομιμοφροσύνη σ’ αυτά “εθνικισμό”.

4.      Σ’ ένα κόσμο με ανεπάρκεια πόρων οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι για τη διανομή τους ως ομάδες και όχι ως άτομα.

5.      Για τους περισσότερους από εμάς, η πίστη και νομιμοφροσύνη στην κοινωνική ομάδα στην οποία ανήκουμε είναι υπεράνω όλων των άλλων κριτηρίων ή παραγόντων εκτός της οικογένειας.

6.      Αν και η μορφή και ο χαρακτήρας αυτών των κοινωνικών ομάδων μεταβάλλεται – φυλές, βασίλεια, αυτοκρατορίες, έθνη-κράτη – κατά καιρούς λόγω οικονομικών, δημογραφικών και τεχνολογικών αλλαγών, ατυχώς, η θεμελιώδης συγκρουσιακή φύση της μεταξύ τους σχέσης δεν μεταβάλλεται».

7.      Παρατηρείται πως στις πολιτικές σχέσεις όλων των ειδών και όλων των επιπέδων σ’ όλες τις εποχές η ισχύς και η ασφάλεια είναι πρωταρχικής σημασίας στον προσδιορισμό των ανθρωπίνων κινήτρων.

8.      (Παραπέμποντας στον Θουκυδίδη, ο Gilpin συνεχίζει αναφέροντας). Η συμπεριφορά των ανθρώπων επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες ή κριτήρια όπως τιμή, απληστία και προπαντός φόβο τα οποία συναρτώνται άμεσα με την ισχύ, την θέση και τον ρόλο. Οι άνθρωποι, επιβραβεύουν, επίσης, την αλήθεια, την αρετή, την καλοσύνη και την ομορφιά. Αυτές οι αγαθές επιδιώξεις και ηθικά κριτήρια, όμως, χάνονται, εάν, υπό συνθήκες συνεχών και έντονων αγώνων ισχύος μεταξύ των κοινωνικών ομάδων, δεν διασφαλιστούν.

 

3000 π.Χ. – 1648 μ.Χ.

Þ

ΥΠΑΡΚΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ

Þ

 

Φάση αυτοκρατορικών αξιώσεων: Διαρκής διαπάλη μεταξύ των αυτοκρατορικών αξιώσεων και των αξιώσεων συλλογικής ελευθερίας-πολιτικής κυριαρχίας – ιδιομορφία Αλεξανδρινής και μετά – Αλεξανδρινής φάσης – εξαίρεση ανάπτυξης ελληνικού κοσμοσυστήματος και η Βασιλεύουσα Πόλη (Βυζάντιο)

Ü

ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΑΞΙΩΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Ü

 

¯

1648 μ.Χ. – 19ο και 20ο αιώνα: Σύστημα ισορροπίας δυνάμεων και ανάδειξη του έθνους-κράτους και των διεθνών θεσμών-ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΥ

1.       Έλεγχος των αυτοκρατορικών αξιώσεων και τελικά συντριβή τους τον 20ο αιώνα.

2.       Αγώνες συλλογικής ελευθερίας-πολιτικής κυριαρχίας και σταδιακή των πολιτειακών δομών στην Υπαρκτική κοινωνική ετερότητα του πλανήτη

3.       Οι αξιώσεις συλλογικής ελευθερίας γεννούν εθνικές-κρατικές κοσμοθεωρίες, τα υποκείμενα ανθρωπολογικά συστήματα και τα διαρκώς εξελισσόμενα ηθικοκανονιστικά τους εποικοδομήματα.

4.       Ανάδειξη των εθνικών-κρατικών ηθικοκανονιστικών δομών ως θεσμών συλλογικής ελευθερίας των μη ηγεμονικών κρατών.

5.       Ανάδειξη των αντιηγεμονικού χαρακτήρα θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου: Μη επέμβαση, διακρατική ισοτιμία, εσωτερική αυτοδιάθεση. Ανάδειξη των θεσμών συλλογικής ασφάλειας.

  1. Καθεστώς διεθνών σχέσεων ΝΕΩΝ ΧΡΟΝΩΝ: α) Εθνική-κρατική κυριαρχία, β) αρχές του διεθνούς δικαίου, γ) συλλογική ασφάλεια, δ) συνεχιζόμενη προσπάθεια κοινών εσωτερικών δικαιακών κανόνων στους τομείς των εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ποινικής δικαιοσύνης.

 

 

Η καταστατική φάση των Νέων Χρόνων: Η ΕΙΚΟΣΑΕΤΗΣ ΚΡΙΣΗ 1920 - 40

 

-Κρίση: εκδηλώθηκε το 1938-40 ® λόγω σωρευμένων λαθών δύο δεκαετιών. Πέραν των βιβλίων διπλωματικής ιστορίας γράφτηκε το αριστούργημα του Edward H. Carr, Η εικοσαετής κρίση 1919-139, Εισαγωγή στην Μελέτη των Διεθνών Σχέσεων (Εκδ. Ποιότητα 2000)

 

Το ιστορικό μεταίχμιο από τον 19ον στον 20ον αιώνα

 

-1920-1940: Ιστορικό μεταίχμιο. ® Ιστορική διαδρομή 5000 χρόνια: Αρχαία εποχή ® Κλασικό σύστημα Πόλεων ® Αυτοκρατορική φάση μέχρι και το 1648 μ.Χ. ® Ισορροπία δυνάμεων αυτοκρατοριών ® Ανάδειξη του έθνους-κράτους και σταδιακή κατεδάφιση της αυτοκρατορικής ιδέας

 

Πως οδηγηθήκαμε στην «εικοσαετή κρίση».

1-Δημιουργία της Κοινωνίας των Εθνών ® τέλος μιας πορείας που οδήγησε στην ανάδειξη του κράτους-έθνους και της κυριαρχίας ως καθεστώτος διεθνών σχέσεων.

 

2-Ανάδειξη του έθνους-κράτους το οποίο αν και μιμήθηκε την Πολιτεία της κλασικής εποχής ελάχιστα της έμοιαζε.

 

Διάλογος Μηλίων-Αθηναίων (εδ. 89-116) – Ανθολόγιο. [Η κυρίαρχη θουκυδίδεια κλασική-παραδοσιακή θεώρηση των αιτιών πολέμου και των σχέσεων ισχύος και δικαίου στις εξ ορισμού άναρχες και ηθικοκανονιστικά κατακερματισμένες διακρατικές σχέσεις]

 

Α. Διακρατικές σχέσεις: ισχύς, ελευθερία, δίκαιο

 

(εδάφιο.89).  Αθηναίοι: α) υπαινίσσονται πως δίκαια έχουν την ηγεμονία β) υποδεικνύουν το γεγονός πως κάθε πλευρά έχει την δική της αντίληψη περί δικαίου-δικαιοσύνης και γ) ρητά προειδοποιούν τους Μήλιους πως «όταν υπάρχη ίση δύναμη για την επιβολή του, κι ότι, όταν αυτό δεν συμβαίνη, οι δυνατοί κάνουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται».

(Εδάφιο 97). Αθηναίοι: «λόγια που να στηρίζονται στο δίκαιο δεν λείπουν από κανένα. ... όσοι (όμως) διατηρούν την ελευθερία τους το χρωστούν στη δύναμή τους». 

 

Β. Νοοτροπίες ισχυρού. Η διεθνής πολιτική λειτουργεί με κριτήριο το δίκαιο του ισχυρού

 

(εδάφιο 91) Αθηναίοι: Παρακάμπτουν με ειρωνεία το επιχείρημα των Μηλίων για τις συνέπειες πιθανής ήττας των Αθηναίων και υπενθυμίζουν τις συγκλίσεις μεταξύ ηγεμονικών κρατών: «για το τέλος της ηγεμονίας μας, αν αυτή θα καταλυθεί κάποτε, δεν ανησυχούμε γιατί δεν είναι επικίνδυνοι στους νικημένους όσοι, όπως οι Λακεδαιμόνιοι, ασκούν ηγεμονία πάνω σ’ άλλους, αλλά επικίνδυνοι είναι οι υπήκοοι, αν τυχόν αυτοί ξεσηκωθούν και νικήσουν εκείνους που τους εξουσίαζαν». (εδάφιο 101). Αθηναίοι: να μην αντιστέκεστε στους πολύ πιο δυνατούς σας».

 (εδάφιο 95).  Αθηναίοι.  «δεν μας βλάφτει τόσο η έχθρα σας όσο η φιλία σας. Η φιλία σας στα μάτια των υπηκόων μας θα ήταν απόδειξη αδυναμίας, ενώ το μίσος σας απόδειξη της δύναμής μας.

 

Γ. Αρχή της αυτοβοήθειας στο άναρχο διεθνές σύστημα όπου η ισχύς αναδιανέμει τα συμφέροντα, ρόλος των έγκαιρων προβλέψεων για την άνιση ανάπτυξη και την ανάγκη εσωτερικής εξισορρόπησης (δική μας ισχύς) και την εξωτερική εξισορρόπηση (συμμαχίες)

 

 (εδάφιο 103). Αθηναίοι: «Η ελπίδα, παρηγοριά την ώρα του κινδύνου, όσους την έχουν από περίσσια δύναμη κι αν τους βλάψει δεν τους καταστρέφει  όσοι όμως, στηριγμένοι πάνω της, τα παίζουν όλα για όλα (γιατί απ’ τη φύση της είναι σπάταλη), μονάχα όταν αποτύχουν την γνωρίζουν».

(εδάφιο 104). Μήλιοι. «όσο για την δύναμη που δεν έχομε, τις ελλείψεις μας θα τις συμπληρώσει η συμμαχία των Λακεδαιμονίων, που είναι αναγκασμένη να μας βοηθήσει, αν όχι γι’ άλλο λόγο, τουλάχιστο από φυλετική συγγένεια κι από ντροπή».

εδάφιο 105. Αθηναίοι: «από έναν φυσικό νόμο, επιβάλλουν πάντα την εξουσία τους όπου είναι πιο δυνατοί». ... «Όσο για την ιδέα σας για τους Λακεδαιμονίους, ενώ μακαρίζομε την αθωότητά σας δεν ζηλεύομε την αφροσύνη σας».

(εδάφιο 109). «εγγύηση γι’ αυτούς που συμπολεμήσουν δεν είναι η φιλική διάθεση αυτών που τους καλούν αλλά αν υπερέχουν σε πραγματική δύναμη» 

 

Δ. Σημασία και περιθώρια διεθνών ελιγμών λόγω διατήρησης ισχυρής θέσης-ρόλου, αξιόπιστων συμμαχιών. Κάποιος μπορεί να συμπεριφέρεται ανάλογα και αντίστοιχα με τη θ έση του στο διεθνές σύστημα.

 

(εδάφιο 111). Αθηναίοι: «όσοι στους ίσους δεν υποχωρούν, στους δυνατώτερους φέρνονται φρόνιμα και στους κατώτερους δείχνονται μετριοπαθείς, αυτοί πιο πολύ προκόβουν».

 

Κατάληξη: (εδάφιο 114).  «άρχισαν αμέσως τις εχθροπραξίες, κι αφού μοίρασαν τη δουλειά στα στρατιωτικά τμήματα της κάθε πόλης έζωσαν κυκλικά με τείχος τους Μηλίους ... έγινε μάλιστα και κάποια προδοσία ανάμεσα στους Μηλίους ... (οι Αθηναίοι) σκότωσαν όσους Μηλίους ενήλικούς έπιασαν, κι έκαμαν δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες. Το νησί το αποικίσανε οι ίδιοι στέλνοντας αργότερα πεντακόσιους αποίκους».