ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

Καθηγητής Παναγιώτης Ήφαιστος

Τμήμα Διεθνών και  Ευρωπαϊκών Σπουδών - ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Ανδρούτσου 150 185 34  Πειραιάς 6^ος όροφος    γρ. 601, τηλ. 30 210 414 2725

e-mail: info@ifestosedu.gr – ifestos@unipi.gr , Web www.ifestosedu.gr ή www.ifestos.edu.gr

 

Μεταπτυχιακός Κύκλος - Εαρινό Εξάμηνο 2012

Κοινές πολιτικές της ΕΕ

Διδάσκων: Καθηγητής Παναγιώτης Ήφαιστος 

περιεχόμενα

Γενικές περιγραφή του μαθήματος

βιβλιογραφία

Διαφάνειες

Δικτυακός τόπος της ΕΕ 

Περιγραφή κατά μάθημα

ροή του μαθήματος

Επιφυλλίδα για ΚΕΠΠΑ - Λισσαβώνα

ΟΝΕ, Υψηλή Πολιτική. Παραθέματα και ζητήματα προς συζήτηση

Τρεις επιφυλλίδες για την ένταξη της Ελλαδας στην ΟΝΕ (1999,2000,2002)

--------------------------------------------------------

Γενική περιγραφή του μαθήματος

 

Λέγοντας «Κοινές Πολιτικές», καλύπτεται ένα ευρύτατο φάσμα θεματικών που αφορούν την λειτουργία της ΕΕ ως οικονομικού, πολιτικού, νομικού, διπλωματικού και εν δυνάμει αμυντικού συλλογικού δρώντα. Είναι, βασικά, το σύνολο των δραστηριοτήτων της ΕΕ και των εμπλεκομένων θεσμών. Όπως θα ενθυμείστε, στο προηγούμενο εξάμηνο δεν εξέτασα εκτεταμένα το ζήτημα της ΚΕΠΠΑ λέγοντάς σας ότι θα έχουμε την ευκαιρία να ενδιατρίψουμε και επί αυτού του ζητήματος στο παρόν μάθημα.

            Θα προσπαθήσουμε να ιεραρχήσουμε τα ζητήματα που μπορούμε να θίξουμε και να δώσουμε προτεραιότητα σε εκείνα τα πεδία που θα δώσουν την κατά το δυνατό καλύτερη ερμηνεία των θεσμών και της λειτουργίας της ΕΕ. Θα γίνει προσπάθεια, επιπλέον, να υπάρξει αντιστοιχία και συμπληρωματικότητα με άλλα μαθήματα που κάνετε ή θα κάνετε. Το μάθημα ενδέχεται να προσαρμοστεί στην εξέλιξη και στις ανάγκες των φοιτητών γύρω από το γενικότερο ζήτημα της ύπαρξης, της λειτουργίας της ΕΕ και των συμπεριφορών τόσο της ίδιας της Κοινότητας όσο και των κρατών μελών. Ούτως ή άλλως, το κεντρικό ζήτημα των πολιτικών οποιουδήποτε τομέα και συνολικά της ΕΕ είναι διακυβέρνηση, τα διάφορα επίπεδα και η ιεραρχία των σημασιών.

            Ακόμη, η συντρέχουσα χρηματοοικονομική κρίση της Ελλάδας αλλά και άλλων κρατών-μελών της ΕΕ μας δίνει την ευκαιρία να εξετάσουμε βαθύτερα όλα τα κεντρικά ζητήματα που αφορούν την φυσιογνωμία, τον χαρακτήρα, την λειτουργία και τον τρόπο εξέλιξης της ΕΕ. Προγραμματικά σας λέω ότι θα ήθελα να είστε αρκετά πληροφορημένοι για στάσεις και συμπεριφορές γύρω από τον τρόπο που λειτούργησε η ΟΝΕ. Κάτι τέτοιο συμπεριλαμβάνει θεσμικές στάσεις, το επίπεδο συντονισμού, την διαλεκτική σχέση μεταξύ νομισματικής και οικονομικής ενοποίησης, την διαλεκτική σχέση μεταξύ οικονομικής ενοποίησης και πολιτικής ενοποίησης και την διαλεκτική σχέση μεταξύ των ανθρωπολογικών δομών της ΕΕ και του αιτήματος της οικονομικής και πολιτικής ενοποίησης.

Για τα υπεισερχόμενα θεωρητικά ζητήματα παρακαλώ όπως συμβουλευτείτε τα δικά μου ή άλλα εισαγωγικά κείμενα της θεωρίας ολοκλήρωσης. Σας υπενθυμίζω ότι η αποκρυστάλλωση των δικών μου θεωρητικών θέσεων για την ΕΕ βρίσκεται στο Κοσμοθεωρία των Εθνών, συγκρότηση και συγκράτηση των κρατών, της Ευρώπης και του κόσμου.  Για τα υπόλοιπα δικά μου κείμενα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δες τε http://www.ifestosedu.gr/1IfestosTitloiViblion.htm.

 

    Για την συντρέχουσα κρίση που  θα ήθελα να βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεών μας, μπορείτε όμως εύκολα να βρείτε άπειρα πρωτογενή στοιχεία στο διαδίκτυο για τα γεγονότα των τελευταίων μηνών. Προϋπόθεση ομαλής ροής του μαθήματος είναι να μελετήσετε έγκαιρα τα κείμενα που σας δίνω στην αίθουσα διδασκαλίας ή με ανακοινώσεις.

 

Όσον αφορά την περιγραφική διάσταση των κοινών πολιτικών οι φοιτητές καλά θα κάνουν έγκαιρα να συμβουλευτούν τάχιστα τα περιεκτικά κα εξαιρετικά ακριβή βιβλιαράκια της Εκτελεστικής Επιτροπής και του Ευρωκοινοβουλίου. Μπορείτε είτε να τα κατεβάσετε από το διαδίκτυο είτε να τα προμηθευτείτε από τα εδώ γραφεία της ΕΕ. Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί αν μελετήσετε αυτά τα βιβλιαράκια που είναι πολύ κατατοπιστικά (τα διαβάζουν ακόμη και οι μαθητές του Λυκείου και δίνουν μια σφαιρική περιγραφή αυτού που η Κοινότητα ονομάζει πολιτικές) θα μπορέσουμε ευθέως να μπούμε στην ουσία των πραγμάτων.

 

Τονίζουμε λοιπόν ότι οι «κοινές πολιτικές» αφενός στους καταναλωτικούς τομείς και αφετέρου στους τομείς της μακροοικονομίας, της άμυνας και της ασφάλειας είναι ουσιαστικά το σύνολο του οικοδομήματος της ΕΕ. Οι πρώτοι (καταναλωτικοί τομείς ή «χαμηλή πολιτική») έχουν έντονα υπερεθνικά χαρακτηριστικά και είναι βαθύτατοι, εκτεταμένοι και εν πολλοίς εύκολα κατανοητοί. Οι δεύτεροι διπλωματικοστρατηγικά ζητήματα ή «υψηλή πολιτική» είναι εξόχως ιδιόμορφοι ως προς την υφή των διακρατικών ρυθμίσεων και τον τρόπο που συνδέονται με το εξωτερικό και ιδιαίτερα τις ΗΠΑ.

Στο πλέγμα αυτό και τα πολλά ρευστά στρώματά του, ακριβώς, θα διερευνηθεί η  σχέση εντολέα-εντολοδόχου μεταξύ των κρατών μελών και των υπερεθνικών και διακυβερνητικων θεσμών. Θα εμβαθύνουμε τα θέματα που αφορούν την λήψη αποφάσεων και τα διλήμματα και προβλήματα που συζητούνται εδώ και πολλές δεκαετίες γύρω από αυτό το ζήτημα. Όπως καθημερινά βλέπουμε γύρω από την «κρίση της ΟΝΕ» η ολοκλήρωση δεν είναι μια απόφαση δημιουργίας κοινωνίας και κανονιστικών δομών μέσα από διατάγματα ατόμων που συναντούνται και αποφασίζουν για δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους ερήμην τους. Αυτό μπορούμε να το πούμε και διαφορετικά: Οι αποφάσεις για βήματα της ΕΕ προς την μια ή άλλη κατεύθυνση, οι εθνικές στάσεις και συμμετοχές, οι κανονιστικές ρυθμίσεις που συμφωνούνται στο διακυβερνητικό / υπερεθνικό επίπεδο και οι προεκτάσεις τους, είναι βαθύτατου διανεμητικού χαρακτήρα. Τουτέστιν, απαιτείται κατανόηση του πολιτικού χαρακτήρα της ΕΕ, των ανθρωπολογικών της δομών, της φοράς κίνησης όσον αφορά τους δημοκρατικούς ελέγχους και του τρόπου που αυτό αφορά την ευημερία και την ασφάλεια των μελών των εθνών που συμμετέχουν.

 

Συνολικά, το σκεπτικό είναι το εξής:

            Πρώτον, να γίνει κατανοητός ο χαρακτήρας της ΕΕ ως συλλογικού δρώντα προικισμένου με πολιτικές (που αφορούν τόσο τις ενδο-ευρωπαϊκές οικονομικές και πολιτικές σχέσεις όσο και τρίτους). Να γίνει επίσης κατανοητή η σημασία των ανθρωπολογικών δομών για την βιωσιμότητα των κανονιστικών δομών σε οποιοδήποτε επίπεδο και αν αναφερόμαστε.

            Δεύτερον, να γίνει κατανοητή η ειδοποιός διαφορά μεταξύ «χαμηλής» πολιτικής (καταναλωτικά ζητήματα) και «υψηλής» πολιτικής (ζητήματα που βρίσκονται στον πυρήνα της κρατικής κυριαρχίας).

            Τρίτον, ο προβληματισμός για να είναι σωστά αντιληπτός θα πρέπει να τύχει θεωρητικής επεξεργασίας. Γι’ αυτό, από τα πρώτα  κιόλας μαθήματα με αφετηρία όπως ήδη ανέφερα το 6 κεφάλαιο του βιβλίου μου Κοσμοθεωρία των Εθνών θα γίνει αναφορά στα κύρια θεωρητικά ρεύματα που ερμηνεύουν το φαινόμενο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Στο κεφάλαιο αυτό στοιχειώδεις θεωρητικές αναφορές δίδονται στα δοκίμια τέλους. Για εκτενέστερη ανάλυση, το τελευταίο εισαγωγικό και όχι μόνο κείμενό μου είναι στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου Σιούσουρας / Χαζάκης (επιμ.), Παγκοσμιοποίηση και Ευρώπη που θα αποτελέσει κύριο κείμενο μαζί με άλλα εισαγωγικά περί ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

            Τέταρτον, στην συνέχεια, σε αναφορά με το σύνολο των κοινών πολιτικών της κοινότητας θα εξεταστούν ζητήματα όπως η αποτελεσματικότητα στην λήψη αποφάσεων, η δημοκρατική λειτουργία του Κοινοτικού συστήματος, οι ιδιομορφίες των σχέσεων μεταξύ των θεσμών της ΕΕ και η βαθύτερη φύση του κοινοτικού συστήματος. Αυτό θα οδηγήσει σε καλύτερη κατανόηση των συλλογικών θέσεων και συμπεριφορών απέναντι στους τρίτους αλλά και των ποικίλων θεσμικών, πολιτικών και στρατηγικών διαστρωματώσεων στην Ευρώπη και στον Ευρωατλαντικό χώρο.

            Πέμπτον, με δεδομένο ότι οι φοιτητές θα έχουν καλή εποπτεία των κοινών πολιτικών από τα προαναφερθέντα εισαγωγικά κείμενα, θα γίνει προσπάθεια να αναλυθούν με εκλεκτικό και στοχευμένο τρόπο καίρια διαμορφωτικά κριτήρια και παράγοντες που αφορούν τις πολιτικές και στρατηγικές δομές του κοινοτικού συστήματος. Υπό αυτό το πρίσμα, θα εξεταστούν εθνικές στάσεις και συμπεριφορές οι οποίες διαρκώς επηρεάζουν την Κοινότητα ως συλλογικό δρώντα στον ευρωατλαντικό χώρο και ευρύτερα στο διεθνές σύστημα.

            Έκτον, ιεραρχώντας το Κοινοτικό σύστημα, αποτελεί αναλυτική προτεραιότητα. Πολύ σημαντικό ζήτημα είναι η κατανόηση εκείνων των πολιτικών που αποδεικνύονται καθοριστικοί για την λειτουργία και την εξέλιξη της ΕΕ. Κρίσιμο αλλά και επίκαιρο ζήτημα είναι οι βαθύτερες αιτίες που οδήγησαν μετά το 1985 στο Λουξεμβούργο, στο Μάαστριχτ και στις υπόλοιπες διακυβερνητικές. Η γένεση της ΟΝΕ, για παράδειγμα, δεν είχε μόνο ως αίτια οικονομικά κριτήρια αλλά και στρατηγικά ζητήματα που αφορούν τις ενδό-ευρωπαϊκές σχέσεις και που συνδέθηκαν με την γερμανική επανένωση και άλλα στρατηγικά ζητήματα [Για τα ζητήματα αυτά παρακαλώ όπως συμβουλευτείτε έγκαιρα το 6 κεφάλαιο του βιβλίου μου Διπλωματία και στρατηγική των μεγάλων Ευρωπαϊκών δυνάμεων, Γαλλία, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία και τα κεφάλαια 13-18 του Κοσμοθεωρητική Ετερότητα και Αξιώσεις Πολιτικής Κυριαρχίας, Ευρωπαϊκή Άμυνα, Ασφάλεια και Πολιτική Ενοποίηση.]

            Θα κατανοήσουμε σταδιακά ότι το αίτημα για πολιτική ενοποίηση, οι βαθύτερες αιτίες γένεσης και εξέλιξης της ΟΝΕ, η σχέση των θεσμών των καταναλωτικών τομέων με τους θεσμούς στους τομείς της άμυνας, ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής, η εξέλιξη των τελευταίων, τα προβλήματα των τελευταίων και οι συναρτήσεις με τις πολιτικές και στρατηγικές σχέσεις στο ευρύτερο ευρωατλαντικό και διεθνές σύστημα, είναι όλα αλληλένδετα ζητήματα που εξελίσσονται δυναμικά. Επειδή σε κάθε είδους πολιτική οργάνωση οι αποφάσεις είναι διανεμητικού χαρακτήρα, θα διερευνηθεί, όπως προαναφέρθηκε, το ζήτημα των πλειοψηφικών και ομόφωνων αποφάσεων για να γίνει βαθύτερα αντιληπτή η προαναφερθείσα σχέση εντολέα-εντολοδόχου σε αναφορά με τα πολλά επίπεδα λήψεως αποφάσεων. Στο ίδιο πλαίσιο, θα εξεταστεί η σχέση διεύρυνσης-εμβάθυνσης και το σύστημα λήψης αποφάσεων στις διαπραγματεύσεις ένταξης, πχ με την Τουρκία ή άλλα κράτη της  περιοχής  μας. 

            Έβδομον, συναφώς με τα προαναφερθέντα, θα εξετάσουμε τόσο περιγραφικά όσο και περιπτωσιολογικά ζητήματα όπως οι δυναμικές που αναπτύσσουν οι δια-θεσμικές σχέσεις καθώς και η βαθμίδα της σημασίας διαφόρων θεσμών υπό το πρίσμα πραγματολογικά επαληθεύσιμων παρατηρήσεων για την εξέλιξη της ΕΕ τις τελευταίες δεκαετίες. Τονίζω ξανά, ότι η συντρέχουσα κρίση είναι «ευκαιρία» να συζητήσουμε όλα τα ζητήματα περιεκτικά και ουσιαστικά.

 

Στον πυρήνα των, όρων, εννοιών και θεμελιώσεων όλων των πιο πάνω ζητημάτων βρίσκεται, όπως είναι φυσικό, το πρακτικό ερώτημα της υφής και του περιεχομένου της διακυβέρνησης στον ευρωπαϊκό και ευρωατλαντικό χώρο.  

 

Επιχειρώντας να ερμηνεύσουμε τον χαρακτήρα, την δομή, την λειτουργία, τον τρόπο λήψης απόφαση και τους περιορισμούς ή δυνατότητες της ΕΕ σε αναφορά με τις πολιτικές της, μερικά στοιχεία της θεωρίας ολοκλήρωσης είναι κεντρικά. Μια βαθύτερη κατανόηση απαιτείται να θέσει υπό την αίρεση των εμπειρικών μαρτυριών θέσεις που διατυπώθηκαν στο παρελθόν, μεταξύ άλλων, για παράδειγμα,

i)             Την συζήτηση περί Χαμηλής – Υψηλής πολιτικής (με δεδομένο ότι ένα ερώτημα ήταν κατά πόσο Η ΟΝΕ ανήκει στην υψηλή ή στην χαμηλή πολιτική),

ii)            την λειτουργιστική ανθρωπολογία σε αναφορά με την προσδοκία «μετατόπισης πίστης και νομιμοφροσύνης …» και των αντίθετων απόψεων,

iii)           τις θέσεις περί «δημόσιου ευρωπαϊκού χώρου» και τον ακριβή του χαρακτήρα,

iv)           την διαλεκτική σχέση ανεξάρτητων-εξαρτημένων αρμοδιοτήτων των υπερεθνικών θεσμών,

v)            τα όρια και τους περιορισμούς των υπερεθνικών θεσμών,

vi)           την σημασία των διακυβερνητικών δομών,

vii)         το κοινοτικό σύστημα λήψεως αποφάσεων όπως εξελίχθηκε μετά τον Συμβιβασμό του Λουξεμβούργου του 1966,

viii)        τον βαθμό δημοκρατικού ελέγχου επί των αποφάσεων στο κοινοτικό και εθνικό επίπεδο,

ix)           την απουσία ή ύπαρξη δημόσιας ευρωπαϊκής σφαίρας και τι είδος είναι αυτή αν υπάρχει,

x)            την σημασία των εποπτικών υπερεθνικών θεσμών στην τήρηση των συμφωνιών,

xi)           την θέση και τον ρόλο του εθνικού συμφέροντος,

xii)         τις υπερτιθέμενες στρατηγικές σκοπιμότητες και την σχέση των κοινοτικών δομών με το ευρύτερο σύστημα διεθνούς πολιτικής και διεθνούς πολιτικής οικονομίας.

 

Τα πιο πάνω και πολλά άλλα, θα τα αναζητήσετε στον θεωρητικό προβληματισμό των κειμένων που σας συνιστούμε να μελετήσετε και θα τα ελέγξετε υπό το φως των εμπειρικών μαρτυριών.

 

 Βιβλιογραφία

 

Πέραν αυτών που αναφέρονται εδώ, βιβλιογραφία αναφέρεται και στην τάξη. Όπως είναι φυσικό, οι φοιτητές καλούνται να μελετήσουν κάθε κείμενο της ελληνικής και διεθνούς βιβλιογραφίας  κρίνουν ότι θα συμβάλει στην γνωστική τους κατάρτιση. Ως γενικό περιγραφικό σημείωμα θεωρούνται οι προαναφερθείσες εκδόσεις των οργάνων της κοινότητας.

 

1. Π. Ήφαιστος, Κοσμοθεωρία των Εθνών, συγκρότηση και συγκράτηση των κρατών, της Ευρώπης και του κόσμου.

2. Το κεφάλαιο 17 του βιβλίου μου European Political Cooperation. Μπορείτε να ζητήσετε από την Χριστιάνα Παπαδοπούλου να σας δώσει τις φωτοτυπίες από πέρυσι για να το φωτοτυπήσουν όποιοι θέλουν καθόσον το βιβλίο έχει εξαντληθεί. Υπάρχει σε άλλες βιβλιοθήκες της Αθήνας αλλά όχι στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς. 

3. Το κεφάλαιο 8.3.5 του βιβλίου Η επιστημονική μελέτη των διεθνών σχέσεων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

4. Π. Ήφαιστος, Κοσμοθεωρητική ετερότητα και αξιώσεις πολιτικής κυριαρχίας, ευρωπαϊκή άμυνα, ασφάλεια και πολιτική ενοποίηση (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2004). Τα κεφάλαια 13-18 είναι αφιερωμένα στην θεωρία ολοκλήρωσης, στην ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, στο ζήτημα του δημοκρατικού ελλείμματος και άλλα συναφή ζητήματα όπως η ΟΝΕ ως κοινή πολιτική που αμφιταλαντεύεται μεταξύ υψηλής και χαμηλής πολιτικής. Τα κεφάλαια αυτά είναι, βασικά, ο πυρήνας του μαθήματος μιας και αναλύουν το ζήτημα της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης.

5. Π. Ήφαιστος, Διπλωματία και στρατηγική των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων (Εκδόσεις Ποιότητα). Αναλύονται οι στρατηγικές της Γαλλίας, Βρετανίας και Γερμανίας ως διαμορφωτικές δυνάμεις του ευρωπαϊκού πολιτικού γίγνεσθαι. Γίνεται επίσης προσπάθεια να διερευνηθούν τα βαθύτερα πολιτικοστρατηγικά αίτια της δημιουργίας και ανάπτυξης της ΕΕ αλλά και τις υποβόσκουσες τάσεις στις ενδο-ευρωπαϊκές σχέσεις Στο έκτο κεφάλαιο εξετάζεται η εξέλιξη της ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας και της Ατλαντικής Συμμαχίας τη δεκαετία του 1990. Στο βιβλίο αυτό θα ήθελα να προσέξετε ιδιαίτερα τις ενότητες για την δημιουργία τις ΟΝΕ που δείχνουν το πολιτικό και στρατηγικό πλαίσιο που δεν είναι διαφορετικό από το σημερινό. Πολύ σημαντικό είναι επίσης το 3 κεφάλαιο όπου εξετάζοντας τους κύριους άξονες της γκολικής πολιτικής προσπαθούμε να κατανοήσουμε τον τρόπο που επηρέασαν την πορεία προς μια πρωτίστως διακυβερνητική πορεία.

6. Κ. Αρβανιτόπουλος/Π. Ήφαιστος, Ευρωατλαντικές σχέσεις (Εκδόσεις Ποιότητα 2004). Όπως αναφέρεται και στον τίτλο εξετάζονται οι ευρωατλαντικές σχέσεις. Εδώ το 1 και 2 κεφάλαιο είναι σημαντικό για να κατανοήσουμε το πολιτικό και στρατηγικό πλαίσιο των σχέσεων Ευρώπης - ΗΠΑ

7. Εισαγωγή στις ευρωπαϊκές σπουδές (Εκδόσεις Σιδέρη 2006). Δίνεται ένα γενικότερο περιγραφικό πλαίσιο. Στο πρώτο μέρος βρίσκεται και δοκίμιο του Π. Ήφαιστου για την θεωρία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

8. Το 8.3.5 του βιβλίου Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Εκδόσεις Ποιότητα 2004). Αυτ

9. Π. Ήφαιστος, Θεωρία διεθνούς και ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2002). Για μια εκτενέστερη εξέταση των θεωριών ολοκλήρωσης.

10. Οι αναλύσεις περί Ευρώπης στα κεφάλαια 1 και 10 του John Mearsheimer, Η τραγωδία της πολιτικής των δυνάμεων (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2007).

11. Το κεφάλαιο περί Ευρώπης του Παναγιώτη Κονδύλη, Από τον 20ο στον 21ο αιώνα (Εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 2000).

12. Οι καταχωρήσεις στην www.ifestosedu.gr

Ευρωπαϊκή Ένωση

►Κρίση ONE: Το Διάγγελμα ενός Δεκαεξάχρονου

►Το Θολό Ιδεολογικό Βασίλειο Της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης

►Αναζητώντας Μια Ευρωπαϊκή Κοσμοθεωρία

►ΕΕ Και Παιδεία.

►"Πλανητικοποίηση  Και Το Ζήτημα Της Διεθνούς Και Ευρωπαϊκής Διακυβέρνησης

►ΟΝΕ: Πολιτικοστρατηγικές παράμετροι

►ΕΕ, ΟΝΕ και η προαναγγελθείσα κρίση

 

Διαφάνειες

Όσες διαφάνειες αφορούν την Ευρώπη στην διεύθυνση διαφάνειες, σημειώσεις, δοκίμια και άρθρα

Από το Κοσμοθεωρία των Εθνών κλι εδώ

 

Υψηλή – Χαμηλή Πολιτική κατά Lindberg / Scheingold (1970)

 

Τομείς χαμηλής πολιτικής 1.      Εμπορικές σχέσεις με τρίτα κράτη 2.      Οικονομική ανάπτυξη 3.      Ρυθμιστικοί κανόνες με τρίτα κράτη 4.      Έλεγχος του οικονομικού συστήματος – νομισματική και δημοσιονομική πολιτική 5.      Κουλτούρα 6.      Κοινωνική πρόνοια 7.      Παιδεία και έρευνα

Τομείς Υψηλής πολιτικής 1.      Στρατιωτικά θέματα και άμυνα, ασφάλεια 2.      Διπλωματία 3.      Πολιτική ταύτιση 4.      Δημόσια τάξη και ασφάλεια 5.      Οικονομική και στρατιωτική ασφάλεια Νομικό-κανονιστικό σύστημα

Παρατίθεται στο Π. Ήφαιστος, Θεωρία Διεθνούς και Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης (Ποιότητα 2000) σ. 256

 

Σημειώσεις

1.      Η κατάταξη αυτή διατυπώνει την κρατούσα άποψη στο πεδίο των λειτουργιστικών θεωριών ολοκλήρωσης που θεωρούσε την κοινωνικοπολιτική συγκρότηση ευθύγραμμη συνάρτηση ωφελεμιστικων και χρησιμοθηρικών κριτηρίων

2.      Απουσιάζει το κριτήριο της αλληλεγγύης που εντάσσεται στο κοινωνικοψυχολογικό επίπεδο και αφορά τις κοσμοθεωρίες των κοινωνιών

3.      Απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στο ανθρωπολογικό υπόβαθρο ως το θεμέλιο της κοινωνικοπολιτικής συγκρότησης

4.      Εκλαμβάνει το Κοινωνικό γεγονός ως ευθύγραμμη-γραμμική σχέση μεταξύ οφέλους και πολιτικής οργάνωσης

5.      Θεωρεί αντίστοιχη και την επέκταση της ολοκλήρωσης στην υψηλή πολιτική εξ ου και η θεωρία της εκχύλισης στον εξωτερικό τομέα (θεωρία της εξωτερίκευσης) 

 

Σύγκριση με μια Ανατολική Αντίληψη της Πολιτικής. Νταβούτογλου, Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες (Ποιότητα 2011) [Σημειώνεται ότι η Τουρκία είναι υποψήφιο μέλος της ΕΕ]

«Ως εκ τούτου, ο ισχυρισμός του Becker είναι ορθός εντός του δυτικού σημασιολογικού και εννοιολογικού πλαισίου· όμως είναι άνευ νοήματος εντός του πλαισίου του ισλαμικού σημασιολογικού συνόλου διασυνδέσεων. Αυτό το δίλημμα εί­ναι πολύ σημαντικό ιδίως για μια συγκριτική ανάλυση. Επο­μένως, προτιμώ να χρησιμοποιώ πρωτότυπες έννοιες για τις δια-θεωρητικές αναλύσεις, ενώ προσπαθώ να αναπτύξω ορι­σμένες νέες έννοιες όπως «οντολογική εγγύτητα» και «επιστη­μολογική διαφοροποίηση»για τις ενδο-θεωρητικές αναλύσεις. Ο όρος κοσμοθεωρία (Weltanschauung) μου φαίνεται ως η πλέον κατάλληλη έννοια για μια τέτοια οικουμενική συγκριτική ανάλυση λόγω των τεράστιων και βαθέων νοηματικών της διαστάσεων. Επιπρόσθετα, εμπεριέχει τις φιλοσοφικές καθώς και τις θρησκευτικές τάσεις. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, ιδίως για τη διαπίστωση των βασικών και κοινών χαρακτηριστικών της πυραμιδικής-ιστορικής συνέχειας και της οριζόντιας συνά­φειας στη δυτική πνευματική ιστορία».  

 

ΘΕΩΡΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ

  

Οι Βασικές παραδοχές εναλλακτικών ρευμάτων σκέψης για την έννοια «πολιτική κοινότητα» και τις προσεγγίσεις εκπλήρωσής της.

 

-Η ολοκλήρωση συνεπάγεται τη ριζική αλλαγή της οργανωτικής και κοινωνικής δομής στο περιφερειακό ή παγκόσμιο επίπεδο.

-Ο βασικός αντικειμενικός στόχος της ολοκλήρωσης είναι η μερική ή ολική κατάργηση των ξεχωριστών κανονιστικών δομών του διεθνούς χώρου, δηλαδή των εθνών-κρατών.

 

ΦΕΝΤΕΡΑΛΙΣΜΟΣ

 

Όλα τα φεντεραλιστικά ρεύματα συγκλίνουν στο ότι ο επιδιωκόμενος στόχος είναι ένα υπερεθνικό σύστημα με κεντρικούς θεσμούς και εξουσίες που αντικαθιστούν πλήρως ή αλληλοσυμπληρώνουν τους θεσμούς των μελών που συμμετέχουν

-Κεντρικής σημασίας: Ο ρόλος των κεντρικών θεσμών και της ισχύος στην πολιτειακή άρθρωση.

-Χωρίς περιστροφές ή δισταγμούς υποστηρίζεται πως η πίστη-νομιμοφροσύνη θα πρέπει να μεταβιβαστεί στο υπερεθνικό επίπεδο.

-«Η ειρήνη μπορεί να διασφαλιστεί μόνο εάν τα έθνη-κράτη, με ένα μεγάλο και αποφασιστικό άλμα αυταπάρνησης.

-Δεν έχει επεξεργαστεί επαρκώς τον τρόπο ανάπτυξης κοινωνίας-κοινότητας στο περιφερειακό επίπεδο ή παγκοσμίως.

 

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΣΜΟΣ

 

-Η πιο συγκροτημένη φιλελεύθερη θεωρητική πρόταση για τη δημιουργία προϋποθέσεων συνεργατικών διεθνών σχέσεων.

-Αντί να αντιπαρατεθεί με τις έννοιες της κρατικής κυριαρχίας και του εθνικισμού εστιάζει την προσοχή στις μακρόχρονες διαδικασίες συστημικών αλλαγών

-Αναμενόμενο αποτέλεσμα είναι η σταδιακή αύξηση των οργανισμών διαχείρισης των λειτουργικών αναγκών, η σταδιακή μετάθεση αφοσίωσης και η σταδιακή δημιουργία μιας παγκόσμιας κοινωνίας όπου η δομή θα προσαρμοστεί στη λειτουργία

-Τονίζουν πως η έμφαση πρέπει να δοθεί λιγότερο στα ζητήματα ισχύος και περισσότερο στην ανάπτυξη της συνεργασίας σε μη πολιτικούς τομείς.

-Mitrany: Οικουμενικότητα των λειτουργικών αναγκών, τεχνολογία, δίκτυο οργανισμών που εξυπηρετούν τις ανθρώπινες ανάγκες, που βελτιώνουν τις λειτουργίες του κράτους, αλλάζουν τις συμπεριφορές προς προσανατολισμούς οι οποίοι καθιστούν τον πόλεμο δύσκολο ή αδύνατο.

-Ο πολλαπλασιασμός τους οδηγεί στην ανάγκη διεθνούς σχεδιασμού και συντονισμού, με αποτέλεσμα οι συνέπειες να είναι οικουμενικές.

-Η οποιοδήποτε επίπεδο η πολιτική εξουσία είναι επικίνδυνη και περιττή, αν δεν συνοδεύεται από ένα συγκροτημένο κοινωνικό σώμα και από διαδικασίες δημοκρατικού ελέγχου και «ελέγχων και εξισορροπήσεων»

-Η κυριαρχία των κρατών είναι πολύτιμη και αναγκαία για την κανονιστική δόμηση του διεθνούς χώρου. «Η κυριαρχία δεν πρέπει να αποσυναρμολογηθεί, μέσα από μια πολιτική φόρμουλα αλλά  μόνο μέσα από τη λειτουργία του συστήματος. Δεν πρέπει να αποσυναρμολογηθεί, εκτός και αν υπάρξει μια παγκόσμια κατανομή ρόλων όσον αφορά τις λειτουργίες που φέρνουν την ειρήνη»

-Διάκριση μεταξύ θεμάτων πολιτικοστρατηγικών και ιδεολογικών ζητημάτων (που θεωρούνται διχαστικά), και ζητημάτων που ενώνουν τους ανθρώπους που τα έχουν ανάγκη

 

ΝΕΟΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

 

-Απέβλεπαν στο «κρατικό μοντέλο» ως το τελικό προϊόν της διαδικασίας.

-Όπως και οι φεντεραλιστές, υποστηρίζουν πως πριν ονομάσουμε ένα σύστημα ολοκληρωμένο θα πρέπει να αποκτήσει συνταγματική ρύθμιση υπερεθνικού χαρακτήρα

Haas: «Τα βιώσιμα έθνη-κράτη συνιστούν πολιτικές κοινότητες. Ως αποτέλεσμα της συγχώνευσης τέτοιων κρατών, θα μπορούσε, επίσης, να σχηματισθεί μια νέα πολιτική κοινότητα. Πολιτική κοινότητα υπάρχει, όταν υπάρχει δυνατότητα ειρηνικών εσωτερικών αλλαγών υπό συνθήκες συναγωνισμού και [ειρηνικής] διαπάλης μεταξύ ομάδων με ανταγωνιστικά συμφέροντα. Ολοκλήρωση είναι η διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας διάφοροι πολιτικοί παράγοντες που δρουν σε διακριτά εθνικά περιβάλλοντα πείθονται να μετατοπίσουν την πίστη τους, τη νομιμοφροσύνη τους, τις προσδοκίες τους και τις πολιτικές τους δραστηριότητες σε ένα ευρύτερο κέντρο, του οποίου οι θεσμοί αποκτούν ή διεκδικούν τις δικαιοδοσίες των προϋπαρχόντων εθνών-κρατών». «Το τελικό αποτέλεσμα μιας διαδικασίας ολοκλήρωσης είναι μια νέα πολιτική κοινότητα η οποία τίθεται υπεράνω των προϋπαρχόντων πολιτικών κοινοτήτων»

 

Κριτική Hoffmann:

-Όχι μόνον πως διαιωνίστηκε το έθνος-κράτος, αλλά κυρίως ότι ενισχύθηκε η κρατική κυριαρχία, οι θεσμοί, ο πολιτισμός, η οικονομία των κρατών-μελών καθώς και η θέση τους στο διεθνές σύστημα.

-Συνυπάρχουν, πρώτον, μια διαδικασία που λειτουργεί στο όνομα της «λογικής της ολοκλήρωσης», όπως την προσδιόρισε ο Ζαν Μοννέ και την ανέλυσε ο Ernst Haas, και δεύτερον, οι εθνικές πραγματικότητες που λειτουργούν με τη «λογική της ετερότητας».

-Διαδικασία συνεχών ανταλλαγών συμφερόντων που το κρατούν σε ισορροπία, όσο τα ανεξάρτητα και κυρίαρχα κράτη αισθάνονται πως το ισοζύγιο οφελών-ζημιών εξυπηρετεί τα εθνικά τους συμφέροντα.

-Ενώ η επίτευξη της εμπορικής και ενδεχομένως οικονομικής ολοκλήρωσης είναι πολύ πιθανή, η Πολιτική Ένωση είναι απίθανη.

-Το κυριότερο αίτιο γι’ αυτό, είναι η ουτοπική προσδοκία πως το έθνος-κράτος θα απεκδυθεί των οντολογικών του χαρακτηριστικών όπως τα διαμόρφωσε η ιστορική εξέλιξη.

 

Παραδοχές του Ernst Haas

Πρώτον, συνέπειες της λανθασμένης πρόβλεψης για την εξαρτημένη μεταβλητή Δεύτερον, αντιφάσεις λόγω απαιτήσεων τρίτων

Τρίτον, «πραγματιστικά συμφέροντα, εύκολα μπορούν να γίνουν θρύψαλα».

-Προσδοκίες απρόσκοπτης λειτουργικής ανάπτυξης είναι επιρρεπείς σε αποσύνθεση και από-ολοκλήρωση.

-«Αποφάσεις που βασίζονται στην υψηλή πολιτική και θεμελιώδεις δεσμεύσεις είναι αναμφίβολα πιο στέρεες από δεσμεύσεις που στηρίζονται σε πραγματιστικές προσδοκίες»

-«Τα οράματα του Ζαν Μοννέ και του Ντε Γκωλ είναι πέραν προσωπικών ιδεολογιών και διαφορών ως προς συγκεκριμένες επιλογές.

-«Η οικονομική ολοκλήρωση δεν οδηγεί πάντοτε και αυτόματα στην πολιτική ενοποίηση»

-Αποτυχία, οφειλόταν στην προσδοκία προσπορισμού πολιτικών και οικονομικών ωφελημάτων και όχι πολιτισμικής ή συνειδησιακής μεταμόρφωσης, ως προς την οποία οι λαοί αντιδρούν αρνητικά.

-«Μπορούμε να κινηθούμε μόνο με πολύ μικρά βήματα και όχι με τολμηρά βήματα στη βάση ενός μεγαλεπήβολου σχεδίου, διαφορετικά θα απολέσουμε μεγάλο μέρους της αναγκαίας υποστήριξης. (…) καθώς η Κοινότητα θα κινείται από την απλή τελωνειακή ένωση στην οικονομική ένωση και σε μια πολιτική οντότητα ροπή προς σύγκρουση θα αυξάνεται».

 

Νεοφιλελεύθεροι.

 

-Αρχικά αλληλεξάρτηση

-Συνέχεια συγχώνευσαν ρεαλιστικές παραδοχές

-σταδιακά ενέταξαν ευρωπαϊκή ολοκλήρωση στο Ατλαντικό παράδειμα. Kupchan, «Η λύση για τα προβλήματα της Δύσης θα είναι μια Ατλαντική Ένωση η οποία θα αφομοιώσει τόσο το ΝΑΤΟ όσο και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ θα πρέπει να εγκαταλείψει τις φεντεραλιστικές της φιλοδοξίες και να εστιάσει την προσοχή της στην επέκταση της ενιαίας αγοράς προς ανατολάς στην Kεντρική Ευρώπη και προς Δυσμάς στη Βόρειο Αμερική.

 

Πριν τους νεοφιλελεύθερους.

 

-1980 και 1990 προσοχή στα διακυβερνητικά χαρακτηριστικά της διαδικασίας ολοκλήρωσης.

-Σύγκλιση απόψεων πως ενώ έχουν αναπτυχθεί οι εταιρικές σχέσεις (Gesellschaft), δηλαδή αυξημένη οικονομική αλληλεξάρτηση, νομικές ρυθμίσεις που προωθούν το κράτος δικαίου και από κοινού ρυθμίσεις στα καταναλωτικά ζητήματα που προωθούν την ευημερία, υπάρχει εντούτοις έλλειμμα πολιτικής και κοινωνικής νομιμοποίησης. Με διαφορετικά λόγια, η εταιρική σχέση δεν επαρκεί, ενώ η μετάβαση από το Gesellschaft στο Gemeinschaft (παραδοσιακή κοινωνία-κοινότητα) με μέσον τη λειτουργική προσέγγιση είναι αμφίβολη.

 «Σκοτεινή περίοδος»

 

-Κυριαρχία παραδοσιακών παραδοχών.

-Έμφαση στον διακυβερνητικό χαρακτήρα

-Moravcsik δεκαετία του 1990: ορθολογικός χαρακτήρας κρατικών επιλογών, διακυβερνητικός χαρακτήρας του καθεστώτος που εγκαθιδρύθηκε μετά το 1957, σημασία των διαπραγματεύσεων μεταξύ των ισχυρών κρατών της Ευρώπης και επιλογές των κρατών που αποσκοπούν στην διαφύλαξη του εθνικού συμφέροντος της κυριαρχίας των στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανονιστικών δομών

-Τρεις προϋποθέσεις επιτυχίας είναι,

-πρώτον, ο εθελούσιος χαρακτήρας του εγχειρήματος,

-δεύτερον, η διαφάνεια και κυκλοφορία πληροφοριών και,

-τρίτον, το χαμηλό κόστος των διακυβερνητικών συναλλαγών

 

Νεοφιλελεύθεροι – Παραδοσιακοί

 

Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ ρεαλιστών και νεορεαλιστών είναι ότι ενώ οι περισσότεροι εκ των πρώτων –περίπου ουδέτερα– διαπιστώνουν την ηγεμόνευση των θεσμών από τα ισχυρά κράτη, οι νεοφιλελεύθεροι έχουν ως πυρήνα των επιχειρημάτων τους πως τόσο οι θεσμοί όσο και ο ηγεμονικός ρόλος των ηγεμονικών δυνάμεων, κατά προτίμηση των ΗΠΑ, είναι αναγκαίες προϋποθέσεις για σταθερότητα και συνεργασία. Όπως ήδη εξηγήθηκε, αν και υιοθετούν αυτή την όντως αμφιλεγόμενη θέση, οι ηθικές και πρακτικές συνέπειες έχουν εξεταστεί ελάχιστα ή καθόλου.

 

Βασικά προβλήματα ολοκλήρωσης

 

-Δυστοκία ριζοσπαστικών αποφάσεων που θα προκαλούσαν μετάβαση από την οικονομική στην πολιτική ολοκλήρωση

 -Υπέρβαση των οντολογικών χαρακτηριστικών του ευρωπαϊκού έθνους-κράτους. [Ernst Haas, «ο Ντε Γκωλ μάς διέψευσε»]

[-Hoffmann: Η αποτυχία είναι διδακτική όσον αφορά την οργάνωση του διεθνούς συστήματος με υπερβατικές υπερεθνικές προσεγγίσεις φιλελεύθερων παραδοχών].

-Ενώ στο επίπεδο της οικονομίας λειτουργεί ως ενιαίο εταιρικό σχήμα (Gesellschaft), τα στηρίγματά του είναι ξεχωριστές κοινωνίες (Gemeinschaft) με την ευρύτερη και βαθύτερη έννοια του όρου.

 

Γκωλικό-διακυβερνητικό πρότυπο: (βλ. και κεφάλαιο 6 του Κοσμοθεωρία των Εθνών

 

-εντάσσεται στην παραδοσιακή στοχαστική παράδοση του συστήματος ισορροπίας ισχύος,

1.     Διερεύνηση τρόπων από κοινού εκπλήρωσης των εθνικών συμφερόντων και όχι τρόπων αποδυνάμωσης της κυριαρχίας των μελών. Κίνητρο συμμετοχής ενός κράτους είναι η ενίσχυση και όχι η αποδυνάμωση της εθνικής κυριαρχίας. (Σχέδιο Fouchet την περίοδο 1960-62)

2.     Περιθώρια συνεργασίας και από κοινού αποφάσεων είναι μεγάλα αλλά η εφαρμογή τους θα πρέπει να είναι έργο των εθνών-κρατών

3.     Διπλωματική και στρατηγική συνεργασία στη βάση ενός συμμαχικού σχήματος, του οποίου η σταθερότητα, η ανάπτυξη και ο δυναμισμός συναρτάται με τις προόδους στο υπόλοιπο συνεργατικό σύστημα.

4.     Τα πάντα θα βρίσκονται υπό την αίρεση της υψηλής στρατηγικής των μελών.

5.     Το σχήμα κατατείνει όχι προς υπερεθνικό-κανονιστικό σύστημα αλλά στην συνύπαρξη των υπαρχόντων εθνικών-κρατικών συστημάτων, ή, όπως το έθετε ο πρόεδρος της Γαλλίας, στην ανάδειξη μιας «Ένωσης των πατρίδων».

6.     «Κάτι περισσότερο από συμμαχία και κάτι λιγότερο από ομοσπονδία»

7.     Η άσκηση λαϊκής κυριαρχίας στο εσωτερικό ενός εκάστου κράτους-μέλους παραμένει ανέπαφη.

8.     Ουσιαστικά, η γκωλική προσέγγιση επιδιώκει την ανάπτυξη μιας κοινωνίας κρατών στο πλαίσιο μιας «άναρχης διεθνούς κοινωνίας»

 

Οι σημειώσεις πιο κάτω αντλούν από το βιβλίο Π. Ήφαιστος, Διπλωματία και στρατηγική των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, Γαλλία, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία (Εκδόσεις Ποιότητα) και το Αρβανιτόπουλος/Ήφαιστος, Ευρωατλαντικές σχέσεις

 

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΕ - «4 ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ»

 

Stanley Hoffman, 1966: «παράδοξο Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης »

"Για τρεις λόγους, η ενοποιητική διαδικασία υπήρξε το θύμα και το αποτέλεσμά της η επιβίωση του έθνους - κράτους. Ο ένας λόγος χαρακτηρίζει κάθε διεθνές σύστημα και οι άλλοι δύο μόνο το Ευρωπαϊκό σύστημα. Η εσωτερική λογική και ο τρόπος εξέλιξης κάθε διεθνούς συστήματος βρίσκεται στην διαφορά των εσωτερικών του συντελεστών, στις γεωϊστορικές συνθήκες που το χαρακτηρίζουν και τις εξωτερικές επιδιώξεις των μονάδων που το συνθέτουν. Κάθε σύστημα χαρακτηριζόμενο από κατατεμαχισμό [σημείωση: δηλαδή οργανωμένο σε ανεξάρτητες, ετερογενείς, ανομοιογενείς και κυρίαρχες μονάδες], τείνει, με την δυναμική που αναπτύσσει η ενυπάρχουσα ανισότητα να αναπαραγάγει την ετερότητα".

Δηλαδή, -Διαιωνίστηκε και ενισχήθηκε το έθνος-κράτος, -Ενισχύθηκε η κρατική κυριαρχία, οι θεσμοί, ο πολιτισμός, η οικονομία των κρατών μελών καθώς και η θέση τους στο διεθνές σύστημα. -Η ετερότητα αναπαράγεται και αυξάνεται

 

Hedley Bull, 1982: Μορφή Χαρακτήρας του Ευρωπαϊκού Πολιτικού Συστήματος

 «Δεν υπάρχει υπερεθνική κοινότητα στην Δυτική Ευρώπη. Υπάρχει μια ομάδα κρατών (επιπλέον, εάν υπήρχε μια υπερεθνική εξουσία στη Δυτική Ευρώπη θα ήταν πηγή αδυναμίας και όχι ισχύος ως προς την αμυντική πολιτική. Αυτό που είναι πηγή ισχύος στην Ευρώπη είναι το έθνος-κράτος – δηλαδή η Γαλλία, η Γερμανία, η Βρετανία – και η ικανότητά τους να εμπνεύσουν πίστη και νομιμοφροσύνη στα θέματα του πολέμου). Υπάρχει ένα κονσέρτο κρατών, των οποίων η βάση είναι μια περιοχή ως προς την οποία πιστεύεται πως υπάρχουν κοινά συμφέροντα μεταξύ των μεγαλυτέρων δυνάμεων. Η ιστορία των Ευρωπαίων είναι μια ιστορία εγγενούς-ενδημικής σύγκρουσης. Εάν πρόσφατα απέκτησαν τη συνήθεια της συνεργασίας (σημείωση: στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης), αυτό έγινε υπό την ομπρέλα των ΗΠΑ και υπό την απειλή εξ ανατολών. Ακόμη και η απλή σκέψη ότι τα ευρωπαϊκά κράτη συνιστούν μια “κοινότητα ασφαλείας” ή μια “περιοχή ειρήνης” είναι ευσεβής πόθος, εάν αυτό σημαίνει ότι πόλεμος μεταξύ τους δεν θα υπάρξει ξανά, και όχι ότι δεν υπήρξε τα τελευταία χρόνια και ότι είναι εκτός λογικής εάν υπάρξει ξανά».

 

Δηλαδή: Αμφισβητήθηκε η βιωσιμότητα της ολοκλήρωσης στη βάση ωφελιμιστικών κριτηρίων, -έθεσε ερωτηματικά για τον χαρακτήρα των συγκλίσεων, επειδή αυτές, πρωτίστως, στηρίζονται στην (εφήμερη;) συμφωνία των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, -έθεσε ερωτήματα για το κατά πόσον το ευρωπαϊκό οικοδόμημα είναι τρωτό στις διεθνείς διακυμάνσεις και ευάλωτο σε ενδοευρωπαϊκές ανακατατάξεις. - έθεσε ερωτήματα για την σχέση της σταθερότητας της Ευρώπης σε αναφορά με την διεθνή κατανομή ισχύος και τις στρατηγικές δομές. -άφησε ανοικτό το θέμα των διλημμάτων ασφαλείας και των ηγεμονικών συμπεριφορών.

Kenneth Waltz, 1979: Η σημασία της κατανομής ισχύος και των στρατηγικών δομών

Πριν τον πόλεμο, το βασικό αίτιο πολέμου ήταν τα διλήμματα ασφαλείας. Η συνεργασία ήταν δύσκολη λόγω της ανησυχίας μεγαλύτερων σχετικών κερδών από την άλλη πλευρά. Ο διπολισμός εξάλειψε ή αποδυνάμωσε μερικούς από αυτούς τους παράγοντες και έκανε τα κράτη της δυτικής Ευρώπης «καταναλωτές ασφαλείας».

 

Για πρώτη φορά οι καθοριστικοί παράγοντες της Ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας βρίσκονταν εκτός Δυτικής Ευρώπης. τα θέματα πολέμου και ειρήνης συνδέονταν με την διπολική αντιπαράθεση των δύο υπερδυνάμεων και την κατανομή ισχύος που αυτή δημιουργούσε και η οποία ευνοούσε την διαδικασία ολοκλήρωσης: « Η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία, υπό την σκιά των υπερδυνάμεων, διαπίστωσαν γρήγορα πως ο πόλεμος μεταξύ τους είναι αντιπαραγωγικός και σύντομα άρχισαν να πιστεύουν πως είναι, επίσης, αδύνατος. Επειδή η ασφάλεια όλων βασιζόταν στις επιλογές λλων και όχι στις δικές τους, ήταν εφικτό να γίνουν ενοποιητικά βήματα »

 

Josef Joffe το 1984: «Οι αμερικανοί σώζουν τους ευρωπαίους από τους εαυτούς τους».

"η θεωρία των συμμαχιών υποστηρίζει, τα κράτη συνασπίζονται για να εξασφαλίσουν την ασφάλειά τους. Στην περίπτωση του ΝΑΤΟ, όμως, τα κράτη μέλη συνασπίσθηκαν επειδή η ασφάλειά τους εξασφαλιζόταν από έναν ισχυρό εξωτερικό συντελεστή ο οποίος πρόσφερε αξιόπιστα εσωτερική και εξωτερική τάξη και ασφάλεια στην Δυτική Ευρώπη. … χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Δυτική Ευρώπη μπορεί να επιστρέψει σε εξισορροπητικές διαδικασίες της προπολεμικής περιόδου αντί να προχωρήσει στην ενοποιητική διαδικασία. Ο αδύναμος θα αισθανθεί ξανά ανησυχία για τις προθέσεις του ισχυρού και ο ισχυρός - όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία - θα αρχίσουν, για ακόμη μια φορά, να ανησυχούν για τις προθέσεις αλλήλων. … Η επαγωγική συνέπεια μιας Δυτικής Ευρώπης πλην τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια πυρηνική Γερμανία με άλλα Ευρωπαϊκά κράτη να ακολουθούν … Οι Ηνωμένες Πολιτείες, απαλλάσσοντας τους Ευρωπαίους από την ανάγκη μιας αυτόνομης άμυνας απομάκρυνε τα συστημικά αίτια των συγκρούσεων στα οποία οφείλονται τόσοι πολλοί Ευρωπαϊκοί πόλεμοι στο παρελθόν. Με το ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΑΠΟ ΑΛΛΟΥΣ ΟΙ ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ"

Δηλαδή, τονίστηκαν: -η σημασία των δομικών και στρατηγικών παραμέτρων, -ο σταθεροποιητικός ρόλος των ΗΠΑ, -Οι υποβόσκουσες τάσεις όσον αφορά το Γερμανικό ζήτημα, -Ο ευάλωτος χαρακτήρας των ενδοευρωπαϊκών ισορροπιών και της ενδοευρωπαϊκής κατανομής ισχύος

------------------------------------------------------------------------------------------------

 

 

Γενικό στρατηγικό πλαίσιο Ναυτικές και ηπειρωτικές δυνάμεις 16^ον- 21^ον αιώνα

 

1-    Στρατηγική Μεγάλης Βρετανίας κατά τη διάρκεια του συστήματος ισορροπίας ισχύος που διαιωνίστηκε ετερόφωτα στην σύγχρονη εποχή

2-    Διαχείριση ηπειρωτικής κατανομής ισχύος από τον Μπίσμαρκ (εύθραυστες ισορροπίες: «οι εφιάλτες των αντιγερμανικών συσπειρώσεων ...»

3-    Ηγεμονική διαχείριση ισχύος μετά τους ναπολεόντειους πολέμους (Μπίσμαρκ: «Τί γίνεται όταν διαφωνούμε;)

4-    Συλλογική διαχείριση ισχύος μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο: προσκρούει στον νομικισμό, την θεσμολαγνεία, την μυωπία μπροστά στα αιτήματα αλλαγών και στις συνεχιζόμενες ηγεμονικές προσδοκίες.

Μεσοπόλεμος: Έλλειμμα στρατηγικών διαχείρισης της κατανομής ισχύος και νομικίστικες αντιλήψεις οδηγεί, σύμφωνα με τις πιο αξιόπιστες ερμηνείες, στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (βλ. Edward H. Carr, Η Εικοσαετής Κρίση, Εισαγωγή στη Μελέτη των Διεθνών Σχέσεων, Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2002).

          Γεωπολιτική διάσταση: πριν και μετά τον 2^ον Παγκόσμιο Πόλεμο ………

 

Βρετανική Στρατηγική πριν και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο

1. Δεκαετία 1930 και κατά τη διάρκεια Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου: θεμελίωση αγγλοαμερικανικής συμμαχίας με σκεπτικό την νέα κατανομή ισχύος ανεξαρτήτως του ποιος θα ήταν ο νικητής.

2. Δεκαετίες του 1940 και 1950: Θεμελίωση του «ευρωατλαντικού βάθρου ισχύος» στη βάση των θεωρήσεων του Mackinder (Ατλαντικής Συμμαχίας).

3. Σταθερή, σθεναρή και πείσμων στήριξη της ευρωατλαντικής σχέσης κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου και μετά μέχρι και σήμερα.

4. Υποστήριξη της επανίδρυσης της Γερμανίας κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950 στη βάση κριτηρίων ανακατανομών ισχύος λόγω ανάπτυξης της Σοβιετικής ισχύος.

5. Ρευστοί άξονες στο τρίγωνο Γαλλία – Βρετανία – Γερμανία από το 1945 μέχρι σήμερα ανάλογα με τις παραστάσεις ρόλου-θέσης και κατανομής ισχύος.

6. Στήριξη της ιδέας διαιώνισης του αμερικανικού ρυθμιστικού ρόλου στο κατώφλι του 21^ου αιώνα.

 

ÞΚΕΝΤΡΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΒΡΕΤΑΝΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ (Τσόρτσιλ 1947-8)

τρις κύκλοι.

   ÞΕvωμέvη Ευρώπη: μαζί τους αλλά όχι ένας από αυτούς)

Þ Κοινοπολιτεία …..

ÞΕυρωατλαντικές σχέσεις, …

ÞΓεωπολιτική διάσταση ÞΝαυτική – Ηπειρωτική στρατηγική

 

Ιδεολογική διάσταση, το "αγγλοσαξονικό δόγμα"  και η στρατηγική λογική της "ειδικής αγγλοαμερικανικής σχέσης"

Þ"Αγγλοσαξονικό δόγμα", δένει με ανάγκη ετερόφωτης ισχύος και γεωπολιτική λογική

ÞΕιδική σχέση: ευρωστία και βιωσιμότητα τόσο για ιδεολογικούς λόγους όσο και για λόγους στρατηγικού συμφέροντος

ÞΥπάρχει συνολική αντίληψη στρατηγικών προσανατολισμών και εθνικής ιδεολογίας ανάλογη με Γαλλική;

Þ Βασικός στόχος, πάντως, ήταν η διασφάλιση τριώv πρoϋπoθέσεωv: Πρώτoν, εvδo-δυτικoευρωπαϊκή ισορροπία μέσο αποτρεπτικών μηχανισμών που θα απέκλειαν νέες Γερμανικές αναθεωρητικές τάσεις ή υπερβολική Γερμανική επιρροή.

Δεύτερoν, διασφάλιση εξωτερικής ασφάλειας με σύvαψη αvτι-Σoβιετικoύ συvασπισμoύ για τηv αvτιμετώπιση των αναθεωρητικών τάσεων της ΕΣΣΔ. (Ατλαντική Συμμαχία)

Τρίτoν, μόvιμη-μέσο τωv Ατλαvτικώv θεσμώv-Αμερικαvική παρoυσία στην Ευρασία για διασφάλιση της ευρύτερης παγκόσμιας ισορροπίας στην περίμετρο της Ευρασίας και πέραν αυτής.

 

Δηλαδή, για το Λονδίνο, συνέχιση της ηπειρωτικής στρατηγικής και διατήρηση τους διεθνούς της ρόλου, έστω και με μεγάλη εξάρτηση από μια εξωτερική δύναμη, απαιτούσε αφ' ενός σύζευξη Αμερικής - Ευρώπης και αφ' ετέρου στενές / ειδικές σχέσεις με την Ουάσινγκτον.

 

Σε αναφορά με την Βρετανική εθνική στρατηγική, αυτό σήμαινε δύο πράγματα

Πρώτο, κανένα μεγάλο διεθνές ζήτημα δεν θα αντιμετωπιζόταν χωρίς την ανάμειξη των ΗΠΑ.

Δεύτερο, Λονδίνο έπρεπε να βρίσκεται σε μια διαρκή εγρήγορση με κεντρική επιδίωξη να αυξήσει την πολιτική του πίστωση στην Αμερική, καθώς και την ικανότητα άσκησης πειθούς επί των στρατηγικών αποφάσεων των ΗΠΑ

 

ÞΔεκαετίες του 1950-90: Πυρηνική Στρατηγική, Σχέσεις με την Ευρώπη …

 

Γαλλική εθνική στρατηγική

 

Μεγάλα πρoβλήματα

1. ισoρρoπία και σταθερότητα στηv δυτική Ευρώπη,

2. «συγκράτηση» / έλεγχος της Γερμαvίας,

3. ισόρροπες Ατλαvτικές σχέσεις και ισoρρoπία με τις ηπειρωτικές δυvάμεις

 

Βασικές πτυχές της πολιτικής σκέψης του στρατηγού Κάρολου Ντε Γκώλ,

-Κυρίαρχη πολιτική δύναμη η οποία επισκιάζει όλους τους άλλους παράγοντες είναι η "πραγματικότητα τoυ έθvoυς" (le fait national)

-Καμία άλλη δύναμη, ιδεολογική ή οικονομική δεν μπορεί να εξασθενίσει, σε σταθερή τουλάχιστον βάση, τον ρόλο του έθνους κράτους ως εστιακό σημείο πίστης, νομιμοφροσύνης και αφοσίωσης (στάση απέναντι στην ΕΣΣΔ).

-Γι' αυτό: Γαλλικό κράτος: ενσάρκωση της πολιτειακής οργάνωσης του έθνους,

-Ενίσχυσή της Γαλλικής κρατικής κυριαρχίας ενδοκρατικά σε όλο το ιδεολογικό, οικονομικό, θεσμικό και διακρατικά σ’ όλο το διεθνές θεσμικό σύστημα .

-Συνοχή και πολιτειακός συγκεντρωτισμός, Þ 5^η Δημοκρατία

-Έθνος-κράτος Þ υπέρτατη μονάδα διεθνών σχέσεων

-εθνικό συμφέρον κρατών υπέρτατο κριτήριο συναλλαγών

-διεθνείς σχέσεις Þ άκρως ανταγωνιστικός στίβος εθνικών συμφερόντων,

-Þ ισορροπία ισχύος και συμφερόντων.

 

ΔΙΠΤΥΧΟ "ΜΕΓΑΛΕΙΟ" ΚΑΙ "ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ" : Είναι ταυτόχρονα στόχοι, μέσα εκπλήρωσης των στόχων και διακηρυγμένες αρχές

-Αρχές αιτιολόγησης των μεγάλων διπλωματικών επιλογών

-Ανεξαρτησία Þ ότι είναι η ελευθερία για το άτομο

-Ανεξαρτησία Þ αναγκαία για να την ανάπτυξή, αυτόνομη δράση, ακτινοβολία

-Κράτος Þ επιβάλλεται να αγωνίζεται αενάως για όσο το δυνατό μεγαλύτερη ανεξαρτησία και αυτονομία.

-Η ανεξαρτησία κερδίζεται και χάνεται καθημερινά στον στίβο της διεθνούς πολιτικής

-Δεν υπάρχουν ήττες ή νίκες αλλά ενδιάμεσες αποχρώσεις.

- Σημασία έχει να αγωνίζεσαι στο πλαίσιο σωστών προσανατολισμών και ορθολογιστικών επιδιώξεων.

-Σύστημα απαιτεί συνεχείς διπλωματικoύς ακρoβατισμoύς, εμμονή και επιμονή, σύvεση και σωφρoσύvη.

 

ΤΡΙΣ ΙΔΕΕΣ:

 

"ΙΔΈΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΑΛΛΊΑ",

"ΙΔΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ",

"ΙΔΕΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Þ"ιδέα για την Ευρώπη" Þσυνύπαρξη, συμβίωση και συνεργασία μεταξύ κυριάρχων και ανεξαρτήτων κρατών σε μια Ευρώπη από την Ρωσία μέχρι την Ισπανία, απαλλαγμένων από τον Σοβιετικό και τον Αμερικανικό ηγεμονισμό.

Þ οι ιδεολογίες έρχονται και παρέρχονται αλλά τα έθνη μένουν Þ σχέσεις με τα κράτη και τους λαούς πέραν υπεράνω καθεστώτων

Þ πρέσβευε ότι θεμελιώδης αρχή των διεθνών σχέσεων πρέπει να είναι ο σεβασμός της ανεξαρτησίας και αυτονομίας των άλλων κρατών

Þ πατριωτισμός απελευθέρωσης και αντίστασης στον ηγεμονισμό

Þ καταπoλέμησε τηv ιδέα εγκαθίδρυσης υπερεθvικώv Ευρωπαϊκώv oργαvισμώv. Αντ’ αυτού: Þ "μεγάλα (διακρατικά) σύvoλα" (Grand Ensembles), διακρατικές συσπειρώσεις διακυβερvητικoύ χαρακτήρα

Þ οραματιζόταν ένα Ευρασιατικό διακρατικό σύστημα σε ισορροπία, με την Γαλλία να διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο

Þ Μεγάλη Βρετταvία: ο στρατηγoς Ντε Γκώλ έκανε σαφές πως επιθυμoύσε τηv πλήρη συμμετoχή της στους ευρωπαϊκούς θεσμούς υπο τηv πρoϋπόθεση ότι, θα απέκλιvε πρoς "ευρωπαϊκές" και  όχι προς "ατλαvτικές" στρατηγικές επιλoγές.

 

Γαλλική Εθνική στρατηγική - γενικοί προσανατολισμοί

1. Αγώνας παλινόρθωσης γοήτρου

2. δόγμα εξωτερικής πολιτικής: εθνική ανεξαρτησία, εθνική αυτονομία, ισχυρή θέση/ρόλος

3. Συγκροτημένη πολιτική φιλοσοφία για Γαλλία – κόσμο: Ιδέα για την Γαλλία, ιδέα για την Ευρώπη, ιδέα για τον κόσμο

4. Ισχύς: «πυρηνική ισχύς εξισωτής ισχύος»

 

Μέσα / προσεγγίσεις / στρατηγικές

1)    πυρηνική στρατηγική αναλογικής αποτροπής,

2)    συνεχείς τακτικοί ελιγμοί

3)    ειδική σχέση με τηv Γερμαvία,

4)    αγώνας διατήρησης δικαιώματoς αvεξάρτητωv-αυτόvoμωv θέσεων

 

Τάσεις / Συμπεριφορές /μεθοδεύσεις/προσεγγίσεις

1)    κατοχή πυρηνικών όπλων: εκτός συμμαχικών πλαισίων (1995 …)

2)    αντίθεση στην ιδεολογική και θεσμική περιχαράκωση μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Ευρώπης κατά την διάρκεια του ψυχρού πολέμου,

3)    συμμετοχή στην Ατλαντική Συμμαχία (₊₊αυτονομία / ανεξαρτησία και ανεξάρτητο πυρηνικό αποτρεπτικό)

4)    «προνομιακές σχέσεις» με την Γερμανία

5)    ανοίγματα ή ειδικές σχέσεις με τις αναπτυσσόμενες χώρες,

6)    απόρριψη της ιδέας για υπερεθνική ολοκλήρωση

7)    επιδίωξη «διευθυντηρίου» μεγάλων δυνάμεων

επιδίωξη ισότιμου διαλόγου με τις μεγάλες δυνάμεις

 

Πιο συγκεκριμένα: ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ / ΑΤΛΑΝΤΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ

Þ πυρηνικά όπλα της Γαλλίας: άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφονται η άμυνα και η διπλωματία της χώρας αυτής .

Þ"ιερό τέρας" ως προς το οποίο παρατηρείται αταλάντευτη σύγκλιση:

1)    Εθνικός έλεγχος επι των ενόπλων δυνάμεων,

2)    Άρνηση αποδοχής στάθμευσης ξένων δυνάμεων ή μονάδων διοικήσεως επι του Γαλλικού εδάφους,

3)    Προτεραιότητα των πυρηνικών όπλων στον αμυντικό προϋπολογισμό,

4)    Παραγωγή των οπλικών συστημάτων από την εγχώρια πολεμική βιομηχανία

5)    Ραχοκοκαλιά της Γαλλικής άμυνας, βεβαίως, στηρίζεται στα διηπειρωτικής εμβέλειας πυραυλικά συστήματα.

 

ΓΕΡΜΑΝΙΑ. Διαδρομή εξωτερικής πολιτικής και γερμανικό ζήτημα

 

Αρχική φάση 16^ου – 18^ου αιώνα

Εποχή Βίσμαρκ – «φόβος αντιγερμανικών συσπειρώσεων»

Γερμανία: Ισχύς, διαδρομή κοινωνικής ολοκλήρωσης

Βίσμαρκ μέχρι Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Μεσοπόλεμος

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Γερμανικό Ζήτημα μέχρι το 1955

Ομοσπονδιακή Γερμανία 1955 – κίνητρα-αιτιολογήσεις Γερμανών

Ομοσπονδιακή Γερμανία: αιτιολογήσεις δημιουργίας διεθνών θεσμών

Ψυχρός Πόλεμος, Ανατολική Γερμανία, άλλοι γερμανοί

Στάσεις Σοβιετικής Ένωσης

Στάσεις συμμάχων

Συμφωνία 1963 με Γαλλία

Οστπολιτίκ – εξωτερικοί καταναγκασμοί και διπλωματική σχοινοβασία

Οστπολιτίκ και σκοπός επανένωσης

Ύφεση-Ένταση και Γερμανική διπλωματία

Στάσεις-θέσεις Γερμανών λίγο πριν την επανένωση: Κόλ και οι άλλοι

Στάσεις-Θέσεις συμμάχων 1988-1992

Στρατηγική Σμίτ δεκαετία 1980

Επανένωση …εξέλιξη ΝΑΤΟ, ΟΝΕ, διεύρυνση ΕΕ

Στάση Γιουγκοσλαβικό

Γαλλία – Γερμανία, πυρηνικά

Ευρωπαϊκή Άμυνα – Ατλαντική Άμυνα

 

 

Ο δικτυακός τόπος της ΕΕ

 

Ιστολόγιο της ΕΕ http://europa.eu/index_el.htm.

(ΚΛΙΚ ΣΤΟΥΣ ΤΙΤΛΟΥΣ ΓΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗ)

ΔΡΑΣΤΗΡΙOΤΗΤΕΣ

ΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ

                     Αλιεία και Ναυτιλιακές Υποθέσεις

                     Ανάπτυξη

                     Ανθρωπιστική βοήθεια

                     Aνθρώπινα δικαιώματα

                     Ανταγωνισμός

                     Απασχόληση και κοινωνική πολιτική

                     Ασφάλεια των τροφίμων

                     Γεωργία

                     Δημόσια υγεία

                     Διεύρυνση

                     Δικαιοσύνη, ελευθερία και ασφάλεια

                     Εκπαίδευση, Kατάρτιση, Nεολαία

                     Ενεργειακή πολιτική

                     Εξωτερικές σχέσεις

                     Εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας

                     Εξωτερικό εμπόριο

                     Επιχειρήσεις

                     Έρευνα και Καινοτομία

                     Εσωτερική αγορά

                     Θεσμικά θέματα

                     Καταναλωτές

                     Καταπολέμηση της απάτης

                     Κοινωνία της πληροφόρησης

                     Μεταφορές

                     Οικονομικά και νομισματικά θέματα

                     Οπτικοακουστικός τομέας και μέσα μαζικής επικοινωνίας

                     Περιβάλλον

                     Περιφερειακή πολιτική

                     Πολιτισμός

                     Προϋπολογισμός

                     Τελωνεία

                     Φορολογία

ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕI Η ΕΥΡΩΠΑΪΚH EΝΩΣΗ

 

ΤΑ ΘΕΣΜΙΚA OΡΓΑΝΑ ΤΗΣ EΝΩΣΗΣ: ΟΔΗΓOΣ ΤΟΥ ΠΟΛIΤΗ

Θεσμικά όργανα

                     Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

                    Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
                         - Προεδρία

                     Ευρωπαϊκή Επιτροπή

                     Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

                     Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο

                     Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

                     Ευρωπαίος επόπτης προστασίας των δεδομένων

Χρηματοοικονομικοί οργανισμοί

                     Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

                     Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων
                        - Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων

Συμβουλευτικά όργανα

                     Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

                     Επιτροπή των περιφερειών

Διοργανικές υπηρεσίες

                     Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων
των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

                     Ευρωπαϊκή Yπηρεσία Eπιλογής Προσωπικού

                     Ευρωπαϊκή Σχολή Δημόσιας Διοίκησης

Αποκεντρωμένες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (οργανισμοί)

                     Κοινοτικές υπηρεσίες

                     Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας

                     Αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικά θέματα

                     Εκτελεστικές υπηρεσίες

ΠΟΥ ΘΑ ΒΡΕΙΤΕ ΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΗΣ ΕΕ: ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ

Ευρωπαϊκό δίκαιο

                     EUR-LEX, η πύλη εισόδου
στο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

                     ŒIL, Νομοθετικό Παρατηρητήριο

                     Pre-Lex, παρακολούθηση διοργανικών διαδικασιών

                     Νομολογία

                     Περιληπτικά δελτία της νομοθεσίας

Κοινά έγγραφα για όλα τα Θεσμικά Όργανα

                     EU Bookshop

                     Δελτίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

 Γενική Έκθεση επί της δραστηριότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης
  Ένας χρόνος Ευρώπης

                     Ιστορικά αρχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

                     Γλωσσάριο

Έγγραφα των Θεσμικών Οργάνων

                     Ευρετήρια εγγράφων

                     Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης-

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

                    Ευρωπαϊκή Επιτροπή

   

 Δικαστήριο και Πρωτοδικείο

                     Ελεγκτικό Συνέδριο

                     Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

                     Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων

                     Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

                     Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

                     Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

                     Επιτροπή των Περιφερειών

 

 

    

 

Για οτιδήποτε πληροφορία παρακαλώ επικοινωνήστε μαζί μου ή με τον κ Τσιριγώτη

 

------------------------------

15.3.2010. επιφυλλίδα για την ΚΕΠΠΑ - Λισσαβώνα

 

Σημείωση προς φοιτητές.

Η έμφαση στο κείμενο είναι δική μου. Κείμενο όπως το παρόν προσφέρεται ως τροφή για σκέψη, σύγκριση με τις θεωρητικές παραδοχές και έλεγχο θεωρίας υπό το πρίσμα των εμπειρικών δεδομένων.

Π.Ήφ.

 

Επιτομή της σύγχυσης η εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης

Του FEDERICO SANTOPINTO*

Le Monde Diplomatique – Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 14.3.2010

http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=14/03/2010&id=140693

 

Οι αμφισβητούμενοι διορισμοί του Βέλγου Χέρμαν βαν Ρομπάι και της Βρετανίδας Κάθριν Αστον αντίστοιχα στις θέσεις του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του ύπατου εκπροσώπου της Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφαλείας, στις 23 Νοεμβρίου 2009, επιβεβαιώνουν ότι τα κράτη-μέλη επιθυμούν να διατηρήσουν τον έλεγχο της κοινής εξωτερικής πολιτικής.

Η συγκεχυμένη και με πολύ κόπο επικυρωμένη Συνθήκη της Λισαβόνας μεταθέτει τις απαραίτητες διευκρινίσεις σε μελλοντικές αβέβαιες διαπραγματεύσεις. Χρειάστηκαν περισσότερα από οκτώ χρόνια διαπραγματεύσεων, συμφωνιών, διακρατικών διαβουλεύσεων, τραυματικών δημοψηφισμάτων, συμφωνιών και διασκέψεων κορυφής, για να καταλήξουμε -αφού πρώτα εγκαταλείφθηκε η Συνταγματική Συνθήκη- στη Συνθήκη της Λισαβόνας, που τελεί εν ισχύι από την 1η Δεκεμβρίου 2009.

Η «πολεμική διαδρομή» δεν έχει, εν τούτοις, τελειώσει. Στον εμβληματικό τομέα της εξωτερικής πολιτικής, οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις που όφειλαν να κάνουν πιο ομοιογενή την εξωτερική δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, μοιάζουν, τελικά, με αίνιγμα. Οι αόριστες και διφορούμενες διατυπώσεις της Συνθήκης διαφεύγουν απ' όλους και παραπέμπουν σε μεταγενέστερες της επικύρωσης, και προφανώς δύσκολες, διαπραγματεύσεις.

Μεταξύ των κυριότερων νεωτερισμών εντάσσεται η δημιουργία της θέσης του μόνιμου προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (βλέπε πλαίσιο), με θητεία διάρκειας δυόμισι ετών, ανανεώσιμη μία φορά, και αυτής του ύπατου εκπροσώπου της Ένωσης για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ). Οι δύο θέσεις ανατέθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αντίστοιχα, στον Βέλγο Χέρμαν βαν Ρομπάι και στη Βρετανίδα Κάθριν Αστον, στις 23 Νοεμβρίου 2009. Τέλος, θεσπίζεται η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, της οποίας διαχειριστής είναι ο ύπατος εκπρόσωπος, που αναλαμβάνει επιπλέον και τις αρμοδιότητες του αντιπροέδρου της Επιτροπής.

Η νέα δομή συμπληρώνει το υπάρχον θεσμικό σύστημα -για παράδειγμα, η εκ περιτροπής προεδρία ανά εξάμηνο διατηρείται- χωρίς επιπλέον διευκρίνιση όσον αφορά τον συντονισμό του συνόλου(1).

Η έλλειψη συνοχής της εξωτερικής ευρωπαϊκής δράσης είναι το αποτέλεσμα ενός παράδοξου που, ανέκαθεν, διαπερνά το κοινοτικό οικοδόμημα. Από τη μια, τα κράτη-μέλη εκτιμούν ότι θα περιθωριοποιηθούν σταδιακά στον πλανήτη εάν δεν ενωθούν. Από την άλλη, φοβούνται την ανάδειξη μιας Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής της οποίας θα έχαναν τον έλεγχο. Εν ολίγοις, θα ήθελαν μια Ευρώπη πιο δυνατή χωρίς να μοιραστούν την κυριαρχία τους.

Προχωρώντας διστακτικά ανάμεσα στις αντίξοες απαιτήσεις, δημιούργησαν σιγά σιγά θεσμούς και εξαιρετικά περίπλοκες διαδικασίες, ελπίζοντας ότι, μια μέρα, μια «μαγική» φόρμουλα θα μπορούσε να διασφαλίσει τις προσδοκίες τους.

Είναι μια δυσνόητη κατασκευή που η Συνθήκη της Λισαβόνας όφειλε να επανεξετάσει πριν συναντήσει τους ίδιους σκοπέλους όπως και στο παρελθόν.

 

Η πρώτη παρέμβαση

Η ιστορική αναδρομή διαφωτίζει την κατάσταση. Οι ευρωπαϊκές αρμοδιότητες είναι, βασικά, οικονομικές (Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ανθρακα και Χάλυβα, Κοινή Αγορά). Μέσω αυτής της οδού, λοιπόν, η Ενωση παρενέβη προοδευτικά στη διεθνή σκηνή. Εκτός από τις δικαιοδοσίες της στο εμπόριο -για παράδειγμα, διαπραγματεύεται, στο όνομα των είκοσι επτά, στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου- καλλιέργησε κυρίως, με την πάροδο του χρόνου, μια εντυπωσιακή πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη (περισσότερο από το 5% του προϋπολογισμού, ήτοι περισσότερα από 7 εκατομμύρια ευρώ σε πέντε χρόνια[2]). Αυτή η πολιτική, εκλαμβανόμενη ως ένας από τους τομείς στους οποίους η Ενωση θα μπορούσε να διακριθεί και να κατοχυρώσει μια δική της ταυτότητα, ασκείται από τους δύο κύριους υπερεθνικούς οργανισμούς, την Επιτροπή και το Κοινοβούλιο.

Το 1993, εν μέσω του καπνού των γιουγκοσλαβικών πολέμων που ανέδειξαν την ευρωπαϊκή αδυναμία, δημιουργήθηκε η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) από τη Συνθήκη του Μάαστριχ, στην οποία προστέθηκε, το 1999, η Ευρωπαϊκή Πολιτική Ασφάλειας και Αμυνας (ΕΠΑΑ). Παρ' όλο που η ίδρυση της ΚΕΠΠΑ και της ΕΠΑΑ αντικατοπτρίζει τη θέληση να ξεπεραστεί η οικονομική διάσταση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και να απαντηθούν οι προκλήσεις του τέλους του διπολικού κόσμου, ερμηνεύει επίσης τη θέληση των κρατών-μελών να ελέγξουν την επέκταση των αρμοδιοτήτων.

Πράγματι, η ΚΕΠΠΑ/ΕΠΑΑ απομακρύνει ρητά την Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, υπέρ του Συμβουλίου (υπουργοί των κρατών-μελών), το οποίο, σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, αποφασίζει ομόφωνα. Υπό αυτή την οπτική, επίσης, δημιουργήθηκε η θέση του ύπατου εκπροσώπου για την ΚΕΠΠΑ, το 1999, και ανατέθηκε στον Χαβιέρ Σολάνα. Ο ίδιος, ενεργώντας ως υπερ-πρέσβης, δεν είναι ένας γνήσιος πολιτικός ιθύνων. Όσον αφορά δε τη συνεργασία για την ανάπτυξη και το εμπόριο, παρέμειναν προνόμιο της Επιτροπής. Οι δύο τομείς αναπτύσσονται, λοιπόν, παράλληλα.

Η εξέλιξη του διεθνούς πλαισίου στις αρχές της δεκαετίας του 2000 θα κάνει ανυπόφορη αυτήν την κατάσταση. Η επικέντρωση σε «απειλές» όπως η τρομοκρατία, τα κράτη-παρίες και η μετανάστευση, αλλάζει, πράγματι, τη φύση της συνεργασίας στον τομέα της ανάπτυξης, μετατρέποντάς την σε μείζον στρατηγικό εργαλείο. Οι πόλεμοι του Ιράκ και του Αφγανιστάν αποκάλυψαν τα όρια της στρατιωτικής δύναμης, επιβεβαιώνοντας με αυτόν τον τρόπο ότι η βοήθεια είναι ένα σημαντικό στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής. Η λειτουργία της Ένωσης εμφανίζεται, λοιπόν, ασυνάρτητη ως προς το ότι τα μέσα της εξωτερικής της δράσης (η συνεργασία στην ανάπτυξη από τη μία, η ΚΕΠΠΑ/ΕΠΑΑ από την άλλη) είναι διαμοιρασμένα μεταξύ πολυάριθμων οργάνων και λειτουργούν σύμφωνα με καθορισμένες διαδικασίες, κοινοτικές στην πρώτη περίπτωση, διακυβερνητικές στη δεύτερη περίπτωση.

Επιπλέον, κάθε οργανισμός αποτελεί από μόνος του μια πολύπλοκη δομή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για παράδειγμα, όταν παρεμβαίνει στο εξωτερικό, διασπάται σε έξι γενικές διευθύνσεις, των οποίων διαχειριστές είναι τέσσερις διαφορετικοί επίτροποι(3), στους οποίους, βεβαίως, δεν πρέπει να ξεχάσουμε να προσθέσουμε τον ίδιο τον πρόεδρο της Επιτροπής. Οσον δε αφορά το Συμβούλιο, η αντιπροσώπευσή του εξασφαλίζεται όχι μόνο από τον ύπατο εκπρόσωπο για την ΚΕΠΠΑ, αλλά επίσης και από το κράτος-μέλος που ασκεί, κάθε έξι μήνες, την εκ περιτροπής προεδρία της Ενωσης. Μια προεδρία που είχε θεωρηθεί πηγή ασυναρτησίας και ασυνέχειας.

Η Συνθήκη της Λισαβόνας τίθεται σε ισχύ σε αυτό το διασπασμένο πλαίσιο. Στη νέα αρχιτεκτονική της Ε.Ε., ο ύπατος εκπρόσωπος για την ΚΕΠΠΑ παίζει χωρίς αμφιβολία τον πιο σπουδαίο και τον πιο ευαίσθητο ρόλο. Πρέπει να συγκεντρώνει τις παλιές αρμοδιότητες του ύπατου εκπρόσωπου και αυτές της Επιτροπής, στην οποία εντάσσεται ως αντιπρόεδρος. Θα έχει, λοιπόν, το ένα πόδι στο Συμβούλιο και το άλλο στην Επιτροπή. Αυτή η λύση, αποτέλεσμα μακροχρόνιων και δύσκολων διαπραγματεύσεων, δεν μοιάζει κατάλληλη για να βοηθήσει να γίνει πιο ομοιογενής η εξωτερική δράση της Ένωσης.

Πράγματι, οι νέες διατάξεις δεν τροποποιούν καθόλου τον δυϊσμό Επιτροπή-Συμβούλιο.

Όταν ο ύπατος εκπρόσωπος θα επέμβει, για παράδειγμα, στον τομέα της συνεργασίας, θα το κάνει στο πλαίσιο των παραδοσιακών εξουσιών της Επιτροπής και των ημι-υπερεθνικών διαδικασιών της, που καθιστούν την Ενωση την καλύτερα ενταγμένη περιφερειακή οργάνωση στον κόσμο. Όταν θα δράσει στο διπλωματικό και στρατιωτικό πεδίο, θα ξαναγίνει αυτό που ήταν πριν από τη Λισαβόνα, ένας εντολοδόχος των κρατών-μελών, κι όχι ένας ιθύνων. Οι νέες διατάξεις θεσπίζουν, λοιπόν, μια γέφυρα μεταξύ των δύο σφαιρών δράσης, χωρίς, όμως, να λύνουν ουσιαστικά το πρόβλημα.

 

Η οργανωτική δομή που προτείνεται από τη Συνθήκη της Λισαβόνας είναι γεμάτη αινίγματα και αντιξοότητες, που σκορπούν τη σύγχυση στο κέντρο της Ένωσης. Το Βέλγιο, που θα αναλάβει την εξαμηνιαία διεύθυνση της Ένωσης τον Ιούλιο 2010, έχει ήδη ανακοινώσει ότι οι εκ περιτροπής προεδρίες των κρατών-μελών, που παραμένουν εν ισχύι, δεν μπορούν να αποκλειστούν από την ΚΕΠΠΑ, ακόμη κι αν, κανονικά, είναι ο ύπατος εκπρόσωπος εκείνος που πρέπει να προεδρεύει του συμβουλίου των υπουργών Εξωτερικών. Η Ισπανία, που έχει την προεδρία το πρώτο εξάμηνο 2010, φαίνεται να συμφωνεί. Σε αυτήν την περίπτωση, αν η εξωτερική δράση της Ένωσης, πριν από τη Λισαβόνα, καθοδηγούνταν από τρεις κύριους παράγοντες, μετά τη Λισαβόνα οι παράγοντες πιθανόν να γίνουν τέσσερις.

Δεύτερον, η πρόσφατη μεταρρύθμιση της Επιτροπής, που ετέθη εν ισχύι τον Φεβρουάριο, αφήνει τον οργανισμό με τρεις επιτρόπους και πέντε γενικές διευθύνσεις αρμόδιες για τις εξωτερικές σχέσεις(4), στα οποία προστίθενται ο ύπατος εκπρόσωπος-αντιπρόεδρος της Επιτροπής και η νέα Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ). Αυτή η υπηρεσία, που όφειλε να συγκεντρώνει πολλές άλλες υπηρεσίες της Ένωσης διασκορπισμένες μεταξύ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, δεν έχει ακόμη ξεκάθαρα τοποθετηθεί μεταξύ των δύο οργανισμών. Αγνοούμε, επιπλέον, το πώς το Κοινοβούλιο, που έχει μια εξουσία ελέγχου στις δραστηριότητες της Επιτροπής αλλά όχι στην ΚΕΠΠΑ, θα μπορεί να ελέγχει την ΕΥΕΔ.

 

Το νέο καθεστώς

Από την άλλη, η Συνθήκη της Λισαβόνας δεν υποδεικνύει καθαρά την ιεραρχική θέση του ύπατου εκπρόσωπου/αντιπροέδρου της Επιτροπής. Αν ένας επίτροπος οφείλει πάντα να δίνει λογαριασμό στον πρόεδρό του -που μπορεί άλλωστε να ζητήσει την παραίτησή του- τι θα γίνει με την Κάθριν Αστον, της οποίας η νομιμότητα απορρέει κυρίως από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που τη διόρισε; Ποια θα είναι η αυτονομία της Επιτροπής σε σχέση με τα κράτη-μέλη; Εκτός ευρωπαϊκών συνόρων, η Επιτροπή θα γίνει ένα σώμα με δύο κεφάλια. Όχι μόνο ο θεσμικός δυϊσμός της εξωτερικής δράσης παραμένει, αλλά κινδυνεύει τώρα να μεταφερθεί και στο ίδιο το εσωτερικό της Επιτροπής.

Αυτά τα ζητήματα, καθώς και άλλα ακόμη, πρέπει να συζητηθούν σε νέες διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των νέων οργανισμών θα εξαρτηθεί επίσης από τις προσωπικότητες των επικεφαλής τους. Οι διορισμοί του Βέλγου Βαν Ρομπάι και της Βρετανίδας Αστον έχουν ήδη επικριθεί. Η επιλογή τους εκφράζει τη θέληση των ευρωπαϊκών πρωτευουσών να διατηρήσουν τον έλεγχό τους στην κοινή εξωτερική πολιτική.

Η Συνθήκη της Λισαβόνας δεν προτείνει λύσεις στην πολυπλοκότητα της Ένωσης ούτε στο διοικητικό της χάος. Μπορούμε, εντούτοις, να αναρωτηθούμε αν η έλλειψη κοινής εξωτερικής πολιτικής οφείλεται σε έλλειψη θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Οφείλουμε, επίσης, να λάβουμε σοβαρά υπ' όψιν και την καθαρά πολιτική διάσταση. Πάρα πολύ συχνά, τα κράτη-μέλη της Ένωσης, όταν ασχολούνται με διεθνείς φακέλους, έχουν διιστάμενα συμφέροντα, που δεν οφείλονται μόνο στις αντικειμενικές καταστάσεις. Είναι επίσης και το αποτέλεσμα στρατηγικών επιλογών κάθε κράτους χωριστά.

Το πιο κραυγαλέο παράδειγμα είναι η ενέργεια. Καμία θεσμική μεταρρύθμιση δεν θα μπορέσει να ενώσει τους Ευρωπαίους όσο μια κοινή πολιτική. Χωρίς αυτήν, πώς η Ενωση θα μπορούσε να έχει μια κοινή δράση απέναντι στη Ρωσία(5); Πιο συγκεκριμένα, αν η ΒΡ μαζί με την αμερικανική Chevron κατασκευάζει τον πετρελαιαγωγό BTC (Μπακού-Τμπίλισι-Σεϊχάν) που διασχίζει τη Γεωργία, ενώ η Γερμανία κατασκευάζει, κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα, έναν αγωγό αερίου που παρακάμπτει τη μισή Ευρώπη και την ενώνει απευθείας με τη Μόσχα, πώς στη συνέχεια να εκπλησσόμαστε όταν το Λονδίνο και το Βερολίνο έχουν διιστάμενες πολιτικές απέναντι στη γεωργιανή κρίση και τη Μόσχα; Το θέμα, επομένως, είναι η ερμηνεία των κοινών ευρωπαϊκών συμφερόντων(6).

Όταν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα διδάσκεται στα σχολεία και τα πανεπιστήμια, παρουσιάζεται συχνά ως μια «διακριτική επανάσταση». Χρησιμοποιούμε, ιδιαίτερα, τη μεταφορά των «μικρών βημάτων» για να εξηγήσουμε, κυρίως, τα όρια και τα μειονεκτήματα της διαδικασίας ένταξης. Παρ' όλα αυτά, σήμερα, το εγχείρημα μοιάζει να εξυπηρετεί τη δικαίωση θεσμικών συμβιβασμών όλο και περισσότερο επίπονων και συγκεχυμένων, ενώ απομακρύνεται συνεχώς η διαβούλευση για το περιεχόμενο των πολιτικών που πρέπει να εφαρμοστούν.

Υποσημειώσεις

(1) Οι αρμόδιες για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπηρεσίες, σε σχετικό ερώτημα της «Monde diplomatique», έδειξαν προβληματισμένες με τη νέα θεσμική δομή: Δεν μπόρεσαν να εκφράσουν παρά υποθέσεις σχετικά με τη μελλοντική της λειτουργία.

(2) Όσον αφορά τον προϋπολογισμό της εξωτερικής πολιτικής και της κοινής ασφάλειας (PESC), αυτός ανέρχεται σε περίπου 250 εκατομμύρια ευρώ ετησίως (ήτοι, 1,74 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2007-2013).

(3) Από το 2004 έως το 2009: εξωτερικές σχέσεις (Αστον), ανάπτυξη και ανθρωπιστική βοήθεια (Κάρελ ντε Γκουχτ), διεύρυνση (Ολι Ρεν), εμπόριο, ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας και γραφείο συνεργασίας EuropeAid (Μπενίτα Φερέρο-Βάλντνερ).

(4) Έπρεπε να αφορά τη γενική διεύθυνση εμπορίου, τη γενική διεύθυνση ανάπτυξης, το Γραφείο Ανθρωπιστικής Βοήθειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ECHO), το EuropeAid (που διαχειρίζεται τη βοήθεια στην ανάπτυξη) και τη γενική διεύθυνση διεύρυνσης (που θα μπορούσε να συμπεριλάβει επίσης και τις αρμοδιότητες της πολιτικής γειτονίας).

(5) Διάβασε Mathias Reymond, « Η ενεργειακή Ευρώπη μεταξύ ανταγωνισμού και εξάρτησης», «Le Monde diplomatique», Δεκέμβριος 2008.

(6) Διάβασε Michel Foucher, «Ποια σύνορα και ποιο σχέδιο για την Ένωση;», «Le Monde Diplomatique», Μάιος 2007.

*Ερευνητής στην Ομάδα Ερευνας και Πληροφόρησης για την Ειρήνη και την Ασφάλεια (GRIP) στις Βρυξέλλες.

 ---------------------------------------------------------

ΟΝΕ, Υψηλή πολιτική. Παραθέματα και ζητήματα προς συζήτηση

  

Αποσπάσματα από αρθρογραφία στον τύπο στην διεύθυνση http://www.sofokleous10.gr/portal2/toprotothema/toprotothema/2010-04-19-22-53-42-2010041922232/ - «Σοφοκλέους 10 Οικονομία» και ζητήματα προςσυζήτηση. Η θεωρητική συνάφεια των επισημάνσεων βρίσκεται στα κεφάλαια περί ευρωπαϊκής διακυβέρνησης του Κοσμοθεωρητική ετερότητα και αξιώσεις Πολιτικής κυριαρχίας και κυρίως στο Κοσμοθεωρία των Εθνών (κεφ. 6, όπου υπάρχουν αναφορές για την ΕΕ σε άλλα κεφάλαια, βλ. ευρετήριο και στα δοκίμια τέλους του κεφ. 6). Για την συζήτηση Ρεαλιστών – Νεοφιλελευθέρων βλ. ηλεκτρονικά δοκίμια που σας διανεμήθηκαν (τους Grieco, Mearsheimer, Keohane, Kupchan). Για ηγεμονική σταθερότητα βλ. όλα τα προαναφερθέντα κείμενα και ανάλυση στον Γκίλπιν, υπό το πρίσμα της θεωρίας διεθνών σχέσεων στο Gilpin, Πόλεμος και αλλαγή στην διεθνή πολιτική. Περαιτέρω βιβλιογραφία στην σελίδα του μαθήματος.

 

Αποσπάσματα και ζητήματα προς συζήτηση

 

«η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει και να ζητήσει δημοσίως συνδρομή. Σύντομα θα την έχει από την κοινοπραξία της Ευρωζώνης και του ΔΝΤ.. …»

 

-Τι διακυβεύεται μεταξύ δολαρίου και ευρώ, οικονομικά, πολιτικά

-Αμερικανικές στάσεις για ευρώ

-Gilpin, ηγεμονική σταθερότητα / Keohane ηγεμόνευση των θεσμών / συζήτηση σχετικά – απόλυτα κέρδη – Βλ. σχετική συζήτηση την δεκαετία του 1990 και θέσεις Ρεαλιστών / Νεοφιλελευθέρων

-συγκλίσεις και αποκλίσεις μελών ΕΕ, ιδιαίτερα μεγάλων, για IMF – ΟΝΕ

 

«με δεδομένη την απουσία μιας ενιαίας δημοσιονομικής πολιτικής, αργά ή γρήγορα θα κατέληγαν σε προβλήματα …»

 

-Διαλεκτική σχέση ανθρωπολογίας / διανεμητικής δικαιοσύνης και μακροϊκονομικών ισορροπιών / κοινωνικών ισορροπιών / διακρατικής κατανομής συμφερόντων / ευημερίας

-Διαλεκτική σχέση (ποιοτικές διαφορές ή ομοιότητες) διακρατικής / διακυβερνητικής δόμησης (μετά-νεοτερική δομή) της ΕΕ με υπερεθνική δόμηση (υπερκρατικό μοντέλο αποδεκτής/ανεκτής/παραδεκτής ελλειμματικής διακυβέρνησης) 

 

«… πως η διαδικασία σήμερα οικοδομείται πάνω σε μια σημαντική νέα αρχή που θα ορίσει το μέλλον της Ευρωζώνης: ότι κάθε κράτος μέλος είναι εν τέλει ο δημοσιονομικός φύλακας των υπολοίπων εταίρων του. … Σημασία έχει πως γίνεται ένα μεγάλο βήμα για την προώθηση του σχεδίου της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. …»

 

-καίριας σημασίας για την συζήτηση μετά-νεοτερική δομή / διακυβερνητική δομή – υπερεθνική/υπερκρατική δομή/λαϊκή κυριαρχία/οικονομικός και πολιτικός ορθολογισμός

-καίριας σημασίας για την κοσμοθεωρία της ΕΕ (θέση Π.΄Ηφ. θεμελιωδώς αντί-ηγεμονική … ) και τον τρόπο λήψης αποφάσεων / είδος «ευρωπαϊκής διακυβέρνησης»

-αντιδράσεις σε Γερμανία, Ελλάδα και αλλού όταν τέθηκε το ζήτημα αλληλεγγύης (διακρατικής;) …

-Αναζητείστε δηλώσεις στο διαδίκτυο ή στις ανακοινώσεις αξιωματούχων ότι «ότι κάθε κράτος μέλος είναι εν τέλει ο δημοσιονομικός φύλακας των υπολοίπων εταίρων του.»

-«φύλακας των υπολοίπων εταίρων του»: ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ, βλ. σχετική συζήτηση. Βλ. θέσεις Joseph Joffe, Hedley Bull, Watlz

 

«Και δεν πρέπει να προκαλέσει έκπληξη αν αυτή τους η φορολόγηση οδηγήσει σε αιτήματα για αντιπροσώπευση στις δημοσιονομικές υποθέσεις των ευεργετηθέντων ξένων χωρών. Προφανώς όχι αιτήματα για τον προσδιορισμό των λεπτομερειών της φορολογικής πολιτικής ή της πολιτικής κρατικών δαπανών της κάθε μιας από αυτές τις χώρες – αυτό θα πήγαινε πολύ πιο πέρα από τα αυτονόητα της κατασκευής του εθνικού κράτους. …»

-Το αφορά όλα τα προαναφερθέντα και αγγίζει βαθιά την διαλεκτική σχέση ανθρωπολογίας / διανεμητικής δικαιοσύνης / νομιμοποίησής της – κανονιστική δομή του υπερεθνικού συστήματος και διαλεκτική σχέση διακυβερνητικών οργάνων / υπερεθνικών οργάνων καθώς και σχέσεις εθνικής νομιμοποίησης / είδος υπερεθνικής νομιμοποίησης (διακυβερνητικη/»κοινωνία κρατών»/μετά-νεοτερική) ή ανεξάρτητη υπερεθνική (οπότε αναζητούμε ευρωπαϊκή ανθρωπολογία και μαρτυρίες οντολογικών προϋποθέσεων)

 

«ο Τρισέ σήμερα  διαπιστώνει ότι τα μέλη της Ευρωζώνης δεν ευνοούν τυχόν ανάμειξη της ΕΚΤ στη δημοσιονομική πολιτική. …»

 

-Αναζήτηση στο διαδίκτυο τυχόν δήλωσης του Τρισέ προς αυτή την κατεύθυνση.

-Αν υπάρχει είναι πολύ σημαντική μαρτυρία …

 

Πού πηγαίνει λοιπόν η Ευρώπη από δώ και πέρα; Αυτό θα εξαρτηθεί από την έκβαση της τρέχουσας μάχης για τον προσδιορισμό εκείνου που θα θέσει τους όρους για την παροχή της οικονομικής συνδρομής στην Ελλάδα. Το ΔΝΤ, που θα παράσχει το ένα τρίτο των κονδυλίων του πακέτου διάσωσης (15 δις ευρώ), θεωρεί ότι το ίδιο πρέπει να θέσει τους όρους. Τα μέλη της Ευρωζώνης όμως πιστεύουν ότι οι όροι εμπίπτουν στη δική τους αρμοδιότητα, με τη Γαλλία να ηγείται των προσπαθειών για τον περιορισμό του ρόλου του ΔΝΤ στον ελάχιστο δυνατό βαθμό, και αυτό όχι μόνο επειδή ο διευθυντής του Ντομινίκ Στρος-Καν  φέρεται ως ο ισχυρός σοσιαλιστής αντίπαλος του Νικολά Σαρκοζί στις γαλλικές προεδρικές εκλογές του 2012 …»

 

-Τίθεται ξανά το ζήτημα της θεμελιώδους δομής της ΕΕ, των ευρωατλαντικών σχέσεων, των στάσεων των μεγάλων κρατών της ΕΕ, του γερμανικού ζητήματος»

-Κρίση ΟΝΕ: Καταμαρτυρεί : ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ σε όλες του τις εκφάνσεις

-Στροσ-Καν: ενδοκρατικές διακυμάνσεις και σταθερότητα/αποφάσεις επί ζητημάτων Υψλής Πολιτικής

 

«Ο Ευρωπαίος επίτροπος για τις οικονομικές και νομισματικές υποθέσεις Όλι Ρεν θα αρχίσει να εξασκεί τις εποπτικές του αρμοδιότητες, συμπληρώνοντας την εποπτεία του ΔΝΤ και επιτρέποντας στο Γάλλο πρόεδρο να ισχυρίζεται ότι η Ευρώπη ακολουθεί τη συμβουλή του Βολτέρου και φροντίζει μόνη τα του οίκου της. Θα δούμε ως πού μπορεί να φτάσει ακόμη η παραίτηση των κρατών μελών της Ευρωζώνης από την εθνική τους κυριαρχία καθώς η Ευρώπη κάνει άλλο ένα βήμα – ένα πολύ μεγάλο βήμα – προς την κατεύθυνση της πλήρους οικονομικής ολοκλήρωσης. …»

 

-Ρεν και εποπτικές αρμοδιότητες: Βλ. ανάλυση στο κεφ. 6 του Κοσμοθεωρία των Εθνών για διαλεκτική σχέση μετά-νεοτερικής δομής / διακυβερνητικών αποφάσεων / δημοκρατικός εξορθολογισμός – υπερκρατικής δομής στερημένης ανθρωπολογικών προϋποθέσεων άσκησης λαϊκής κυριαρχίας.

-Διαλεκτική σχέση διεθνούς διακυβέρνησης / ευρωπαϊκής διακυβέρνησης / διεθνικών δρώντων

 

- «Θα δούμε ως πού μπορεί να φτάσει ακόμη η παραίτηση των κρατών μελών της Ευρωζώνης από την εθνική τους κυριαρχία καθώς η Ευρώπη κάνει άλλο ένα βήμα – ένα πολύ μεγάλο βήμα – προς την κατεύθυνση της πλήρους οικονομικής ολοκλήρωσης. …»: Διαλεκτική σχέση οικονομικής ολοκλήρωσης / πολιτικής ολοκλήρωσης – μαρτυρίες 1945-2010 για το τις τάσεις ως προς τον βαθμό και το είδος «παραίτησης»!; εθνικής κυριαρχίας

 

 ----------------------------------------------------

Τρεις επιφυλλίδες για την ΟΝΕ και την σκοπιμότητα ένταξης της Ελλάδας (199,2000,2002)

 

ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο μπαμπούλας της ΟΝΕ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΗΦΑΙΣΤΟΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τετάρτη 30 Ιουνίου 1999

http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4077306

 

Οι ιεραρχήσεις των προτεραιοτήτων μας επηρεάζονται, ενδεχομένως, από μερικές εξόφθαλμα λανθασμένες εκτιμήσεις. Για έξι τουλάχιστον λόγους, η υπόθεση της ΟΝΕ είναι παραφουσκωμένη και μυθοποιημένη.

Πρώτον, ο χαρακτήρας της διαδικασίας ολοκλήρωσης κρίθηκε ήδη στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Έκτοτε, οι εξελίξεις επιβεβαιώνουν αυτή την εκτίμηση. Οι αποφάσεις του 1991-92 ­ τις οποίες μερικοί αφελώς ερμήνευσαν ως προαγγελία της εγγύησης των συνόρων μας ­ δεν οφείλονταν σε στρατηγικές συγκλίσεις ή στην ύπαρξη ενός ευρωπαϊκού πολιτικού και κοινωνικού χώρου. Αντίθετα, ήταν σπασμωδικές και βιαστικές κινήσεις λόγω «γερμανικού προβλήματος». Ουσιαστικά,συνδέοντας το θέμα αυτό με τη γερμανική επανένωση, το Παρίσι «εκβίασε» τη Βόννη και πέτυχε την υιοθέτηση της ΟΝΕ. Ο σκοπός ήταν απλός: ο έλεγχος της Γερμανικής Κεντρικής Τράπεζας.

Δεύτερον, εκτός του ότι δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για μια κοινωνικοπολιτικά σταθερή και βιώσιμη οικονομική και νομισματική ένωση, οι στόχοι της Γαλλίας δυνατό να έχουν ήδη ακυρωθεί λόγω αντίθετων εξελίξεων από τις προσδοκώμενες, δηλαδή λόγω της οικονομικής υπεροχής της Γερμανίας ανεξαρτήτως ΟΝΕ. Δυνητικά,αυτό αυξάνει τις αντιθέσεις και αντιφάσεις στην Ε.Ε.

Τρίτον, ως συνέπεια σωρείας σπασμωδικών και ασπόνδυλων αποφάσεων ­ωφελιμιστικού και χρησιμοθηρικού χαρακτήρα ­ τα μέλη της Ε.Ε. εισήλθαν σε έναν διαρκή αγώνα δρόμου για «σύγκλιση» χωρίς πολιτικό προορισμό, χωρίς κοινωνικό όραμα, χωρίς επαρκή οικονομική αλληλεγγύη και χωρίς την αναγκαία και μη εξαιρετέα διπλωματική και αμυντική ταυτότητα. Έκτοτε, το σύστημα τείνει προς κατακερματισμό, πολυδιάσπαση και εγκατάλειψη των αφετηριακών σκοπών, ενώ επανεμφανίζονται ηγεμονικές συμπεριφορές. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως τον περασμένο Ιανουάριο ο Ζακ Ντελόρ μίλησε ακόμη και για κίνδυνο διάλυσης της Ε.Ε.

Τέταρτον, η στρατηγική ανικανότητα της Ευρώπης αποκτά μόνιμο χαρακτήρα, τα διλήμματα ασφαλείας και οι γεωπολιτικές διαιρέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων της Ευρώπης επανέρχονται στο προσκήνιο και πολλοί Αγγλοαμερικανοί μιλούν ανοικτά για κατάργηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υιοθέτηση μιας χαλαρής«Ατλαντικής Ένωσης» υπό υψηλή αμερικανική εποπτεία. Η πορεία της Ευρώπης, εξάλλου, επηρεάστηκε καθοριστικά λόγω της μεγάλης στρατηγικής στροφής της Γαλλίας το 1993-5. Η Συμφωνία του Βερολίνου το 1996 και η ουσιαστική αποδοχή από το Παρίσι του ατλαντικού χαρακτήρα της ευρωπαϊκής άμυνας, σε συνδυασμό με αναβαθμισμένες πολιτικές και θεσμικές σχέσεις της χώρας αυτής με το ΝΑΤΟ (και τελεσίδικη αποδοχή της Γαλλίας ως αδιαμφισβήτητου μέλους της «νόμιμης»πυρηνικής ομάδας), είναι εξελίξεις που επιβεβαίωσαν την αδυναμία των Ευρωπαίων να περάσουν από την ενοποίηση στα καταναλωτικά θέματα, στους τομείς της υψηλής πολιτικής και κοινωνικής ολοκλήρωσης.

Πέμπτον, μόνο αιθεροβάμονες αμφισβητούν το γεγονός πως η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει από καιρό απομακρυνθεί από τις αφετηριακές λογικές του κοινοτισμού και από τις ιστορικές επιδιώξεις για μη-ηγεμονική υπερεθνική ολοκλήρωση. Οι κυρίαρχες τάσεις είναι όχι προς πολιτική ένωση αλλά προς κατακερματισμό, νεο-ηγεμονικές συμπεριφορές, ιεραρχήσεις στη βάση κριτηρίων ισχύος και υποβάθμιση της συμμετοχής ή και «πρόστιμα» - τιμωρία ­ αντί αλληλεγγύης, όπως συνέβαινε στο παρελθόν ­ των λιγότερο ισχυρών μελών.

Έκτον, για τους πιο πάνω και πολλούς άλλους λόγους, η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ε.Ε. ­ την οποία κανείς νοήμων δεν αμφισβητεί ­ αναπτύσσεται πλέον με τον ίδιο τρόπο που συμβαίνει σε κάθε άλλο διακρατικό σύστημα: σκληρός ανταγωνισμός. Όπως δείχνουν εξάλλου οι επιλογές τριών άλλων κρατών της Ε.Ε., η άμεση συμμετοχή στην ΟΝΕ δεν είναι αυτοσκοπός. Τα συμφέροντά μας δεν εξυπηρετούνται αν αυτό σημαίνει: 1) οικονομική και πολιτική καθυπόταξή μας, εάν και όταν θα ενταχθούμε στην ΟΝΕ, 2) εκδίωξη ­ αντί αλληλεγγύης ­ από τον «σκληρό πυρήνα», αν αποτύχουμε π.χ. κατά 1% στον πληθωρισμό (βλ. πρόσφατες δηλώσεις Πρόντι), 3) χαλάρωση όσον αφορά την τουρκική απειλή και αποδυνάμωση στην περιφέρειά μας.

Αναμφίβολα πολλοί θα υποστήριζαν μέτρα που θα βελτίωναν την ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας στον διεθνή χώρο. Δεν μας τιμά, όμως, εάν χρειαζόμαστε τον μπαμπούλα της ΟΝΕ, για να κάνουμε αυτό που μας συμφέρει να κάνουμε. Μήπως θα πρέπει να ξανασκεφτούμε σκοπούς, μέσα, προτεραιότητες και ιεραρχήσεις; Είναι, τουλάχιστον, δυνατό να σταματήσει η πολιτική τρομοκρατία πως αν χάσουμε το τρένο της ΟΝΕ θα ριχτούμε, δήθεν, στον λάκκο των λεόντων;

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

 

ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το «όραμα» της ΟΝΕ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΗΦΑΙΣΤΟΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τετάρτη 09 Φεβρουαρίου 2000

http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4112419

 

Η επικείμενη ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ είναι θετική εξέλιξη, εάν εκτιμάται πως ενισχύει τη θέση, τον ρόλο και τις δυνατότητες της Ελλάδας στην Ευρώπη και διεθνώς. Η ΟΝΕ συναρτάται, κατά κύριο λόγο, με τη σχέση οφέλους -ζημίας στην οικονομία, τις συνέπειες στη διπλωματία μας και τις επιπτώσεις στην εθνική ασφάλεια και τη διεθνή θέση της Ελλάδας.

Η ιεράρχηση του θέματος αυτού στην κλίμακα των εθνικών προτεραιοτήτων εξαρτάται από τις απαντήσεις που δίνονται σ' έναν αριθμό κρισίμων ερωτημάτων,που αφορούν τη συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα: είναι η ένταξη στην ΟΝΕ στρατηγική ή τακτική επιλογή; Είναι μείζον εθνικό ζήτημα ή δευτερευούσης σημασίας ζήτημα; Είναι μέσον ή σκοπός; Πώς σχετίζεται με άλλα ζητήματα και ιδιαίτερα την εθνική ασφάλεια; Είναι «εθνικό όραμα»; κ.λπ.

Ορθές εκτιμήσεις απαιτούν κατανόηση του ρόλου της ΟΝΕ στη διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν συμφέρει την Ελλάδα η ένταξη στην ΟΝΕ, είναι εντούτοις χρήσιμο να ληφθεί υπόψη πως η υιοθέτηση αυτής της πολιτικής σηματοδότησε τη δρομολόγηση επιλογών που αλλάζουν τη μορφή και τον χαρακτήρα της διαδικασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: υπερίσχυση των διακυβερνητικών οργάνων, κατακερματισμό σε πολλές κατηγορίες συμμετοχής, μεγάλο δημοκρατικό έλλειμμα, σχεδόν πλήρη επικράτηση της Ατλαντικής Συμμαχίας στο στρατηγικό επίπεδο, εγωιστικές στάσεις των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων και βήματα προς διεύρυνση εις βάρος της εμβάθυνσης.

Αυτές οι εξελίξεις αλλάζουν σταδιακά τον χαρακτήρα της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, με τρόπο που προσεγγίζει τον χαρακτήρα του υπόλοιπου άναρχου διεθνούς συστήματος. Πιο συγκεκριμένα, η αρχή της αυτοβοήθειας υπερισχύει, ενώ υποβαθμίζεται η αλληλεγγύη και ο κοινοτισμός. Οι εξισορροπητικές ενέργειες, εξάλλου, είναι ολοένα και πιο συχνές και οι ανεξέλεγκτες στρατηγικές αντιπαραθέσεις δεν μπορούν πλέον να αποκλειστούν.

Ασφαλώς θα μπορούσε να υπογραμμιστεί πως έστω και αν η Ευρώπη μετασχηματίζεται προς αυτή την κατεύθυνση, η Ελλάδα, ούτως ή άλλως, έχει συμφέρον να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα τhς οικονομίας της. Εκτός του ότι δεν μας τιμά αν χρειαζόμαστε τον μπαμπούλα της ΟΝΕ για να κάνουμε αυτό που μας συμφέρει, αυτή η θέση, αναμφίβολα λογική, επιβάλλεται να σταθμιστεί σε αναφορά με ορισμένους άλλους παράγοντες και κριτήρια που θα μπορούσαν να προκαλέσουν όχι αλλαγή πορείας, αλλά, ενδεχομένως, επανεκτίμηση των προσδοκιών, αντιλήψεων και ιεραρχήσεων.

Πρωτίστως, η στερνή και ενίοτε αδιαφανής αλληλεξάρτηση, στο πλαίσιο μιας Ευρώπης δομημένης στη βάση κριτηρίων ισχύος, θα περιορίζει το εύρος ελιγμών και κυρίαρχων αποφάσεων σε μεγαλύτερο βαθμό απ' ό,τι συμβαίνει στο υπόλοιπο διεθνές σύστημα. Η αλληλεξάρτηση, όταν δεν πληρούνται ορισμένες πολιτικές προϋποθέσεις, είναι ουσιαστικά εξάρτηση που βλάπτει τον λιγότερο ισχυρό. Ο τελευταίος, ενώ είναι «κλειδωμένος» σε μια αρένα οικονομικού ανταγωνισμού, δεν προστατεύεται επαρκώς είτε με τη δική του κυριαρχία (που έχει ήδη «εθελούσια» εκχωρήσει) είτε από μια άλλη υπερεθνική ρυθμιστική εξουσία, που θα έπρεπε να συνοδεύει επιλογές αυτής της εμβέλειας. Εάν δεν δημιουργηθούν γνήσιοι δημοκρατικοί υπερεθνικοί θεσμοί, εάν διαιωνιστεί επί μακρόν η αμφιλεγόμενη θεσμοπολιτική δομή των τελευταίων ετών και εάν η χώρα δεν αντέξει τον ανταγωνισμό, το «κλείδωμα» στην ΟΝΕ θα μετατραπεί σε φυλακή χωρίς δυνατότητα απόδρασης. Δηλαδή απαιτείται να εκτιμηθεί η θέση της χώρας υπό συνθήκες μεγάλου οικονομικού ανταγωνισμού και δημοκρατικού ελλείμματος.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν πως η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης βρίσκεται σε τροχιά μετασχηματισμού, που ακυρώνει το αφετηριακό όραμα της πολιτικής ένωσης. Κυρίως, πέραν πολλών άλλων πιθανών προβλημάτων και σε αντίθεση με αυτό που ισχύει στο εσωτερικό κάθε δημοκρατικού και ευνομούμενου κράτους, η ΟΝΕ, αλλά και άλλες παράλληλες εξελίξεις στην Ευρώπη, ευνοούν τον ανεξέλεγκτο οικονομικό και πολιτικό ανταγωνισμό, χωρίς να διασφαλίζεται ο εξισορροπητικός ρυθμιστικός ρόλος μιας δημοκρατικά εκλεγμένης ευρωπαϊκής εξουσίας.

Είναι προφανές πως η μετά ΟΝΕ εποχή δεν θα είναι ανθόσπαρτη. Η προσήλωση στο εθνικό συμφέρον και η απαλλαγή από αυταπάτες και ευσεβείς πόθους είναι προϋπόθεση τόσο της εκμετάλλευσης των ευκαιριών όσο και της αντιμετώπισης των προκλήσεων και των κινδύνων.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών. Έδρα Jean Monnet, Ευρωπαϊκή Πολιτική Ολοκλήρωση.

 

ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρώ και μεγάλες ιδέες

http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4216687

Στόχος η οικονομική σταθερότητα με τη συμμετοχή στην ΟΝΕ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΗΦΑΙΣΤΟΣ, ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τρίτη 22 Ιανουαρίου 2002

 

Σύμφωνα με τις διακηρύξεις όλων σχεδόν των πολιτικών ηγετών της Ευρώπης, η συμμετοχή στην ΟΝΕ έχει ως κύριους σκοπούς το ισχυρό κράτος, την οικονομική -νομισματική σταθερότητα, τη βελτίωση της οικονομικής και θεσμικής ανταγωνιστικότητας των κρατών - μελών, την ενίσχυση των εθνικών εξωτερικών πολιτικών απέναντι σε αντιπάλους και την εμπέδωση της καθεστωτικής σταθερότητας. Όντως, πρόκειται για μια ορθολογική και ρεαλιστική οριοθέτηση των σκοπών της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Πιο συγκεκριμένα, υπό συνθήκες διακρατικής ισοτιμίας και στο πλαίσιο μιας αμοιβαίας επωφελούς, εμποροοικονομικής συνεργασίας, τα κυρίαρχα έθνη - κράτη της Ε.Ε. δημιούργησαν κοινούς θεσμούς και άλλες ρυθμίσεις που εξυπηρετούν τα εθνικά τους συμφέροντα. Ποιος θα μπορούσε να αμφισβητήσει σοβαρά το γεγονός πως η εμπορική, νομισματική και θεσμική συνεργασία των τελευταίων δεκαετιών συμβάλλει στη διακρατική σταθερότητα της ευρωπαϊκής ηπείρου ή πως ενισχύει τα έθνη - κράτη που συμμετέχουν! Όμως, είναι άλλο πράγμα η διακρατική σταθερότητα απόρροια των κοινών επιτευγμάτων στους ωφελιμιστικούς τομείς και άλλο πράγμα η κοινωνικοπολιτική ένωση των λαών, η εξομοίωση των ηθικοκανονιστικών τους δομών και η ανατροπή των κεκτημένων του εθνικού - κρατικού γίγνεσθαι. Όποιος πολιτικός ηγέτης ή στοχαστής δεν κατανοεί αυτή τη διαφορά, κινείται σε ολισθηρό έδαφος: Τα ωφελιμιστικά συμφέροντα, όταν δεν συνοδεύονται από ισχυρές ηθικοκανονιστικές παραδοχές συναρτημένων με εδραία κοσμοθεωρητικά θεμέλια και όταν δεν συνοδεύονται από ισχυρούς κοινωνικούς ελέγχους και εξισορροπήσεις, εύκολα μπορούν να γίνουν «θρύψαλα».

Έτσι, καλά θα κάνουμε να γνωρίζουμε πως το ευρώ δεν συνιστά ηθικοκανονιστική κοσμογονία, αλλά μόνο χρηστική αναγκαιότητα και ωφελιμιστικό επιστέγασμα μιας μακρόχρονης εμπορικοοικονομικής συνεργασίας που οικοδομήθηκε προσεκτικά και που επιβιώνει λόγω ισορροπίας μεταξύ υπερεθνικών ρυθμίσεων και εθνικών συμφερόντων. Υπό αυτό το πρίσμα, πέραν της ωφελιμιστικής - λειτουργικής σημασίας του, το ευρώ δεν προκρίνει την Πολιτική Ένωση ή ακόμη μια Οικονομική Ένωση που θα συνοδεύεται από πανευρωπαϊκή αλληλεγγύη, πανευρωπαϊκή λαϊκή κυριαρχία και πανευρωπαϊκούς κοινωνικούς ελέγχους και εξισορροπήσεις. Κοντολογίς, το ευρώ δεν μετατρέπει αυτόματα τα «εθνικά πολιτικά ζώα» σε «ευρωπαϊκά πολιτικά ζώα»: Τα έθνη - κράτη, η κυριαρχία τους, τα σύμβολά τους,οι εθνικές ταυτότητες και οι εθνικές ηθικοκανονιστικές δομές συνεχίζουν να είναι όσο ποτέ άλλοτε τα βασικά χαρακτηριστικά του ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος. Σε όσους λόγω ευρώ βιάστηκαν να προκρίνουν κοσμογονικούς ιδεολογικούς μετασχηματισμούς, αντιτάσσεται η ρήση: «Μακαρίζουμε την αθωότητά σας, αλλά δεν ζηλεύουμε την άγνοια και την επιπολαιότητά σας».

Το ευρώ δεν είναι μαγικό ραβδί επαναστατικών μετασχηματισμών των ταυτοτήτων,των συνειδήσεων και των εν γένει κοσμοθεωρητικών κεκτημένων των κοινωνιών των μελών της Ε.Ε. Τέτοιοι εξομοιωτικοί συλλογισμοί είναι απόρροια παρωχημένων φιλελεύθερων οικονομιστικών δοξασιών, που δεν είναι τίποτα άλλο παρά χυδαίος μαρξισμός με αντεστραμμένα πρόσημα. Θα μπορούσε να προστεθεί ότι, σε σύγκριση με την επαναστατική κοσμοθεωρητική δύναμη της «κομμουνιστικής ιδέας», η οποία συνάρπασε δισεκατομμύρια ανθρώπους, ενοποίησε οικονομικά και πολιτειακά δεκάδες έθνη, οικοδόμησε την πανίσχυρη σοβιετική αυτοκρατορία και εξώθησε εκατομμύρια ανθρώπους να επιδείξουν αυτοθυσία στο όνομα της παγκόσμιας αταξικής κοινωνίας, η ωφελιμιστικού χαρακτήρα «ευρωπαϊκή ιδέα» περί «ελευθέρας κυκλοφορίας προσώπων, αγαθών, κεφαλαίου και υπηρεσιών» αποτελεί «ιδεολογική παιδική χαρά».

Συνήθως, «θρύψαλα» έχουμε όταν σε μικρά μυαλά μπουν μεγάλες ιδέες για επαναστατική ανατροπή των κοινωνικών και πολιτισμικών κεκτημένων των λαών. Η διασφάλιση των επιτευγμάτων της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από τρεις παράγοντες: Πρώτο, δεν θα λάβουν χώρα απρόβλεπτες στρατηγικές ανατροπές. Δεύτερο, οι εθνικές στρατηγικές των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων δεν θα δημιουργήσουν απρόοπτα. Τρίτο, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θα συνεχίσει να εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα, θα αναπτύσσεται υπό συνθήκες ισοτιμίας μεταξύ των κρατών - μελών και θα στηρίζει τους εθνικούς πολιτισμούς.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Έδρας Jean Monnet για την Ευρωπαϊκή Πολιτική Ολοκλήρωση στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

 

 

.............................